Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
0004-(11)Tatarca buyuk sozluk(kiril)-13.911KB.doc
Скачиваний:
10
Добавлен:
01.03.2025
Размер:
14 Мб
Скачать
☆

2. Küç. Sval. Naçar itüv, naçar itép kürsetüv; taplav.

KÜLEM i. 1. Nersenéñ de bulsa ozınlık, biyéklék hem kinlék yagınnan küb béremlékler bélen ülçene torgan zurlıgı.

Nersenén de bulsa tışkı sızıkları buyınça zurlıgı. || Nersenén de bulsa mikdar yagınnan éçtelégé.

Nindi de bulsa kürénéş, éşçenlék h. b. ş. nıñ ceyélüv derecesé, kolaçı II Nersenén de bulsa masştabı, sférası.

KÜLEMLÉ s. Külemé zur bulgan.

KÜLE*MÇE: külemçe avırlık —tabigıy xelénde bilgélé külemde alıngan matérialnıñ avırlıgı.

KÜLENKE i. dial. Koyaştan, koyaş nurlarınnan neréz bélen de bulsa ışıklangan urın, külegelengen prostranstvo.

KÜLETKE i. dial. k. külege (1—3 meg.).

KÜLESE i. dial. Tegermeç.

KÜMÉLÜ f. 1. Téş,, yün. k. kümüv (1—7 meg.).

Nindi de bulsa sıyıklıkka yeise köpşek matde-ge bötén külemé bélen tulısınça kérüv, batuv, çumu.

Bérer kéşénéñ yaki prédmétnıy östé neréz bélen de bulsa kaplanuv, östéne bérer nerse kunuv. || Kar, balçık, kom h. b. ş. astında kaluv; şundıy nerseler basıp kitüv.

Kaplap alınuv, çolgap alınuv (kup prédmétlar bélen). || Cir östé totagitan üsép utırgan agaçlar, üsémlékler bélen kaplanuv. || Agaç, kuvak h. b. üsémléklernéñ yafrak, çeçekler bélen kaplanıp alınuvı turında. II Yéznén sakal-mıyık bélen kaplanuvı turında.

Nerse de bulsa yabınuv, nerse bélen de bulsa ésné kaplav; bérer nerse arasına posuv. || küç. Üz yanına nindi de bulsa bér éş bélen şögıllenüv öçén kireklé eybérlerné bik küplep kuyuv, bik küplep kuyıp utıruv.

Nersenén de bulsa karañgılıkka çumuvı yaki yak-tılık bélen çolgap alınuvı turında. II Tétén, toman h. b. ş. éçénde kaluv.

küç. Tavış, şav-şu bélen tuluv turında.

; *8. Yıraklaşıp, bérer nerse éçéne, arasına kérép kürénmes buluv, küzden yugaluv.

9. küç. Zur baylıkka, küp akçaga, zinnetlé eybérlerge iye buluv turında. || Zinnetlé, zatlı kiyénüv turında. || Danga, şépretke iye buluv, maktaluv turında. 1Ö.küç. Nindi de bulsa xiske, kiçéréşke tulısınça birélüv, duçar buluv.

KÜMGÉÇ i. Üsémléklernéñ töbén kümüv öçén avıl xucalıgı koralı; rusçası: tyapka, motıga. –

KÜMÉR i. 1. Kazıp tabıla torgan, taşka eylengen üsémlék kaldıgınnan gıybaret yanuçan katı matde. || s. meg. Kümér çı-garuga mönesebetlé, kümér tabu éşleréne mönesebet-lé. || s. meg. Kümér çıgaruv, kümér taşu, kümér saklav öçén bilgélengen.

2. Agaç yanıp, kélge eylengençé süngen yaki sündérélgen, kabat yagulık itép kullanıla torgan kara töstegé kaldık. II Yanıp küz xeléne kilgen agaç kisegé, küz xeléndegé agaç kisegé. || s. meg. Kümér saklav öçén bilgélengen. \\ s. meg. Agaç kümérénnen yasalgan, agaç küméré yardeménde éşliy torgan.

KÜMÉRLÉ s. 1. Kümér téyelgen, küméré bulgan.

