2. Cilek küp üse torgan.

CİLEKLÉK i. Cilek küp üsken cir, cilek küp bulgan urın.

CİLEKLENÜ f. Cilek üsémléklerénde, çeçekleré koélıp, orlık tartmaçıkları — cilekler barlıkka kilü.

CİLEKÇÉ s. Cilek cıyarga heves, cilekke yörü bélen mavıguçı. || Cilek satuçı.

CİLEKÇÉLÉK i. Xucalıknıñ cilek üstérü bélen şögıllene torgan tarmagı.. || ,s. meg. Cilek üstérü, ürçétü bélen şögıllene torgan.

CİLEK-CİMÉŞ cıy. i. hertörlé cilekler hem ciméşler.

CİLEK-CİMÉŞLÉ s. Cilek-ciméşke bay..

CİLEN i. Éçéne mamık kuymıy gına kiñ itép tékken élékké milli ös kiyémé (xezérgé ceygé paltoga béraz oxşagan).

CİLES s. 1. Béraz gına cil isép torgan, börkü bulmagan (urın). 2. Sal kınça.

CİLESLÉK i. Ciles bulu xelé.

CİLESLENÜ f. 1. Ciles, salkınça bulıp kitü, éssé, börkü xelden soñ béraz salkınçalanıp k%tü.

2. Ciles urında yaki cilpeze, kulyavlık h. b. bélen cilpénép xel alu; cillenü.

CİLESLETÜ f. 1. Ciles itü, ciles yasav.

2. z-sız. Ciles, salkınça bulıp kitü turında.

CİLESLEV f. 1. z-sız. k. cilesletü (2 meg.).

2. Cillenü, cileslenü (2 meg.).

CİLÉTÜ f. dial. Tuydıru, temam bizdérü.

CİL EV f. Yalıgu, tuyıp bétü, küñél bizü, başka küresé kilmev.

CİLÜ f. k. cildértü (1 meg.).

CİL-CİL rev. Cil kébék, bik kızu, tiz-tiz (baru, yörü turında).

CİL-CİLES(LÉ) s. Citéz, téré, xereketçen.

CİM i. 1. Koş-kort —tavıklar hem kazlar öçén maxsus ezérlengen azık: körpe, yarma kébék nerselerné bolgatıp yasalgan botka sıman massa. II Koş-kortka sibe torgan yarma, börték. II Üsémlék orlıgı — koş-kort öçén azık.

söyl. Azık, rizık. II Aşamlık, aşıy torgan nerse. II küç. Küñélné, cannı ruxi kanegatlendére torgan nerse.

Balık totkanda karmakka kidéréle torgan sualçan, çébén, kort kébék aldavıç. II küç. Üzéne tarta, celép ite torgan köç, sebep.

küç. Nersenéñ de bulsa asılı, töp megnesé, iñ kireklésé.

CİMBALIK i. maxs. Érérek yırtkıç balıklarnı karmak bélen totkanda cim itép kullanıla torgan vak téré balık.

CİMÉRGÉÇ s, Yukka çıgara, bétére, cimére torgan.

CİMÉRÉK s. 1. Cimérélgen, cimérélép, işélép töşken. II Vatılgan, sıngan yaki kitélgen, vatık.

Vatık, éşke yaraksız xelge kilgen, éşlemi torgan.

küç. Tarkalgan, bétü xeléne kilgen.

küç. Cimérélgen, karañgı, bozık (çıray, kaş-küz turında). 5.i. meg. k. ciméréklék.

CİMÉRÉKLÉK i..1. Cimérélgen, vatılgan korılmanıñ kaldıkları, korılmaları cimérélgen urın, xerabelék.

2. Tormışta, xucalıkta bulgan tarkalış, bölgénlék. II Éşte uñışsızlık, citéşsézlék.

CİMÉRÉLMES s. k. cimérélmeslék.

CİMÉRÉLMESLÉK s. 1. Nıklı, cimérélmi, vatılmıy torgan.

2. Nık, kakşamas, köçlé.

CİMÉRÉLÜ f. 1. Vatılıp, işélép töşü, avu (yort, karaltı h. b. turında). II Xerabelékke evérélü, ciméréklékke eylenü.

Ubılu, işélü, astagı buşlıknı kaplav.

