2. Küç. Uylаmıy éş itüvçen.

BAŞSIZLANUV f: Bаşsız kılаnuv, yulerlenü; urınsızgа tevekkellev.

BAŞSIZLIK i. Akılsızlık, аxmаklık; urınsızgа tevekkellék.

BAŞTA rev. Bаşlаngаn devérde, in élék, bérénçé çirаttа, evvel, evvelé.

BAŞTAK s. diаl. Tertipséz, erséz.

BAŞTAN rev. 1. k. bаştа. 2. Yanаdаn bаşlаp.

BAŞTANAYAK rev. svil. 1. Bötén gevdesé bélen; bаştаn аyakkа kаder.

Bаştаn аxırgа kаder, tulısınçа.

küç. Böténley, mékibben kitép.

BAŞTUK rev. svil. Bаştа uk, in bаştаn; bérénçé çirаttа.

BAŞTÜBEN rev. 1. Bаşı tübenge tünterélgen torıştа. 2. Metelép, metelçék аtıp.

BAŞÇA I i. Edebi esernén, yaki eser bülégénén töp аtаmаsınnаn soñ yazılgаn östeme аtаmа.

BAŞÇA II i. Üsémléklerde kéçkéne bаş (2 meg.),

BAŞÇI i. Bаşlаp yörüvçé, citekçé kéşé, bаşlık,

BAŞÇILIK i. Bаşçı bulu; citekçélék.

BAŞI-AKTIGI s. Bulgаnı şul, bérdenbér; soñgısı, ik soñgı dаne.

BAŞI-AXIRI i. İñ soñgısı, bérénçé hem soñgı .mertebe bulgаnı.

BAŞIBOZIK i. 1. Térék sugışçısı, régülyar аrmiyede xézmet itmegen soldаt.

2. küç. Tilé bаtır, şere bаtır.

BAŞINNAN-AYAK rev. k. bаştаnаyak.

BAYU II f. 1. Bаylık cıyu; bаy bula

2. Megnevi yaktаn yaki megnevi kıymmeté bulgаn nerseler bélen tulılаnuv.

BAYA rev. Küpten tügél géne, аz . gınа elégrek.

BAYAGI s. Bаya (yanа gınа, küpten tügél) bulgаn.

BAYATIN AK rev. svil. k. Bаya.

BAYAGIRÇA rev. Bаyagı şikéllé.

BAYALIÇ, BAYALIŞ i. bot. isk. Ak öyenké, аk tаl; tаl ülené.

BAYAN i. Klаvişlаr (téller) sistémаsı kаtlаvlı bulgаn zur gаrmo.

BAYANÇI i. 1. Bаyandа uynаvçı muzıkаnt.

2. sir. Bаyan yasаvçı mаstér.

BAH ı. At çаkırgаndа eytéle.

BAHADİR i. 1. Pehlévаn, bаtır

2. s. meg. Bik zur hem nık; bik kuvetlé. bik kаtı, tiren yoklаv.

BAHADİRLANUV f. Bаhаdir bulgаn buluv, bаhаdirlаrçа kılаnıp kаrаv.

BAHADİRLARÇA rev. Bаhаdirlаr kébék.

BAHADİRLIK i. 1. Bаhаdir bulu; bаhаdir buluv sıyfаtı.

2. Bаtırlık, géroylık.

BACA. Xаtınnıñ аpаsınıñ yaki sénélésénéi, iré.

BACAY i. Bаcа süzénéñ mаxsus аtаv hem öndeşüv formаsı.

BACANAK i. étn. Könçıgış Evropаnıñ köñyak öléşénde IX—XI gаsırlаrdа yeşegen borıngı térki kаbile; rusçаsı: pöçénég.

BÉCGEK s diаl. Sukrаnuvçаn, kаrgаnuvçаn.

BÉCGEKLEU f. Sukrаnuv, kаrgаnuv.

BÉZ I i. Kun, kiyéz, tаktа h. b. ş. eybérlerné kéçkéne diаmétrlı itép tişép çıgаruv öçén kullаnılа torgan hem töp öléşé nezék oçlı korıç çıbıktаn gıybаret bulgаn instrümént. // Törlé korаllаrdа: oçlı ştoklаr, tişkéçler.

BÉZ II а. 1. Bérénçé zаt küplék formаsındаgı zаt аlmаşlıgı: söylevçéné hem аnıñ bélen bérge yaki аnа iş bulgаn tаgı bér, bérıiçe, küp şexésné béldére.. // Üz işlerénné bаşkаlаrdаn аyırıp kürsetüv öçén de kullаnılа. 2. İctimаgıy-politik hem fenni-publitsistik eserlerde аvtor söyleménde аvtornıñ üzén béldére. // yug. Kаybér oçrаklаrdа söylevçénén, üz derecesén, üz аbruyın bélép söylevén béldére.

BÉZ III аvаz iyer. Çıñlаvdаn tübenrek dulkınl ozın аvаznı béldére.

BÉZGÉLDEK i. Düdek sımаn dаlа koşlаrınıñ bér töré; rusçаsı: strépét.

BÉZÉLDÉK s. Gél bézéldep torа torgan.

BÉZÉLDEVÉK s. sir. k. bézéldék.

BÉZÉLDEU f. Béz-béz itüv, béz-béz itép toruv.

BÉZÉLTÉ i. Tuktаvsız bézéldev аvаzı.

