Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
0004-(11)Tatarca buyuk sozluk(kiril)-13.911KB.doc
Скачиваний:
10
Добавлен:
01.03.2025
Размер:
14 Мб
Скачать
☆

2. Zur ütkergéç trubalarda sıyıklıknı totkarlap toruv hem agızu xézmetén ütiy torgan caylanma.

KRAN II i. téx. Avır yöklerné téyep buşatuv hem küçérüv méxanizmı, küterüv kranı.

KRANÇI s. Küterüv kranında éşlevçé, krannı idare itüçé. Krançı S'ulırga ukırga kilüvém de biyéklékné yaratudandır, ivgayın. F. Yarullin.

KRA'TÉR i. Yanar tav tübesénde lava berép çıga torgan uyıntı; yanar tav avızı.

KRÉVÉ?TKA i. Vak kına, aşarga yaraklı diñgéz kıslası.

KRÉ'YSÉR i. Tiz yéréşlé, yaxşı korallangan zur sugış korablé. .

KRÉML i. Rossiyenéñ borıngı zur şeherlerénde kalkurak urınga tézélgen éçké krépost, || küç. Sovét xékümeté megnesénde (Meskev Krémlé turında).

KUV 1. s. isk. Korı, korıgan, kipken (agaç, ülen). // Éçé buş, korı; şüré sıman.

2. I. Çérék kayın töplerénde üse torgan katı gém-benén. Kiptérélgené, kipken meşke (ut kabızu öçén kullanıla).

KUA s. k. koba.

KUAK i. Tépten ük diyerlék botaklarga tarmaklangan tebenegrek agaç üsémlék. KUAKLANU f. Botak yaki tarmak ciberüv, tarmaklanuv.

KUAKLI s. Kuvaktan torgan, kuvak, vak agaçları bulgan.

KUAKLIK i. Kuvaklar üse torgan urın, éreme.

KUALAV f. 1. Kuvıp baruv, nindi de bulsa yüne-léşte barırga mecbur itüv. || Eydep baruv, kızurak atlar-ga mecbur itüv (cigélgen yaki atlangan atnı h. b.).

Köçlep kaya da bulsa ciberüv, kaya da bulsa barırga mecbur itüv. || Kuvıp ciberüv, (éşten) kuvıp çıgaruv.

Kuvuv, üz yanıñnan kiterge mecbur itüv.

Totuv öçén artınnan çabu, yögérüv.

KUANDIRGIÇ s. Şatlık, kuvanuv xisé bire torgan.

KUANDIRU f. k. şatlandıruv.

KUANU f. 1. Şatlanuv, söyénüv, şatlık, kanegatlék xis itüv. || i. meg. Kuvanıç, şatlık.

2. Dertlenüv (kazlarnıñ atalanuv çorında bula tor-gan xelé).

KUANIÇ i. Şatlık, söyénéç.

KUANIÇLI s. Şatlıklı, söyénéçlé. || Şatlangan, kuvangan.

KUANIÇLIK i. Kuvanıç, şatlık.

KUANIŞUV f. 1. Bérgelep kuvanuv, şatlanışu.

2. Dertlenüv, dertlenéşü (kazlarnıñ atalanuv çorındagı xelé).

KUAS i. k. kvas,

KUB I i. 1. mat. her yagı kvadrat bulgan altı kırlı géométrik figura.

2. Külem ülçev béremlégé: kubsantimétr idé, buyı hem biyéklégé 1 sm.; kubmétr — idé, buyı hem biyéklégé 1 métr h. b. I! söyl İdé, buyı hem biyéklégé bér métr bulgan külem ülçev béremlégé; kubométr.

3. mat. Nindi de bulsa sannıñ üz-üzéne iké mertebe kabatlangan tapkırçıgışı, sannıñ yaki xeréflé bilgélemenéñ öçénçé derecesé: a2b2 (a kvadrat, kub).

KUB II i. Sıyıklıknı kaynatuv yaki parga eylendérüv öçén xézmet ite torgan küp sıydırışlı, kapkaçlı zur savıt yaki kazan.

KUBALAK I i. Umarta tübesé astına kuyılgan takta.

KUBALAK II s. Yargalanıp kupkan, kupkalangan.

KUBALAKLANU f. Yargalanıp, vak-vak kisekler bulıp kubu, yargalanıp kubu.

KU'BALI i. Kuba ilé kéşésé.

KUBANKA i. 1. Beren tirésénnen tégélgen yassı tübelé, tiren éçlé kolaksız bürék.

2. Bodaynıñ bér sortı.

KUBARUV f. 1. Yabışkan, nık bérékken nersené ayırıp aluv, cirlégénnen ayıruv.

Küterüv, çıgaruv (tuzan, davıl h. b.). || küç. Tavış, gavga, ızgış h. b. çıgaruv, başlap ciberüv turında.

Kuzgatuv (uy, xislerné).

II küç. (Éş) kuzgatuv, nersené de bulsa (zur bér éşné) buldıruv.

4. küç. carg. Kayıruv, küp itép aluv.