Vatılu, vatık xelge kilü, éşke yaramav.

küç. Yaxşı gına, uñışlı gına bara torgan cirden kinet naçarayıp kitü (xel, éş, tormış-könküréş h. b. turında). || Nindi de bulsa xelnéñ yukka çıguı turında.

Tarkalu, taralu, yeşevden tuktav.

6. Tormışka aşmav, ütelmev (plan, xıyal, éş h, b. turında).

küç. Bozılu, karañgılanu (çıray, kaş-küz turında).

küç. Artık aru, vatılu, talçıgu.

CİMÉRTTÉRÜ f. k. cimértü (2—3 meg.).

CİMÉRTÜ f. 1. k. cimérü (1 meg.).

söyl. Zur éşler başkaru.

rev. meg. küç. cimértép. Nindi de bulsa éşné yaxşı, méne digen itép başkaru turında.

CİMÉRÜ f, 1. Vatıp, işép töşérü (yort, karaltı h. b. ş. korılmalarnı).

Nersené de bulsa vatu, böténlégén, tözéklégén bétérü.

küç. Cemgıyetné, nindi de bulsa oéşma, idare sistémasın h. b. ş. nigézden yukka çıgaru, başkaça üzgertép koru. II Yukka çıgarırga omtılu, tarkatu, kortkıçlık éşlev.

küç. Tertipke kérgen, urnaşkan, üz agımı bélen bara torgan éşné, xelné bozu. II Nindi de bulsa éş, xelné yukka çıgaru.

küç. Üterge, başkarırga, tormışka aşırırga irék birmev (uy, plan h. b. turında).

Cıyıru, gadettegé torışın bozu, çıtu (çıray, yöz, kaş, küz turında).

söyl. k. cimértü (2—3 meg.).

küç. Ciñü (karşılık, kirte, avırlık h. b. larnı).

CİMÉT i. isk. Azık, cim, aşamlık.

CİMÉŞ i. 1. Orlıktan ürçi torgan üsémléklernéñ çeçegén koygannan soñ barlıkka kile torgan orlıgı yaki orlıklıgınıñ gomumi ataması.

Kaybér agaç hem kuak üsémléklernéñ aşarga yaraklı susıl, itleç orlık tışçası. II Kaybér şundıy ciméşlernéñ ataması sostavında kile.

küç. Nindi de bulsa tirelék, şartlar teésirénde yaki terbiye neticesé bularak barlıkka kilgen kürénéş turında. II Kazanış, uñış. II Tırış xézmetnéñ neticesé.

CİMÉŞLÉ s 1. Ciméşke bay, mul uñışlı.

2. küç. Neticelé, uñay kürsetkéçlerge bay.

CİMÉŞLÉK i. 1. bot. Çeçek üzegé, çeçeknéñ analık organı (ciméşlék töbénnen ciméş üsép kite); rusçası: péstik.

2. Ciméş bakçası, ciméş agaçları üsken urın.

CİMÉŞLÉKLÉ s. Ciméş barlıkka kile torgan, ciméş bire torgan.

CİMÉŞLÉLÉK i. Ciméşlé bulu, ciméş uñışın mul birü seleté.

CİMÉŞLENÜ f. 1. Ciméş barlıkka kilü. II Ciméş bulıp ölgérép citü, aşarlık xelge kilü.

2. küç. Ölgérü, citéşü, nindi de bulsa éş-xel-néñ üséşnéñ iñ yugarı noktasına citüé.

CİMÉŞÇÉ i. Ciméş üstérü ostası, ciméş üstérüçé.

CİMÉŞÇÉLÉK i. Ciméş üstérü bélen şögıllenü, ciméş üstérü xucalıgı. II s. meg. Ciméş üstérüge mönesebetlé, ciméş üstére torgan.

CİMLÉ s. 1. Cimé bulgan, azıklı, tuk.

2. Tuklıklı, kaloriyelé.

CİMLÉK i. Koşlarga, xayvannarga azık-cim salu öçén say erce formasındagı maxsus caylanma, kéçkéne tagarak.

CİMLÉLÉK i. Kaloriyelé, tuklıklı bulu derecesé.

CİMŞEN i. Ciméşlék töbé (atalanıp çeçegén koygaç, şunnan ciméş üsép kite).