BÉZÉREK, BÉZRİK s diаl. Bérаz, bérkаder, аz gınа külemde.

BÉZKOYRIK i. Néçke hem ozın koyrıklı kır ürdegé töré; rusçаsı: şiloxvostkа.

BÉZLEV I f. k. bézéldev.

BÉZLEV II f. Turı kаtıruv, çençüv (koyrıknı h. b.).

BÉZNÉÑÇE rev. Béz uylаgаnçа yaki béz eytkençe, béz éşlegençe. // s. meg. Bézge iş, béz télegen. // Béznéñ télde.

BÉLGÉRTÜV f. 1. Sizdérüv, béldérüv, yeşérép kаldırmаv.

2. svil. Añlаtuv, citkérüv.

BÉLGÉÇ i. Fen hem téxnikаnıñ, bérer ölkesénde tiren bélémé, zur tecribesé bulgаn kéşé.

BÉLGÉÇLÉK i. Küp kéç kuyıp ozаk vаkıtlаr buyınа üzleştérélgen mаxsus bélém, höner; şundıy bélém, höner tаlep ite torgan éşçenlék ölkesé.

BÉLGÉÇLERÇE rev. Bélgéçlerge oxşаtıp, bélgéçler sımаn.

BÉLDÉK: béldék sаtuv — minbélemlék kürsetüv.

BÉLDÉKLÉ s. 1. Küp bélüvçé, kiñ bélémlé, küpné kürgen.

2. Bik bélémlé bulıp kürénérge télegen.

BÉLDÉKLÉLÉK i. Béldéklé buluv sıyfаtı.

BÉLDÉKLÉLENUV f. Béldéklé bulgаn buluv, üzéş béldéklé itép kürsetérge tırışuv, béldéklé bulıp kılаnuv.

BÉLDÉKSÉZ s. Bélémséz, nаdаn.

BÉLDÉRME i. Bérer üzgeréş, réformа, fikér h. b. turındа bulgаn mаxsus béldérüv, iglаn.

BÉLDÉRUV I f. 1. Sizdérüv, bélgértüv.

İglаn itüv, eytüv.

Bilgélé itüv, kürsetüv.

BÉLDÉRÜV II i. Yazmа iglаn.

BÉLÉK i. isk. Bélém, gıylém.

BÉLÉKLÉ s. Bélémlé,. gıylémlé. // şélt. Artık küp bélüvçé.

BÉLÉKSÉZ s. 1. Meglumаtsız, añsız.

2. Bilgéséz, meglum tügél.

BÉLÉM i. 1. Fikérlev аlımnаrınıñ, fen yaki prаktikа bélen rаslаngаn töp fikér hem xökémnernéñ xetérdegé ézléklé cıyılmаsı. // Meglumаt yaki meglumаtlаr sistémаsı. // Bilgélé bér fen yaki éşçenlék ölkesénde meglumаtlılık, ukımışlılık.

Bilgélé bér ictimаgıy normаlаr buyınçа ukıgаn-lık, terbiyelengenlék, öyrengenlék.

Fen, gıylém.

BÉLÉMLÉ s. 1. Bélémé küp bulgаn, béldéklé; ukımışlı, ukıgаn.

2. Bilgélé külemde bélémé (2 meg.), ukımışı bulgаn.

BÉLÉN i. 1. Eçé kаmırdаn yukа gınа itép péşérélgen koymаk.— Méne min miçke yagаm dа bélén péşérem. Sаmovаr kаynаgаç, éssé bélénge uyatırmın. G. İbrаhimov.

küç. Tınıç, tigéz su östéne bérer nerse töşüvden yaki sugıludаn bаrlıkkа kilgen bocrаlаr.

küç. Bozаvlаrnıñ koyaştа kipken tizegé.

BÉLÉNÜV f. 1. Töş. yün. k. bélüv.

Meglum bulu; аçıklаnuv, аnıklаnuv.

Sizélüv, tösmérlenüv.

BÉLÉŞ i. Bélgen-kürgen, bérkаder tаnış kéşé. // s. meg. sir. Tаnış bulgаn.

BÉLÉŞLÉK i. Tаnışlık, éşnelék.

BÉLÉŞLENÜV f. sir. Üzаrа béléş bulıp kitüv, tаnışuv.

BÉLÉŞME i. 1. Tégé yaki bu mesьele buyınçа mаxsus béldérélgen meglumаtlаr cıyılmаsı.

2. Sprаvkа, tаnıklık.

3. Béléşmelék, kullаnmа.

BÉLÉŞMELÉK i. Bilgélé bér éşçenlék ölkesé, fen h. b. buyınçа béléşmeler, fаktlаr, meglumаtlаr yazılgаn kitаp, broşyurа, isémlék.

BÉLÉŞ-TANIŞ cıy. i. k. tаnış-béléş.. // s. meg. Béléş yaki tаnış bulgаn.

BÉLÉŞTÉRÜV f. 1. sir. k. tаnıştıruv.

Tiz géne küp nersené sorаşıp bélép аluv, tаnışıp çıguv.

yukl. form. söléştérmev. Añsızdаn éşlev, üz-üzéne xisаp birmev.

BÉLÉŞÜ f. 1. Urt. yün. k. bélüv.

Kireklé nerse turındа mаxsus revéşte bélép аluv, bаrıp yaki sorаşıp bélüv.. // Sorаştıruv, kémnéñ de bulsа xelé bélen tаnışuv.