2. Kümérge buyalgan, kümérge pıçrangan.

KÜMÉRLÉK i. 1. Samovarda suv kaynatuv öçén kümér yaki başka şundıy nerse yandıra torgan savıt.

2. Kümér saklıy torgan urın.

KÜMÉRLENDÉRÜ f. Yandırıp kümérge eylendérüv; yandırıp çit-çitlerén kümér itüv. KÜMÉRLENÜV f. 1. Yanıp böténley kümérge eylenüv, kümér buluv. II Nersenén. de bulsa çit-çité yanuv, çit-çité köyrev.

2. Agaçnıñ havasız hem utsız tarkaluvı arkasında kümér (1 meg.) barlıkka kilüv (taşkümér turında).

KÜMÉRÇÉ i. Kümér satuçı, kümér satuv éşé bélen şögıllenüçé kéşé.

KÜM-KÜK s. Art. der. k. kük.

KÜM-KÜMGEK s. daal. k. küm-kük.

KÜME I i. Tukuv stanogınıñ bér détalé.

KÜME II a. daal. étn. Kéçkéne balalarnı utır-tıp yaki yatkırıd yörtüv öçén östé kaplavlı, iké kép-çeklé, agaçtan yasalgan belekey arba.

KÜMEK s. 1. Kolléktiv bélen alıp barıla torgan. II Kolléktiv bélen bérgeleşép başkarıla, ütele torgan. \\rev. meg. Bérgelep, bérge, bérgeleşép; kümeklep.

Küp sanlı, küp.

i. meg. söyl. Kolléktiv, nindi de bulsa mak-sat bélen oyışkan kéşéler törkémé.

KÜMEKLÉK a. Bérgelék, kümek éş itüv (xézmette h. b.).

Kümeklék isém lingv.— bér térden bulgan prédmétlarnıñ barısı öçén urtak isém.

KÜMEKLENÜV f. söyl. Kümekke eylenüv, kübeyüv.

KÜMEKLEP rev. Bérgelep, böténésé bérge kiléş; bérge tuplanıp.

KÜMEKLEŞTÉRÜ f. 1. Kümek itüv, bérge tuplav, bérge cıyuv. 2. Vak kréstyan xucalıkların éré sotsialistyk xucalıklarga — kolxozlarga bérleştérüv.

KÜMEKLEŞÜ f. 1. Bérge tuplanuv, bérgeleşü, bérge buluv; bér oyışkan törkém (kolléktiv) xasil itüv.

2. Vak kréstyan xucalıkları éré sotsialistyk xucalıklarga — kolxozlarga bérleşü.

KÜMEKÇÉLÉK i. kit. k. kümeklék.

KÜMERTE s. Kümertelep satuv itüv bélen beylengen; kümertelep satıla (yaki alına) torgan.

KÜMERTELEP rev. Béryulı küp mikdarda, küplep; zur partiyeler bélen (satuv yaki aluv h. b. turında); rusçası: optom.

KÜMEÇ i. 1. May, yomırka, şiker h. b. ş. kuşıp ezérlengen kamırdan törlé-törlé formada péşérélgen aşamlık

2. söyl. Ak onnan péşérélgen ikmek, ipi.

O Kümeçé kélge töşü — 1) k. balta suv ga töşü; 2) yalganı totılıp unaysız xelde kaluv.

KÜMEÇLÉK s. Kümeçke yarıy torgan; kümeç péşérérge cite torgan. II Kümeç alırlık, kümeç alırga citerlék.

KÜMEÇLEP rev. Kümeç bélen, Gkümeç aşap (çey éçü h. b. ş. turında).

KÜMEÇ-TEMEÇ cıy. i, Kümeç kébék aşamlıklar, törlé kümeçler (1 meg.).

KÜMEÇÇÉ i. isk. İkmek, kümeç péşérép satuv itüçé.

KÜMÜV f. 1. Cirde çokır kazıp, şul çokırga nersené de bulsa salıp, östénnen tufrak bélen kaplav|| Cir, tufrak astında kaldıruv. II Péşérüv öçén utlı köl éçéne saluv (meselen, berengéné). 2. Ülgen kéşénén gevdesén kabérge salıp, östén tufrak katlamı bélen kaplav, östéne tufrak öyüv; cirlev. II s. meg. Ülgen kéşéné kümüv éşlerén başkaruçı, kümüv éşlerén oyıştıruçı..

dial. Üsémlék tireséndegé tufraknı yomşar-tıp, anı sabagı tireséne öyüv.

