Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
0004-(11)Tatarca buyuk sozluk(kiril)-13.911KB.doc
Скачиваний:
10
Добавлен:
01.03.2025
Размер:
14 Мб
Скачать
☆

İgén uñmav sebeplé azıkka mohtaclık, kıtlık. // s. Meg. İgén unmagan, azıkka mohtaclık zur bulgan.. // Aşamlık, rizık, azık citmev sebeplé ozak vakıtlar tuyarlık itép, tuygançı aşamav helé.

kuç. Buşlık, ruhi azıkka mohtaclık, éç poşu.

AÇLIK-YALANGAÇLIK şıy. i. Aç hem yalangaç buluv, bik zur fekıyrlék, mohtaclık.

AÇLI-TUKLI s. Yarım aç yeşiy torgan, tuyar-tuymas yeşiy torgan. // rev. meg. Yarım aç, yarım tuk; tuyar-tuymas.

AÇUV I f. 1. Nersenéñ de bulsa kapkaçın, kaplagan nersesén küterép yaki çitke alıp, çitke éterép éçén kararga, eybér alırga mömkinlék buldıruv. //' Yabılgan, péçatlengen nerselernéñ kapkaçın, békésén h. b. ş. aluv.

(İşék, kapka, tereze p. b. ş.nı) yak-yakka yaki* çitke éterép, kérérge-çıgarga yaki pava almaştırırga; mömkinlék birüv. // Biklé işék, kapka y. b. ş. nı bikten azat itüv.

Beylengen, téynelgen, cıyılgan nersené çişép, ıçkındırıp, ceyép saluv. Ceyüv, yazuv. // Küz, avız turında: yabık, yomık helden açık helge kitérüv.

Kaplap, ışıklap torgan nersené çitke aluv. // Yeşérmev, kürénérlék itüv. // Kitap hem defternéñ kireklé bitén ukırlık, yazarlık itép hezérlev.

Nersege de bulsa ütép kérérge yaki alga barırga irék, mömkinlék birüv. // Hereketné buvıp, tuktatıp torgan kirtené aluv, yul birüv.

6. Bérer üçrécdéniyé, prédpriyetiyé h. b. ş.nıñ éşçenlégén başlap ciberüv. // (Cıyılış, kiñeşme p. b. ş. nı) <başlav, başlap cibzrü. // Nersege de bulsa başlangıç buluv yaki nersené de bulsa bérénçé bulıp başlav.

7. kuç. Kémnéñde bulsa añına citkérüv, añlatıp, açıklap birüv. //Élék bilgéséz yaki yeşérén sér bulgan nersené bilgélé itüv, sebebéne töşénüv, açıklav. // Faş itüv. // Nersege de bulsa açıklık kértüv, bilgélev.

Çeç turında: ayıruv, yaruv, yak-yakka tarav.

kuç. Añlı, tecribelé itüv, añ-karaşın üstérü, ;agartuv.. // Küñélén, keyéfén küterüv.

AÇUV II i. Biktiren nefretlenüv hisé, bik nık yarsuv I toygısı. // Rizasızlık, üpkelev hisé, éçtegé üpke, nékte.

AÇUV III f. 1. Organik matdelernéñ açı tem kérüv, bozıluvdan gıybaret bulgan tarkaluv protséssı.

Mahsus açıtkı yaki çüpre saluvdan eybérnéñ açı helge kilüvé.

Tiré, yon turında: iyüv, çérüv.

AÇUV IV: karın (tamak) açuv — açıguv.

AÇULANDIRUV f. Kémnéñ de bulsa açuvın kitérüv. // üpkeletüv.

AÇULANUV f. 1. Bérer kéşége yaki nersege de bulsa açuv kilüv, kızıp kitüv. // rev. meg.açuvlanıp. Açuv bélen, kızıp-yarsıp. // Üpkelev.

2. Érlev, orışuv.

AÇULANIŞUV f. Üpkeleşüv, kıçkırışuv.

AÇULI s. Açuvlangan, kémge yaki nersege de bulsa açuvı kilgen; usal. // rev. meg. Açuv bélen, usal itép, usallanıp, açuvlanıp.