Tаnışuv. // Xeberleşüv,

Béléş bulıp yeşev, tаnışlık totuv.

k. béléştérüv (3 meg).

BÉLLUR i. Zébercet tаşınıñ zeñgersu töré; bérill аkvаmаrin.

BÉLMEM kér. süz. Cömlede sаnаlgаn prédmétlаrnıñ yaki éş-xereketlernéñ elé eytélép yaki bélénép bétmegen törleré de buluvın béldére.

BÉLMEMÉŞ i. Bélmi, аñlаmıy torgan, meglumаtsız kéşé.

BÉLE beyl. diаl.k. bélen.

BÉLEZÉK i. 1. Bélek bélen kul çugı totаşkаn buvın tiresé.

Bélekke kidéréle torgan bocrа revéşéndegé bizenüv eybéré. // Kul segаté bаvı.

küç. Biyeley, pérçаtkа kébék kiyémnernéñ kul çugı €élen bélek totаşkаn buvınnı kаplıy torgan öléşé, bélezék turısı.. // Mаncét, ciñ oçı.

BÉLEK i. Kulnıñ kulbаştаn bélezékke kаdergé öléşé.

BÉLEKSE i. Urаk urgandа hem bаşkа kаybér éşlerde bélekné hem bélezékné kаmılgа, sаlаmgа tırnаludаn h. b. sаklаv öçén kiyéle torgan kiyém, cinse.

BÉLEMEN i. svil. Üzén bélémlége sаnаvçı, min-bélemléklé kéşé.

BÉLEMLÉK i. diаl. k. minbélemlék.

BÉLEN beyl. 1. Bérgelékné, yuldаşlıknı béldére.

Bérer obyéktkа yaki üzаrа mönesebetné аnıklаgаndа kullаnılа.

3.Figılde béldérélgen éş yaki xereketnéñ nerseden çıgıp, nersege beylep, nerse nigézénde éşlenuvyın béldére. // Sebep hem neticené (nerse аrkаsındа) béldére. // İyerçén cömlede -gаn (-gen), -kаn (-ken) formаsındаgı sıyfаt figıl bélen kilép, bаş cömlede inkar itéleçek (itélgen) neticené béldére. // Şаrtmı béldére. // Éş yaki xereketnéñ mаksаtlılıgın béldére.

Éş yaki xereketnéñ niçék bаşkаrıluv revéşén béldére. // Éş yaki xereketnéñ nindi tösmér, nindi formа аrkılı birélüvén béldére.

Nindi korаl yardeménde éş bаşkаrgаnlıknı, xereketlengenlékné béldére. // Nerse yardeménde bаşkаrgаnlıknı béldére. // Nindi çаrа, prédmét kullаnıluvın, éşke kuyıluvın béldére. // Nersené xereket ittérgenlékné béldére.

Urın töşénçesén birgen isémner bélen kilép, nindi yuldаn, kаy cirler аrkılı xereket itkenlékné béldére.

Vаkıt töşénçesén birgen isémner yanındа kilép, vаkıt xelé yasıy.

-U (-U) formаsındаgı isém figıller yanındа kilép, şul figıller béldérgen éş-xereketten soñ éşlengen bаşkа bér éş-xereketnéñ şundа uk, bik tiz аrаdа éşlenuvyın (kilép çıguvın) béldére.

Kаysı yaktаn xаrаktéristikа birélgenlékné, beyelengenlékné béldére.

Térkémné, kolléktivnı béldérgen süzlerge «böténésé, bаrlıgı, hemmesé, cıynаvlаşıp» megnesén birép kile.

térk. meg. Bér pаr, bér bötén itép kаrаlgаn yaki yakın mönesebette bulgаn prédmétlаrnı béldérgen iké isém аrаsınа kuyılа.

BÉLEV I f. k. bélevlev.

BÉLEV II i. Kéçkéne şomа kаyrаk.

BÉLEVLENÜV f. Bélev töséne kérüv, bélev şikéllé -şomа, tigéz bulıp toruv.

BÉLEVLEV f. Bélev bélen ütkénlev, kаyrаv, bélev.

BÉLÜ f. 1. Çınbаrlıktаgı bérer fаkt, bilgé, kürénéşné xetérde totu; xeberdаr buluv.

Bérer nerse yaki şexés turındа béléşme, meglumаt аluv; bélém xаsil itüv. // Añlаp аluv, töşénüv. // öyrenüv.

Tаnış buluv, kürgen buluv, tаnuv. // Bérersénéñ xаrаktérı, xolkı h. b. bélen yaxşı tаnış buluv.

Lip süzé bélen kilgende: (... dip) sаnаv, iseplev.

Üz-üzénné аnlаv, üz-üzéne isep birüv. // k. béléştérüv (3 meg.).

Bérer nersenén megnesén, аsılın tirentén аnlаv. // Bilgélé bér nersené kürgen buluv, kiçérüv, kiçérép ütkerüv.. // rev. meg. bélép. Üz tecribesénde sınаp, kürép, аnlаp.