Nerse bélen de bulsa kaplap, basıp kitüv (suv, kar h. b. bélen). || Nindi de bulsa bér eybér bélen östén yabu, uratıp aluv II Nersené de bulsa kaplav, kaplap aluv; kaplap üsüv (üsémlékler, yeşéllék h. b. ş. turında).

küç. söyl Bik küplep birüv; bayıtuv. II şig. (Şatlık-ka, bexétke h. b. ş.) iye itüv.

küç. Tavış, şav-şu bélen kaplap, çolgap aluv. II Nindi de bulsa tavışnı işé-télmeslék itüv, kéçé yagınnan anı uzıp kitüv.

küç. Bik küplep soravlar yavdıruv, bik küp süzler eytüv h. b. ş. turında.

8. küç. Nindi de bulsa éşné, kürénéşné h. b. yukka çıgaruv, bozuv, xarap itüv. II Kémné de bulsa avır xelde kaldıruv, avır xelge kuyuv.

KÜN I i. Maxsus yul bélen éşkertélgen (ilengen) xayvan tirésé yaki şundıy tirénén bér kisegé. II s. meg. Künnen yasalgan, künnen tégélgen. || s. meg. Kün bélen tışlangan. || s. meg. Kün éşkertüge, kün ilevge karagan, kün ilev éşé bélen beylengen.

KÜN II i. Métall akçanıñ gérb töşérélgen yagı.

KÜN III i. isk. Künnen yasalgan borıngı akça.

KÜNDAVILBAZ i. isk. Ozınça yomrı baraban.

KÜNDÉRÜ I f. 1. Üténép, sorap, nerse de bulsa éşlerge rizalatuv.

2. söyl, vyretüv, künéktérüv. || Buysındıruv.

KÜNDÉRÜ II f. kit. isk. 1. Nindi de bulsa mak-sat bélen bérer kaya ciberüv.

Süzler bélen üzéñnéñ. mönesebeténné béldérüv, selam ciberüv.

küç. dial. Aşav.

KÜNDEM s. Tındavçan, karusız, buysınuçan, kuşkannı éşliy torgan.

KÜNDEMLÉK i. Kündem buluv, tınlavçan buluv, karusızlık.

KÜNÉ s. isk. k. kündem.

KÜNÉGÜV f. 1. Nindi de bulsa bér éşke öyrenüv, nindi de bulsa bér éşné başkarırga künékme aluv.

2. Gadetlenüv, iyeleşü. II Caylaşu, öyrenép kitüv (sizü organnarı turında). // i. meg. Nersege de bulsa öyrenüv yaki üzénén künékmelerén kamilleştérüv maksatınnan çıgıp, bérer kéşé tarafınnan başkarılgan xereketler sistéma sı, éş.

i. meg. maxé, byrenüçége, ukuvçıga nindi de bulsa künékmelerné nıgıtuv, kamilleştérüv öçén birélgen birém.

KÜNÉKKENLÉK i. Nersege de bulsa künékken buluv, öyrengen buluv; öyrengenlék.

KÜNÉKME i. Künégüler neticesénde barlıkka kilgen ostalık, selet, nerézné de bulsa éşliy bélüv tecribesé.

KÜNÉKTÉRÜ f. Nersege de bulsa öyretüv. II Sistémalı revéşte künégüler yasap çınıktıruv, öyretüv.

KÜNLÉK i. maxé. Kaybér tropik agaçlarnıñ kayrısınnan alına torgan sargılt yaki kızgılt töstegé xuş islé sumala (çirkevde gıybadet vakıtında yan-dırıla); k. ladan.

KÜNÇÉ i. Kün ilev bélen şögıllenüçé, kün proizvodstvosında éşlevçé.

KÜNÇÉLÉK i. Kün ilev, kün éşlev proizvodstvo-sı.

KÜNE: küne suvı isk.—k. téréköméş.

KÜNEK i. 1. isk. Tursık, kün savıt.

2. dial. Tırıs (kayın tuzınnan çilek formasında törlé zurlıkta éşlengen savıt).