AÇUTAŞ i. him. Marganéñ, alyuminiy kébék kükért tozlarınıñ isémé; sostavında şundıy tozlarnıñ kristalları bulgan, dézinféktsiyalev hem kan tuktatuv öçén kullanıla torgan taş.

AÇI s. 1. Limon, muk cilegé, sérke kébék nerselernén, açılıgın hetérlete torgan bér tam.

Érém, borıç, hinin temé kébék tam.

Sizü organnarına bik naçar teesir ite torgan, zagıyf. // i. meg. Nindi de bulsa eybérler sostavında bulıp, sizüv yaki kaybér başka organnarga naçar teesir ite torgan tem yaki is.

Açıgan, bozılgan, iskérgen.

Mahsus açıtılgan.

Cir, tufrak turında: kislotası artıgrak bulgan.

Kaygı tulı, kaygılı, moñ-zarlı, bik küñélséz, bik avır.. // i. meg. Behétsézlék, uñışsızlık, kimsétélüvler teesirénde bulgan avır his. // Kaygı arkasında bulgan, kaygı kitérgen.. // Katı avırtuvlı, üzekke üterlék.

Bik avır, fizik hem ruhi yaktan zur tüzémlék sorıy torgan. // i. meg. Mihnet, kaygı-hesret teesirénde bulgan avır hel, avırlık turında.

Üzek özgéç, bik katı, yarsuvlı.— eninéñ:

10. Bik kéçlé, üzekke üte torgan.

11. kuç. Açuvlı, usal, ütkén. // kuç. Utkén, kéçlé. // i. meg. Kislota.

AÇIGUV f. 1. Aşıysı kilüv.

2. kuç. Bik nık mohtaclıkta yeşev, aç yeşev.

AÇIK s 1. Yabılmagan, açılgan. // Yomık tügél, yomılmagan. // Açıp kaldırılgan.

Biklenmegen, bikséz, yozaksız. // rev. meg. Biklemiçe, yapmıyça.

Tübeséz, yabusız; kaplavıçsız. // rev. meg. Kaplanmıyça, yabılmıyça.

Bérnerse bélen de ışıklanmagan, tav-çokırları, urman-bolınnarı bulmagan. // İrkén, sahra. //mahé. Doşman höcüménnen saklanuv çaraları kürélmegen, yeşérénmiçe turıdan-turı kéreşe torgan.

Tennéñ muyın, kükrek, cilke tireleré béraz kürénérlék itép tégélgen, yabık tügél. // Şere, yabılmagan, téymelenmegen. // rev. meg. Yapmıyça, téymelemiçe; açık, şere.

Ayaz, bolıtsız.

Yahşı tanıla, küréne torgan, añlayışlı. // rev. meg. Ayırmaçık, yahşı, anlarlık itép. // rev. meg. Bik yahşı, ayırmaçık itép (kürüv, iskerüv, işétüv, hetérlev p. b.).

Açıktan-açık; bérkém öçén de yeşérén, sér bulmagan. // Şikséz, şöbheséz; bilgélé bulgan.

Dörés, turı; konkrét. // rev. meg. Dörés itép, turıdan-turı, yeşérmiçe, ihlas küñélden.

Barlık télegen kéşé kérérge, katnaşırga mömkin bulgan. // Légal, yeşérén bulmagan.

Başka tösler bélen butalmagan, tonık bulmagan, saf tös. // Yangırap torgan, tonık bulmagan (tavış turında).

Mélayım, kéleç. // rev. meg. Keyéflé, küterénké küñéllé, mélayım buluv turında.

AÇIKLANUV f. 1. Bilgélé buluv, bélénüv, hel itélüv.

Yahşırak, açıgrak işétélüv yaki kürénüv.

Açıluv, yaktıruv, açıgrak, yaktırak helge kilüv.

AÇIKLAV f. 1. Açuv, açık, anık bilgélé itüv; açıklık kértüv. // Kémné yaki nersené de bulsa anık bélüv.