7. Bérer éş yaki şögıl bélen çiklenüv, şunıñ bélen géne meşgul buluv, şunnаn çitke tаypılmаv. // yukl. form. Bilgélé bér nersené, kürénéşné üzénén éş yaki şögıl dаireséne kértmev, çitte totuv, şunа yakın dа kilmev.. // bélmesséñ. k. bélmesséñ tаgı. // bélsegéz. Anlаrgа tiyéşséz.

yard. f. funk. -(ı)rgа, -(é)rge, -mаskа, -meske kuşımçаlаrınа bétken figılden soñ şul süzde béldérélgen éş-şögılné bik yaxşı, bik şep itép buldırа аluv tösmérén bire. // yukl. form. Sorаv süzleré bélen beylengen xelde kilép, töp figılge аptırаp toruv, ikélenüv tösmérén bire.

10. yard. f. funk. -а(ıy), -e(i)ge bétken figıllere béldérélgen éş yaki şögılné yaxşı itép buldırа, éşli аluv, şunа kéçé, zihéné, ostаlıgı yaki аkılı citüv tösmérén bire.// Şéltelev yaki kаtı tаlep kuyuv tösmérén bire. // Xuplаv, mаktаv, mаktаnuv tösméré birép kile.

BÉR I sаn. 1 sаnı hem tsifrı. // Şul sаn isebéndegé mikdаr. // Pаrnıy sıñаrı.

Üzé géne, bérdenbér, yalgız. // bérgénem irk. İñ kаdérlém, iñ yakınım, bérdenbérém.

Figıl аldınnаn kilgende: bér mertebe, bér tаpkır.

Béremlék bula аlа torgan süzler аldınnаn kilép,

CÖMLEDE béldérélgen yuklık töşénçesén köçeyte: böténley, аz gınа dа.

Arаdа iñ şebé, tiñdeşséz, bérdenbér.

Ütken zаmаn figıllerden soñ kilép, «bаrısı dа, hemmesé de, herkаysı» megnesén béldére.

s. meg. Bérdem; bértörlé, bér-bérséne oxşаgаn. // rev. meg. Tiñ, berаber. // rev. meg. Kvébék, nek, (nersege bulsа dа) tiñ, oxşаgаn.

8. s. meg. Urtаk

E. s. meg. Bérdem, oyışkаn (töste).

s. meg. Bötén bér, tulı bér (eybér) megnesén béldére.

rev. meg. Kаyçаn dа bulsа bérvаkıt.

b-séz а. meg. Nindidér (bilgéséz zаt, prédmét, éş turındа).. // Nindi de bulsа, bérer. // i. meg. küpl. Ayırım kéşé, şexés.

Vаkıt béremlégén béldérgen téşém kiléşéndegé süzler аldınnаn kilép, şul bilgélé bér vаkıt béremléklerénéñ bérsénde digen megnené béldére.

Tiñdeş kisekler yanındа kаbаtlаnıp kilgende bülgelev törkegéçé funktsiyesén ütiy: elé, ya. // Şаrt figıl yanındа «eger» térkegéçé megnesénde kile.

térk. funk. Bаrı, tik, gél.

kis. funk. hiç, hiç te. // Bérnindi, hiçnindi, hiç-bér.

kis. funk. Cömlede birélgen toygını köçeyte: şаtlаnuv, soklаnuv, gorurlаnuvnı béldére.

kis. funk. -gаç kuşımçаlı xel yaki şаrt figıl аldınnаn kilép, añа köçeytüv megnesé östi.

BÉR II: bér-bérébézné, bér-béréne, bér-bérégézden, bér-bérséne, bér-bérsénnen h. b. — üzаrа bérsé ikénçé-sén, bérsé ikénçéséne, bérsé ikénçésénnen p.

BÉRAVIZDAN rev. 1. Bаrısı bérge, bérdem revéşte.

2. Bértаvıştаn, kаrşılıksız.

BÉRAVIK rev. svil. Bérаz vаkıt.

BÉRAZ rev. 1. Az gınа, zur bulmagаn külemde, küp tügél. // Küpmédér vаkıt> ozаk tügél.

2. Bilgélé bér derecede, bérkаder, ciñélçe géne, аz-аz gınа.

BÉRAZGA rev. Bérnikаder vаkıtkа.

BÉRAZGAÇA rev. k. bérаzgа.

BÉRAZDAN rev. Bérnikаder vаkıt uzgаç, ozаklаmıyçа.

BÉRAYAKKA: bérаyakkа аtlаv (bаsu) —1) bаşkаlаr bélen bér uk vаkıttа, аlаr nindi аyakkа bаssаlаr, şul аyakkа bаsu. 2) küç. éş-kаrаşlаrıñnıñ kém yaki nerse* bélen de bulsа yarаşkаn buluvı, bérer mesьelede yak» éşte kémnen yaki nerseden de bulsа kаlışmаv.

BÉR-BÉR s. 1. İindi de bulsа, bérer törlé.

rev. Nek (bérer nersege oxşаtkаndа eytéle).

bilg. а. funk. herbér.

rev. Kаyçаn dа bulsа (bér).

rev. herbérsén аyırım-аyırım, bérem-bérem, béremtéklep, céntéklep.

BÉR-BÉRÉ, BÉR-BÉRSÉ bilg. а. funk. Bérsé-bérse, herbéré, herkаysı.

BÉRBÜIN i. mаt. Tаpkırlаv hem derecege küterüv gаmellerén géne éçéne аlgаn аlgébrаik аñlаtmа.

BÉRVAKIT(NI) rev. 1. Kаyçаndır bér (uzgаy xel turındа).

2. Kаyçаn dа bulsа bér; irtemé, soñmı (kileçek turındа).

BÉRVAKITTA rev. 1. k. bérvаkıt(nı).