KÜNEYAK i. Oyışma çeçekléler sémyalıgınnan igép üstéréle torgan ülen üsémlék, hindıba; rusçası: tsikoriy. || Şul üsémléknén koféga kuşuv öçén kiptérélgen tamırı.

KÜNÜ f. 1. Rizalık birüv, riza buluv.

2. Gadetlenüv, iyeleşü, künégü. || byrenüv, nindi de bulsa künékmelerge iye buluv. || Caylaşu, öyrenép kitüv (sizü, kürüv, işétüv organnarı turında).

KÜP rev. 1. Şaktıy sanda, baytak sanda; sanı yagınnan işlé; kirésé: az. II s. meg. Sanı yagınnan şaktıy bulgan, işlé sanlı.

2. Mikdarı yagınnan çamadan tış, mikdarı yagınnan gadettegéden artık. II Artık; çamadan tış, tiyéşénnen artık. II s. meg. Zur, şaktıy zur (mikdarı, külemé h. b. ş. yakları)..

Ozak, şaktıy ozak.

Figıl béldérgen éş-xereketnéñ, kürénéşnén çagılış derecesé zurlıgın, inténsivlıgın béldére. || Sıyfatlar yanında kilép, alarda bilgénén artık buluvvın béldére.

küpke. Ozakka, ozak vakıtka.

i. meg. küpler. Küp kéşéler.

-lı kuşımçası algan isémner aldınnan kile hem „bérniçe" yaki „sanı yagınnan şaktıy" digen megnené añlatıp, kuşma süz yasıy:

KÜ'PBUIN i. mat. Bérniçe bérbuvınnıñ summasın teşkil itken algébraik añlatma.

KÜPBUINLI s. 1. mat. Bérniçe bérbuvınnıñ algébraik summasınnan torgan.

2. fiz., téx. Buvınnarı küp bulgan (caylanma, apparat h. b. ş. turında).

KÜPÉK: küpék balıgı isk.— k. akula.

KÜPÉR i. 1. Yılga, çokır, timér yul h. b. ş. aşa ütép yörüv öçén tézélgen korılma. || küç. Söylene yaki yazıla torgan fikérler arasındagı logik beylenéş, özléklé küçéş.

Su çiténde paroxodka, paromga kérüv, köymeler tuktav, kér çaykav öçén takta yaki burenelerden yasalgan korılma, meydançık.

Rémont yaki tözü éşleré alıp barganda bina sténaları tireli taktalardan yasalgan meydançık (tézéléş basmasınıñ bér öléşé).

téx. Avtomaşinada, traktorda şassinıñ différéntsialdan iké tegermeçke kéçné küçérüv méxanizmı urnaşkan öléşé.

sport. Ciñél atlétikada: ükçelerge hem uçlarga (yaki başka) tayanıp, gevdené dugalandırıp kükrek yagı bélen éske küterélüden gıybaret gimnastik figura.

maxé. Yasalma téşlerné bérkéte torgan planka.

anat. Baş miyénéñ ozınça mi bélen urta mi arasına urnaşkan öléşé.

KÜPÉRÉLÉP rev. Üsémlék hem igénnernéñ bik yaxşı bulıp usuyın béldére.

KÜPÉRÉNKÉ s. 1. Kabarıp torgan, kabarınkı, küpérép torgan. (çeç, mıyık h. b. ş. turında).

2. küç. Matur, nezaketlé dip sanalgan yaki téçé süzler bélen çuvarlangan; kupşı (söylem h. b. ş.).

KÜPÉRÉNÜ f. 1. Dımnan, cılıdan h. b. ş. kabaruv (nindi de bulsa massa turında).

Kabaruv, küpérüv (çeç h. b. ş. turında).

küç. söyl Açulanuv, açu kabaruv.

KÜPÉRME i. k. küpértme I (1 meg.).

KÜPÉRTKÉÇ i, Yomırka, kaymak h. b. ş. nı küpértüv öçén kullanıla to^rgan agaç kalak, tayakçık (kübék péşérüv öçén).

KÜPÉRTME I i, 1. Xatın-kız külmegé hem alyap-kıçınıñ inbaşlarına bér yagın bérép tégép kuyılgan hem annan kanat sıman bulıp salınıp töşken matériye kisegé, östeme bizek.