CİMŞEVLÉK i. sir. k. ciméşlék (2 meg.).

CİNAYAT i. 1. Cemgıyette kéşéler öçén kurkınıç tudıru bélen beylengen, zakon tarafınnan tıyıla torgan gamel, éş. II Xıyanet, politikaga yaki xalıkka karşı éşlengen zararlı çıgış, éş.

2. Gayıp éş, yaramagan éş, edepsézlék. II söyl. Alla, din, şerigatke karşı éşlengen éş, gönah.

CİP-CİÑЁL Artık, der. k. cinél.

CİR i. 1. Üz küçerénde hem Koyaş tiresénde ey lene torgan, téréklék dönyası bulgan planéta.

2. Téréklék bulgan, kéşéler yeşi torgan cir yözé.

II Bötén dönya.

Cir östé; cirnéñ hava, atmosféra bélen çiklengen öslégé. II Ayak astı, basıp yöri torgan cir, yul. II Gomumen ayak astı (cir, iden h. b.).

Cir şarınıñ öské katlavı, üsémlékler üse, üsémlék tamırları azık ala torgan katlav, tufrak.

İgén üstéréle torgan basu, çeçülék kırlar.// Basunıñ ayırım bér öléşé; bilgélé bér igén üse torgan basu. II Ayırım xucalıkka birélgen uçastok. II Basuda éşkertérge bülép alıngan kişerlék, uçastok.

Korı cir, matérik, utrav (diñgéz-okéannarga karşı kuyıp eytéle).

Bilgélé bér xalık, il bilemesé bulgan térritoriye turında. II Cir yözénéñ bérer yaktan xaraktérlı kisegé, urını.

Tuıp-üsken il, tugan il.

9. Xalıknıñ tormışı, könküréşé yaki tarixi va kıygalar barışı bélen xaraktérlı bulgan urın, çagıştırmaça zur bulmagan, gadette administrativ térritoriye.

Kémnéñ de bulsa bilemesé, ayırım kéşé yaki oéşma, kolléktiv xucalıgındagı urman, bolın, çeçülék.

Cir östénde ayırım töbek, urın.-

Eybérnéñ nindi de bulsa bér öléşé, urını, kisegé. II Kéşénéñ nindi de bulsa bér organı, kéşé gevdesénéñ, tenénéñ bér öléşé. || Vakıtka beylé éş-xelde bilgélé bér mizgélde ütélgen öléş.

Ara (gadette yıraklık béremlékleré yanında kile).

Nerse de bulsa urnaşkan (basıp, utırıp, yatıp torgan) töş, urın.

Ayırım bér xucalık; gaile. II Kéşé hem anıñ öé, gailesé turında.

isk. Çeçülék cir meydanın ülçev béremlégé: 2 disetine, yagni buyı 80, iñé 60 sajinnan gıybaret meydan.

küç. Cir östé, dönya, yeşev, téréklék itü urını (kabérge, ülémge karşı kuyıla). || Cir östéndegé barlık téréklék. || s. meg. Dönyada bulgan, téréklék öçén xas („tégé dönya"ga, cennet-cehennemge karşı kuyıla).

k. cirlék (3 meg.).

küç. Kéşédegé bilgélé bér üzénçelék, aña xas sıyfat.

küç. Kéşénéñ cemgıyattegé urını, derecesé, éşé, xelé turında.

küç. Kirek, xacet,

küç. Xel, mömkinlék; bérer nersenéñ bulu, başkarılu ixtimalı.

rev. meg. u.-vak. kiléş. form. vöyl. cirde. Tapkır, mertebe (sannarnı tapkırlaganda kullanıla).

rev. meg. u.-vak. kiléş. form. cirénde. Üz urınında, normal; citerlék, kanegatlenérlék. II Urınlı, nindi de bulsa éşnéñ vakıtlı hem kireklé buluı turında.

beyl. funk. u.-vak, kiléş. form. söyl. cirde. Şart, vakıt megnesén béldérgen iyerçén cömlené baş cömlege beylev funktsiyesén üti.

beyl. funk. çıg. kiléş. form. cirden, cirénnen. Nindi de bulsa éş yaki xel başkarılganda^ ikénçé éşné ütevné yaki başka xaletke küçüné béldérü öçén kullanıla: xelde, kiléş.