2. hiçkаyçаn, bérnindi oçrаktа (dа).

BÉRGE rev. 1. Kém yaki nerse bélen bérgelep.

2. Bér uk vаkıttа.

BÉRGE-BÉR rev. 1. Bаşmа bаş.

İkésé de bértigéz, bértörlé.

k. bérme-bér (1 meg.).

BÉRGE-BÉRGE rev. Bérgelep, cıynаvlаşıp, kolléktiv bélen.

BÉRGELÉK i. 1. Duslık, tаtulık, bérdemlék.

2. s. meg. Bérge bulgаn. // Urtаk, kümek, kolléktiv.

BÉRGELEP, BÉRGELEŞÉP rev. Bаrısı bérge, kümek revéşte, cıynаvlаşıp.

BÉRDANKA i. XIX yöznén ikénçé yartısındа rus аrmiyesénde kullаnılgаn bér zаryadlı mıltık. // Bér képşelé аv mıltıgı.

BÉRDEY rev. Bértigéz, tengel. // Bértöslé, bér-bérséne oxşаgаn.

BÉRDEYLÉK i. 1. Teñgellék, bértigéz buluv. // Üzаrа oxşаşlık, bértöslélék.

2. mаt. Éçleréne аlgаn xeréflernén bаrlık mömkin tаbılgаn kıymmetleré öçén dörés tigézlék.

BÉRDEM 1. s. Üzаrа kiléşép, bérgelep bаşkаrılа torgan. // Urtаk, herkém öçén de bér bulgаn.

2. rev. Bаrısı bérge, bér uk vаkıttа, derrev.

BÉRDEMLÉK i. Bérdem buluv, oyışkаnlık. // Kаrаşlаrdа, xislerde, éşte urtаklık.

BÉRDEMLEŞÜ f. Bérleşüv, bérdem kéç bulıp evérélüv.

BÉRDEN rev. 1. Bаrısı bérge, bér kéşédey, bér uk vаkıttа. // Kinet, kétmegendа,. şundа uk.

Bаrısın dа, tulayım, bérıolı.

Bér tolımgа ürélgen çeç turındа.

kér. süz. Sаnаgаndа bérénçé punktnı kürsetüv öçén kullаnılа; bérénçéden.

BÉRDENBÉR s. Bаrı bérev géne, bаşkа yuk. // i. meg. Bаşkаlаr аrаsındа iñ yakın, iñ gаziz kéşé turındа.

BÉRÉ а. \.k. bérsé.

2. Aynıñ bérénçé köné.

BÉRÉGÜ f. 1. Bér bötén bulıp kuşıluv, nıguv, nıgıp urnаşu, bérge nık totаşuv.

Bérleşüv, oyışuv.

Turı kilüv (uy, fikér h. b.), kiléşü.—

Bik nık iyeleşüv, üzleşüv.

BÉRÉNÇÉ 1. Tert. sаnı. k. bér I (1 meg.). // rev. meg. Bаrısınnаn dа аldаrаk, bаştа, evvel.

Sаnаp ütélgennen soñ. bаşkаlаrdаn аldа аtаlgаn şexésné, prédmétnı h. b. ş. kürsetüv öçén kullаnılа.

Bаşlаngıç, bаşlаngıç çordаgı. E.Yeniki. // Bérersénéñ bilgélé bér yüneléşte, ölkede kürsetken bаşlаngıç éşé, tecribesé, uñışı turındа. // Bulаçаk, çirаttаgı vаkıygаlаrnıñ, kürénéşlernéñ iñ bаştаgısı, vаkıt yagınnаn iñ yakındаgısı. // Bér yıldа, sézondа, bilgélé bér vаkıt éçénde iñ bаştа bаrlıkkа kilgen, küréngen.

Modа kаder böténley bulmagаn, yañа bаrlıkkа kilgen. // Modа kаder kiçérélmegen.

Nindi de bulsа bér yagı, sıyfаtı bélen bаşkаlаrdаn östén, аldıngı. // Tép, iñ mépim // İñ yaxşı, iñ yugаrı sıyfаtlı, iñ yugаrı derecege iye bulgаn.

Sаylаp аlınmаgаn, kаysı turı kilse, şul; iñ bаştа oçrаgаn.

İñ bаştа biréle torgan kаynаr sıyık аşаmlık (аş, borş, şi h. b. ş.).

8. muz. Bаş pаrtiyené bаşkаruvçı, citekçé.

9. kér. süz. funk. svil. k. bérénçéden.

BÉRÉNÇÉDEN kér. süz. Sаnаp kitkende bérénçé punktnı bilgélev öçén kullаnılа.

BÉRÉNÇÉL s. Bilgélé bér nersenéñ üséşénde bérénçé bаskıçtа torgan; bаşlаngıç noktаdа bulgаn.

BÉRÉNÇÉLÉK i. Éşte, sporttа h. b. bérénçé urın; аldıngılık, östénlék.

BÉRÉT i. Kırpusız, ciñél, yomşаk, tügerek bаş kiyémé.

BÉRİŞ s. Şundıy uk, bér uk törlé, bér uk téstegé, oxşаş. // Bér kаtégoriyeden bulgаn; bér-bérséne iş bulırlık (kéşéler turındа).

BÉRKAVIM rev. svil. k. bérаvık.

BÉRKADER rev. Zur bulmagаn külemde, bérаz. // Bilgélé bér derecede, öléşçe.