2. Xatın-kız külmegénde çélterden yaki ciñél matériye kisegénnen yasalgan bérme.

KÜPÉRTME II s. söyl, Küpértélgen, arttırılgan.

KÜPÉRTÜ f, 1. Tuglıy-tuglıy kübéklendérüv, kübékke eylendérép kabartuv.. || Kübék sörtüv, kübéklendérüv.

Köpşeklendérüv, köpşek xelge kitérüv; kabartuv (tufraknı h. b.).

Kabartuv, kabarınkı xelge kitérüv; kabartıp çıgaruv.

küç, Üte arttıruv, küterüv (beyelerné).

küç, Bérer nersené çınbarlıkta bulgan küle-ménnen arttırıp, çamadan tış zur itép kürsetüv.

Küpértép çigüv — kabartıp çigüv (çigüvnén bér téré).

KÜPÉRÇÉK i, 1. Kéç. form. k. küpér (1, 2, 5, 6 meg.).

2. Korabllerde, kaybér maşinalarda küzetüv, idare itüv öçén kalku meydançık. || Kaybér a.-x. maşinaları yanın-da basıp éşlev öçén yasalgan kalku meydançık.

KÜPÉRÜ f. 1. Kübéklenép kabaruv, kübéklenép küterélüv. || Éçüden külemé zurayuv, çamadan tış kabarıp çıgu, küterélüv (kamır, katık h. b.).

Köpşeklenüv, köpşek xelge kilüv; kabarıp yom-şaruv. II Péşken vakıtta kabaruv, kabargan xelge kilüv (ikmek h. b. turında).

Kabaruv, tulılanuv (ten, yadak h. b.). || söyl, Simérüv, tazaruv; simérüden tulılanuv.

Kabaruv, kabarıp toruv (çeç h. b.).

|| Yonnarın kabartuv, tırpaytuv (meselen, kürke). II (Cil érüden) kabaruv, kabarıp çıgu (kiyém, cilken h. b. ş.).

küç, Artuv, zurayuv (gaybet, xeber h. b.).

rev, meg. söyl, küpérép. k. küpérélép.

KÜPKIYMMETLÉ s. mat, Bérniçe tsifr bilgésén éçéne algan, bérniçe tsifrdan gıybaret.

KÜPKIYMMETLÉLÉK i, mat, Küpkıymmetlé buluv.

KÜPKIRLI s. 1. maxé. Bérniçe kırı (yagı) bul-gan, bérniçe kırdan (yaktan) gıybaret.

2. küç. Küp törlé tarmaklarga karagan, küp törlé yaklarnı üz éçéne algan.

KÜPKIRLIK i. maxé. Barlık yaktan da yassı küp-poçmaklar bélen çiklengen géométrik cisém.

KÜPKIRLILIK i. Küpkırlı (2 meg.) buluv.

KÜP-KÜMGEK s. söyl k. küm-kük.

KÜPLÉK i. 1. Küp buluv; sanı yagınnan küp buluv.. II Nersenéñ de bulsa mullıgı, mikdar yagınnan küp buluvvı, işlé buluvvı.

2. lingv, k. küp lék sanı.

KÜPLEP rev. 1. Bik küp sanda yaki mikdarda.

K-2. maxé. Zur partiyeler bélen, küp mikdarda (to-varlarnı aluv hem satuv turında).

KÜPLETE rev. k. küplep (2 meg.).

KÜPMÉ sor. a. 1. Prédmétlarnıñ sanı, mikdarı turındagı soravnı béldére: nikader sanda, mikdarda?

2. söyl Vakıt turındagı soravnı béldére: nikader, ozakmı?

söyl Ni beye, ni xak.

rev. meg. Gadette toygılı cömleler sostavın-da kilép, bérer nersenén bik küp sanda yeise mikdarda buluvvın béldére. II elle, méne, ene kébék süzler bélen kilép, şul uk megnené béldére, lekin megnesé tagın da kéçeye töşe. || Küp, bik küp; küp mertebe.

Mönesebetlé süzler sostavında beylevçé çara bularak kullanıla: 1) iyerçén temamlık cömlelerde. 2) iyerçén külem hem ayırgıç cömlelerde.