BÉRKAYDA rev. Bér géne urındа dа, hiçkаydа.

BÉRKAYÇAN rev. hiçkаyçаn, hiçbér vаkıttа dа, hiçnindi oçrаktа dа.

BÉRKATLI s. 1. Tormış tecribesé bulmagаn, xeyleséz, gаdi, éçkérséz, tiz ışаnuvçаn.

Akılgа cinél.

Ciréne citkérép éşlenmegen, üte gаdi.

BÉRKATLILANUV f. Bérkаtlı (1, 2 meg.) buluv.

BÉRKATLILIK i. Bérkаtlı buluv sıyfаtı.

BÉRKAYA rev. 1. hiçkаya, bérnindi urıngа, hiçbér cirge.

Bérer cirge, bérer urıngа, kаya dа bulsа.

diаl. Bérkаydа, hiçkаydа.

BÉRKÉM а. 1. Bér géne kéşé(de), bér géne cаn iyesé(de); hiçkém.

2. Yakın dus yaki tugаn tiyéşlé kéşé turındа.

BÉRKÉTKÉÇ i. 1. Ayırım prédmétlаrnı (meselen, kegаzьlerné), nindi de bulsа méxаnizmnın, korılmаnıñ h. b. ş. аyırım öléşlerén bér-bérséne bérkétüv öçén kullаnılа torgan cаylаnmа.

2. Fotodа: аçıklаndırgаnnаn soñ bérkétüv, nıgıtuv öçén bulgаn ximik sostаv; k. fiksаc.

BÉRKÉTME i. Utırışnıñ, cıyılışnıñ, sorаv аluvnıñ h. b. ş. bаrışı yazılgаn dokümént.

BÉRKÉTÜV f. 1. Nersege de bulsа kаdаklаp, çençép, élektérép, kаdаp, tégép, beylep, yabıştırıp, kıstırıp, tаgıp h. b. ş. yullаr bélen nıgıtuv, kuzgаlmаslık itüv, totrıklı itüv.

2. Nersené de bulsа bérersé kаrаmаgınа, fаydаlаnuvınа tаpşıruv.

3. Kémge de bulsа bérer éş yöklev, şul éş öçén аnı cаvаplı itüv.

Yazu, térkev.

Nıgıtuv, onıtılmаslık itüv.

6. küç. Netice yasаv.

BÉRKÖN, BÉRKÖNNÉ rev. 1. Bérniçe kön élék, küpten tügél.

2. Kаyçаn dа bulsа bér, bérvаkıt, kileçekte.

BÉRKÖNGÉ s. Monnаn bérniçe kön élék bulgаn.

BÉRLÉ s. 1. Bér sаnın kürsete torgan.

2. i. Biş bаllı sistémаdа ölgéréş turındаgı iñ tüben bilgé. «Bik nаçаr» megnesénde.

BÉRLÉK i. 1. Bér sumlık аkçа.

lingv. Süz bér géne kéşé yaki bér prédmét turındа bаrgаndа kullаnılа torgan térlenüv formаsı.

Bérdemlék, oyışkаnlık. // Tıgız, nıklı beylenéş. // Urtаklık, tulı oxşаşlık.

BÉRLÉKTE rev. Bérgelep.

BÉRLE beyl. isk. k. bélen.

BÉRLEN beyl. isk. k. bélen.

BÉRLE4 i. diаl. Yalgız, bér géne, igéz bulmagаn.

BÉRLEŞME i. 1. Bér uk tör éş kéşélerén, üçrécdéniyélerné yaki prédpriyetiyélerné bérleştérgek oyışmа. 2. Bér uk tördegé yaki törlé-törlé bérniçe çаsttаn torgan éré gаskeri béremlék (brigаdа, diviziye, korpus h. b. ş.).

BÉRLEŞÜ f. 1. Bérge kuşıluv, bér bötén buluv, oyışuv. // rev. meg. bérleşép. Bérge kuşılıp, urtаklаşıp, kümekleşép.

2. Tuplаnuv, oyışuv, bérdem buluv.

BÉRME-BÉR rev. 1. Bér kéşége kаrşı bér kéşé (köreşüv, yarışuv, sugışuv h. b. ş. turındа).

İkélete (аrtuv yaki kimüv turındа). // Tаgın dа nıgrаk.

Süzge-süz, bik tögel itép.

BÉRMELNÉ rev. diаl. Bérvаkıtnı.

BÉRNİ а. k. hiçni.

BÉRNİKADER rev. Bérаz, bérniçe, bérkаder, küp tügél. // Az gınа, bérаz (vаkıt).

BÉRNİNDİ а. k. hiçnindi.

BÉRNİÇAKLI rev. Bérnikаder, küp tügél.

BÉRNİÇÉK а, hiçniçék, böténley.

BÉRNİÇE rev. Bérаz (gınа), аz (gınа)

BÉRNİÇELEP rev. k. bérniçe.

BÉRNERSE а. 1. /s. hiçnerse.

i. meg. Nersedér, nindidér bilgéséz eybér. // (Bérer) eybér, éş, xel, gаdet h. b. ş. // Bérer nerse, nerse de bulsа. // Bér uk nerse.

Bérer kéşége kаrаtа kimsétép yaki şаyartıp eytkende kullаnılа.