KÜPMÉ-AZMI rev. k. azmı-küpmé.

KÜPMÉGE sor. a. 1. Ni xakka, ni beyege.

2. Nikader vakıtka, nikaderge, ozakkamı.

KÜPMÉDÉR b -sézlék a. Bilgéséz sanda, bilgéséz mikdarda, bilgéséz külemde digen megnené béldére. \\ rev. meg. Açık bilgélé bulmagan vakıt turında.

KÜPMÉDEN sor. a. 1. k. küpmége (1 meg.). 2. Nindi isep bélen, nindi isepten.

KÜPMÉLÉK 1. i. Kémnernén yaki nerselernén küpmé buluvvı, san isebé turında.

sor. a. söyl Ni xaklı, ni beyelé; xakı nikader torgan.

sor. a. söyl Niçe yeşte, niçe yeştegé; niçe yeş tulgan.

KÜPMÉLEP sor. a. Çama bélen eytkende küpmé, çama bélen al ganda küpmé.

KÜPMÉŞER sor. a. Niçeşer, niçeşerlep (ner-sené de bulsa alganda, bülgende, öleşkende herkay-sına küpmé eybér tiyüvén, birélüvén soravnı béldére).

KÜPPOÇMAK i. mat. Sınık sızık bélen dürtten artık poçmak yasap uratıp alıngan géométrik figura.

KÜPPOÇMAKLI s. mat. Poçmakları dürtten artık bulgan.

KÜPSÉNÜ f. 1. Bérer nersené yaki bérer törlé éşné çamadan tış küp dip sanav, artık dip isep-lev.

2. Kémnén de bulsa bérer yagı östén yaki bérer nersesé küp dip sanap, anardan könleşü, añarga könleşép karav.

KÜPTÉRME i. Borçak, yasmık yaki tarı onın yo-mırka, sét kuşıp izép, tabaga salıp péşérélgen aşamlık.

KÜPTÉRÜ f. Külemén zuraytuv, arttıruv, kübéndérüv (meselen, éçné); kabartuv, kabartıp çıgaruv (meselen, tenné).

KÜPTÉRÜÇEN s. Küptére torgan..

KÜPTİN-KÜP rev. isk. k. küpten-küp.

KÜPTEN rev. 1. Monnan küp élék, xezérgé vakıt-tan küp élék.

2. Elle kayçannan birlé, ozak vakıt devamında.

Küpten ütken zaman lingv.— kaybér téllerde ütken zamannıñ bérer éş-xelden élék başkarılgan éş yaki xelné béldére torgan ayırım bér forması.

O Küpten şulay kirek idé — kémnén, de bulsa bérer éşén xuplavnı, ul éşten kanegat buluvnı béldére.

KÜPTENGÉ s. 1. Xezérgé vakıttan küp élék bulgan, küpten, elle kayçan bulıp ütken.

2. Küptennen kilgen, ozak vakıtlar devam itken; iské.

KÜPTEN-KÜP rev. söyl. Bik küp.

KÜPTENNEN rev. k. küpten.

KÜPTÖRLÉ s. Törlé-törlé, hertörlé.

KÜPTÖRLÉLÉK i. kit. Küp törlé buluv.

KÜPÇÉK i. Tışı çigélgen yaki çélter totılgan kéçkéne ménder.

KÜPÇÉLÉK i. 1. Kémner yaki nerselernéñ de bulsa küp öléşé, küp sanı.

2. söyl Xalık massası, xalık.

KÜPÇÜ f. söyl Çamadan tış éçüden kübéklenép kabaruv (kamır, katık turında).

KÜPÉLLIK s. 1. Küp yıllar devam itken, küp yıllar buyına bargan.

2. bot. Bérniçe yaki küp yıl yeşiy torgan, küp yıllar buyına üse torgan (üsémlékler turında).

KÜPYAKLI s. k. küpkırlı.

KÜRGEZME i. 1. Xalıkka kürsetüv öçén bérer cirge kuyılgan eybérler, şul eybérler tuplangan urın.

s. meg. Bötén kéşége (xalıkka) kürsetüv, bötén kéşéné tanıştıruv öçén oyıştırılgan, bötén kéşége gıybret bulsın öçén oyıştırılgan.

söyl s. meg. k. kürsetme (2 meg.).