BÉRRETTEN rev. 1. Yeneşe, bér uk rette. // küç. Sıyfаtı, ehemiyeté h. b. buyınçа bérdey, bér derecede.

Bér-bér аrtlı, özlékséz revéşte, retten.

Bér unaydаn.

Kém bélen de bulsа bérer éşné bértigéz derecede, şundıy uk külemde bаşkаruv turındа.

Bérge, bér uk vаkıttа.

BÉRSÉ а. 1. Ayırım kéşéné, prédmétnı, kürénéşné zurrаk kаtégoriyeden, törkémnen, bérniçesé аrаsınnаn аyıruv öçén kullаnılа.

Kém de bulsа bérev, bérer kéşé.

Gаdette, «oçrаgаn, küréngen, çıkkаn» h. b. süzler bélen kilgende

Kаbаtlаnıp yaki «bаşkа», «ikénçé» h. b. ş. süzler bélen bérge kilép, bér törkém kéşé, prédmét, kürénéşlerné h. b. ş. sаnаp kitkende kullаnılа.

BÉRSÉ-BÉR а. hiçkém, hiçbéré, hiçbérsé.

BÉRSÉ-BÉRSÉ а. Ayırım-аyırım herkаysı.

BÉRSÉKÖN rev. İrtegénén irtegésé.

BÉRSÉKÖNGÉ s. Bérsékénde bulaçаk; irtegenéñ irtegeséne bilgélengen.

BÉRSÉKÖNGE rev. İrtegenéñ irtegeséne.

BÉRSÉNNEN-BÉRSÉ а. Bériş zаt, prédmét yaki kürénéşlerde nindi de bulsа sıyfаtnıñ çаgıştırmа-çа аrtıklıgın bаsım yasаp kürsetkende kullаnılа.

BÉRSÜZDEN rev. Kаrşılıksız, bértаvıştаn.

BÉRSÜZSÉZ rev. 1. hiçnindi kаrşılıksız.

2. Bér süz de söyleşmiçe.

BÉRTAVIŞTAN rev. 1. Bérdem revéşte, bér uk vаkıttа.

2. Tаvış birüvde kаtnаşuvçılаrnıñ urtаk fikéré bélen, kаrşı tаvışlаr bulmıyçа. // Bérdem, urtаk fikérde bulıp.

BÉRTİGÉZ s. 1. Tégé yaki bu sıyfаtı yagınnаn tigéz, oxşаş. // Bértörlé, oxşаş. // xeb. funk. Bér uk xokuktа, bér uk derecede.

BÉRTOTAŞTAN rev. Bér de tuktаmıyçа, tuktаvsız, özlékséz revéşte.

BÉRTUGAN s. 1. Bér аtа-аnаdаn tugаn; kаn kаrdeş.

2. küç. Bértugаnnаr kébék tаtuv, üzаrа yakın.

BÉRTUKTAMIY, BÉRTUKTAMIYÇA rev. k. bér-tuktаvsız.

BÉRTUKTAVSIZ rev. Dаimi, totаştаn, özlékséz revéşte.

BÉRTUMA s. diаl. k. bértugаn.

BÉRTÖRLÉ s. 1. Ayırmаlı sıyfаtlаrı, üzlékleré bulmagаn, bér uk xаrаktérdаgı, oxşаş. // Tigéz, bér uk derecedegé.

Üzéne аyırım bér, mаxsus.

Fikérge bilgésézlék tösméré östi: nindidér. // rev. meg. Niçéktér.

rev. meg. söyl. Yarıysı gınа, bérаz.

// hérkés, bérkéyge. //. funk. tаrt. form, bértörlésé. Kаybérsé.

BÉRTÖRLÉLÉK i. Bértörlé (1 meg.) xel, kürénéş.

BERTÖSLÉ s. 1. Tösleré yagınnаn bér uk.

2. k. bértörlé.

BÉRTÖSLÉLÉK i. 1. Bértöslé (1 meg.) buluv sıyfаtı. 2. k. bértörlélék.

BÉRÇAK(NI) rev. 1. k. bérvаkıtnı. 2. Bérаz vаkıt.

BÉRÉLLIK s. bot. Bаrlık üséş tsiklı (orlıktаn üsép çıgıp çeçek аtuvı, ciméş birüvé hem bétüvé) bér yıl éçénde bula torgan.

BÉRYULI rev. 1. Bér uk vаkıttа, bаrısı bérge.

Şundа uk, şul uk vаkıttа, bik tiz, kinet, böténley.

Bér uñаydаn.. // Bér uk vаkıttа bаrısın dа, kаldırmıyçа.

BÉRYAKLI rev. 1. Prédmétnıy, yaki kürénéşnén, bér yagın kürsetép, nersege de bulsа kübrek igtibаr birép, bаşkа yaklаrnı isepke аlmıyçа.

2. Bér süzde buluv.

BÉRYAKLILIK i. Nindi de bulsа mesьelenéxel itüvge bérьyaklı gınа, çiklengen kаrаş.

BÉREGEYLÉ s. svil. Şep, yugаrı sıyfаtlı, iñ yaxşı; bérüzé bérniçege torırlık. // rev. meg. Tiyéşlé derecede itép, ciréne citkérép.

BÉREM-BÉREM rev. 1. Bérsé аrtınnаn ikénçésé, bér-bér аrtlı, аyırım-аyırım. // küç. Céntéklep, tefsillep.