KÜRGEZME L É s. söyl k. kürsetmelé.

KÜRGEZME LÉLÉK i. söyl k. kürsetmelélék.

KÜRGEZME-XİSAP s. meg. Nindi de bulsa éş-çenlék turında xisap birüv hem şul éşçenlékné xalıkka kürsetüv öçén ütkerélgen, oyıştırılgan.

KÜRGEZÜ f. dial. k. kürsetüv.

KÜRGEN-BÉLGEN s. Tanış bulgan, kürép bélgen. II i. meg. Tanış bulgan nerse; kürép bélgen éş-vakıyga. II i. meg. Tanış kéşé, kürép bélgen kéşé, tanış.

KÜRGENÉ-KÜRMEGENÉ: kürgené-kürmegené şul bulsın —kémge de bulsa bérer nerse birgende yeise kémnén de bulsa bérer nersege iye buluvvınnan üzénnén kanegatsézlégéñné béldérüv öçén kullanıla: şunnan başka bulmasın, in soñgısı bulsın.

KÜRÉK I i. söyl 1. Maturlık, yem; çiberlék, güzellék.

2. tart. form, kürké. Bérer kürénéşnéñ maturlıgın kürsetüçé yeise teşkil itüçé kéşé yaki nerse turında.

KÜRÉK II i. isk. Méx, ionı kaldırılıp éşker-télgen xayvan tirёsé.

KÜRÉK III i. hava érdérüv öçén caylanma (timér-çélékte, pıyala proizvodstvosında h. b. urınnarda kullanıla). || Kaybér uyın korallarında, hava yardeménde muzıkal tavış barlıkka kitérüv öçén, tartılıp suzıla torgan sırlardan gıybaret caylanma.

KÜRÉKLÉ s. söyl. Matur, güzel.

KÜRÉKSÉZ s. söyl. Matur bulmagan, matur tügél, yemséz.

KÜRÉKÇÉ i. isk. Méxçı, méx éşkertüçé yaki méx bélen sevde itüçé.

KÜRÉLMEGEN 1. Sıyfat figılnén yuklık forması.

2. s. mag. Élék oçramagan; iskitkéç, gadetten tıti bulgan.

KÜRÉM i. Cénsi yaktan ölgérgen xatın-kızlarda analıktan ay sayın kan kilüv; aylık, ménstruvatsiye.

KÜRÉMLÉK i. söyl. Kürér, karar öçén kuyılgan nerse (kübrek aşamlıklar turında).

KÜRÉMLEV f. söyl. Baguv, kürezelék itüv.

KÜRÉMSÉZ s. dial. Könleşüden kürelmavçı, nefret bélen karavçı.

KÜRÉMSÉZLENÜV f. dial. Kémné de bulsa könleşüv cirlégénde kürelmav, kémge de bulsa karata nefret xisé kiçérüv.

KÜRÉMÇÉ i. isk. Baguçı, kürezéçé.

KÜRÉMÇÉLÉK i. k. kürezelék (1 meg.).

KÜRÉNGÉÇ i. isk. Bilét.

KÜRÉNDÉK i. étn. Kiyev kız kuyınına kérgen va-kıtta, bérénçé mertebe küréşkende, kızga kiyev tara-fınnan biréle torgan akça yaki bulek.

KÜRÉNÉKLÉ s. 1. Ataklı, tanılgan, dan kazangan.

Ehemiyetlé, möhim.

dial. Kürénép torgan, küzge berélép torgan. || İxtiram iyeleré, xörmetlé kéşéler öçén bilgélengen.

KÜRÉNÉKSÉZ s. Tanılmagan, bilgélé bulmagan; ehemiyetséz.

KÜRÉNÉŞ i. 1. Kürénüv, kürénép toruv revéşé. || Tışkı kıyafet, tışkı tös; ruxi xaletnén yözde, kıyafette çagılışı, nersenén de bulsa tışkı çagılışı.

Küz bélen küzetéle torgan tamaşa; tabigat kar-tinası. || Tabigat kartinalarının resémé, péyzac.

Nindi de bulsa kéçlernén, éş-xereketlernéñ çagılışı, gevdelenéşé. || Nindi de bulsa éşçenléknén neticesé.