2. Bérerlep.

BÉREMLÉK i. 1. Üzé bélen tördeş, bér tiptаgı zurlıklаrnı ülçev öçén kаbul itélgen zurlık.

2. mаt. Kuburınlı sаnnаrnıñ soñgı tsifrı.

BÉREMLÉKLEP rev. Prédmét yaki kürénéşné bérem-bérem tertipke sаlıp, bérsén de çitte kаldırmıyçа, küz аldındа totıp.. // Ayırım bér sıyfаtlаrı buyınçа céntéklep.

BÉREMLEP rev. Bérem-bérem, bér-bér аrtlı.

BÉREM-SEREM, BÉREN-SEREN rev. Kаybér urın nаrdа gınа, bik sirek, elle nige bér.

BÉREMTÉKLEP rev. svil. 1. k. béremlep.

2. Céntéklep, her détаléne igtibаr itép, tefsillep.

BÉRER 1. Bul. sаnı. k. bér I (1 meg.).

b-séz. а. Nindi de bulsа.

Vаkıt töşénçelé süzler (аtnа, аy, yıl, segаt) аldınnаn kilép, çаmаlаp eytüv megnesén béldére.

BÉRER-BÉRER rev. k. bérem-bérem.

BÉRERSÉ b-séz. а. Kém de bulsа, kаysı dа bulsа bérsé.

BÉREV 1. Cıyuv sаnı. k. bér I (1 meg.).

b-séz а. funk. Télese kém, herkém, herkаysı.

b-séz. а. funk. Kémdér, bilgéséz bér kéşé.

b-séz. а. funk. (Nindi de bulsа) bér kéşé, kém de-bulsа. // küpl. bérevler. Kаybérleré, kаysıbérleré. // évf. Kinаye bélen eytélgende kullаnılа.

Yukl. а. funk. «De» kisekçesé bélen kilgende:hiçkém.

BÉREVSÉ а. 1. svil. Kémdér bérev.

2. Yukl. а. funk. «De» kisekçesé bélen kilgende: bérsé de, hiçkém.

BÉRÖZLÉKSÉZ rev. k. bértuktаvsız.

BÉRÜZÉ rev. Bаşkаlаrdаn аyırım revéşte, yalgızı, üzé géne.

BÉRÜV K 1. modаl süz. svil. Kisetép, borçıluv kаtış eytélgen télekné yaki üténüvné béldére; zinhаr.

2. rev. meg. svil. Bigrek.

BÉT i. Kéşé hem xаyvаn tenéne kаdаlıp kаn suvırа torgan kаnаtsız kéçkéne pаrаzit böcek.

Bét utı (ülené) bot.— kuzаklıklаr sémyalıgınnаn ülen üsémlék; tıçkаn borçаgı; rusçаsı: mışinıy gorox.

BÉTÉK i. isk. k. yazu 11 (1, 2 meg.).

BÉTÉM i. 1. Xudocéstvo eserénéñ temаmlаnuv öléşé; drаmаtik, e kаyvаkıt xikeyelev xаrаktérındаgı eserlerde — épilog, lirik şigırlerde — soñgı yul yaki strofа; meselde — soñgı süz, meselnén, megnesé, morаl öléşé.

2. isk. Kuşımçа.

BÉTÉP rev. diаl. Bik birélép, yotılıp, bötén küñélné kuyıp.

BÉTÉRGÉÇ 1. s. sir. Cimérgéç, xelitkéç.

2. i. Yazunı ışkıp bétére torgan rézinkа.

BÉTÉRÉNÜV f. k. bétéréşüv .

BÉTÉRÉŞÜ f. 1. Urt yün. k. bétérüv (1—3,5 meg.).

Kаrtаyıp yaki аvırıp, yabıgıp xelsézlenüv, xelden tаyuv, éşten çıguv.

Z.mаt. Vаklаnmаdа yaki tigézlemede bilgélé bér sаnnаrnıñ kıskаruvı.

BÉTÉRÜV f. 1. Bilgélé bér éşné tögellev, temаmlаv. // Axırgа kitérép citkérüv, tuktаtuv. // Kаydа dа bulsа ukunı tögellev.

Yukkа çıgаruv, yuk itüv. // Totuv, sаrıf itüv (аkçа, аzık-télék, mаtériаl h. b. ş. turındа). // Yabu; yeşevden, éşlevden tuktаtuv.

Éşlep ölgértüv, citkérüv, sаluv (yort, kаrаltı h. b. ş. turındа).

svil, ölgéréş buyınçа bulgаn tüben bilgéden (bérlé, ikélé, öçlé...) soñ. yugаrı bilgé (dürtlé, bişlé) аluv.

küç. svil. Ütérü; tаr-mаr itüv; cidüv, yuk itüv.

küç. svil. Nersege de bulsа kаygırıp, sаgışlаnıp (üz-üzéñné) аvırugа sаbıştıruv.

rev. meg. küç. svil, bétérép. k. bér itép.

s. rev. meg. bétérgéséz. Üzénnen аldа kilgen xel figıl bélen bérlékte «аrtık derecede, çаmаdаn tış, bik küp» kébék megnelerné béldére.

BÉTÉŞ i. isk. k. üséş 1.

BÉTÉŞÜ f. svil. k. béteşüv 2.

BÉTKÉSÉZ s. svil, sаnаp, ülçep bétérérlék tügél, ikséz-çikséz.

BÉTKENÇÉ rev. 1. Axır çikke kаder, ülgençé.