KUBARÇIKLANU f. k. kuba l a klanuv.

KUBARILU f. 1. Téş, yün. k. kubaruv. || Kuptarıluv, ayırıluv. // Küterélüv.

2. dani. Ülgen kéşélernéñ kıyamet könénde, iméştér, yana da Nigéré l uyı.

KUBATURA i. Nersenéñ de bulsa kubmétrlar bélen ülçene torgan külemé.

KUBRİK i. Sudnonıñ askı palubası.

KUBUV f. 1. Yabışkan, bérékken urınınnan ayırıluv, ayırılıp töşü. || Kubalaklanuv hem vaklanıp koyıluv.

2. söyl. Kuzgaluv, toruv, küterélüv (utırgan yaki yatkan urın na n). || Kinet kuzgaluv,xereket ite başlav, tuktap, basıp torgan urınnan kitüv.

3. Başlanuv, çıgu, küterélüv (kéçlé cil, buran, davıl turında). II küç. Küterélüv, kinet başlanıp kitüv (tavış, şav-şu, gavga h. b.). // Sugış, fétne h. b. ş. başlanuv turında.

KUBIZ i. 1. Duga sıman bögélgen timér çıbıkka yuka gına tél bérkétélép, avızga kuyıp çirtép uynıy torgan kéçkéne muzıka koralı. 2. k. kobıs.

Kubız tartuv — kubız uynav.

Kubızına biyüv — kémnéñ de bulsa télegé, kuşuvı, éndevéne sukırlarça iyerép éş itüv, ixtıyar-sız buysınuv.

KUBIZÇI a. 1. Kubız çirtüv ostası, kubız uynav çı.

2. küç. söyl. Kémnéñ de bulsa kubızına biyüvçé, anıñ eytüvéne karap éş itüçé kéşé.

KUBIK s. Kubalaklangan, yargalanıp, kubıp-kubıp torgan.

KUVALDA i. Zur çükéç.

KUVŞİN i. Tar avızlı (gadette totkalı) çülmek.

KUGA i. bot. Sazlıklı urınnarda, suv buylarında üsép, telgeşlé çeçek ata torgan kıyak ülen.

KUGIN i. 1. Kaçkan kéşéné totuv maksatı bélen ézerléklep kuvıp baruv.

2. Kuvıp, ézerléklep kilüçélor, kuvuvçılar törkémé.

KUDIRGIÇ i. téx. Kudıruv, torba buylap ikénçé bér urınga ciberüv öçén nasos sıman maxsus caylanma, agrégat.

KUDIRTUV f. 1. k. kudıruv.

2. Kudırgıç maşina yardeménde sıyıklık yaki gaznı torbalar aşa bér urınnan ikénçé urınga küçérüv, agızu.

KUDIRUV f. 1. İékl. yün. k. kuvuv.

2. Kuvuv (7 meg) yulı' bélen éşkertüv, kireklé matde yasav.

KUYI s. 1. Bér-bérséne bikyakın, tıgız, éş urnaş-kan; kirésé: sirek. || Yış hem tıgız urnaşkan, kabarıp, küpérép torgan, kalın (mes, çeç, kérfék, ülen h. b.).

2. Nerse de bulsa salıp, kuşıp kuyırtılgan (sıyıkça, izme); kirésé: sıyık.

Tıgız, yaktılık ütkermi torgan (gaz sıman eybérler turında).

Tés bilgésé: töp tösnén saf üzé géne, yaki ka-rangırak, kara-kuçkılrak buluvvı; kirésé: sıyık, açık.

Kuyı suv — mallarga éçérüv öçén on bolgatıp ezérlengen tuklıklı sıyıkça, aşlı suv. // Kuyı sét — savma sét, kaymagın ayırıp almagan sét; kirésé: sıyık sét, zeñger sét. // Kuyı çey — çeyén küp salıp péşérélgen çey.

KUYILATUV f. söyl. Kuyırtuv, bayıtuv.

KUYILMA s. Kuyılgan; alıp, kuyıp yörtérge mömkin bulgan, daimi bérkétélmegen.

KUYILMALI s. k. kuyılma.

KUYILIK i. 1. Kuyı buluv.

2. Yışlık, urmannıñ yırıp yéri almaslık kuyı urını.

KUYILIŞ i. Nersenéñ de bulsa kuyıluv derecesé, sıyfatı, tertibé, torışı.

KUYIN i. \. k. koçak 1. || Kükrek. || Kiyém bélen kükrek yaki şul turıdagı tışkı kiyém bélen éçké kiyém arası.

küç. Yaratışu, sééşü; yatakta bérge buluv.

küç. şig. k. koçak 7. || Cirnéy éçé, cir astı.

Kuyın defteré — iñ kireklé meglumat, éşle-neçek éş, fikérlerné térkep baruv öçén yanda yörtéle torgan xetér defteré, bloknot.

KUYINTIK i. Kuyınga (1 meg.) oxşaş urın.

KUYIRTKIÇ i. k. kondénsator.

KUYIRTUV f. 1. Sıyıklıknı bérer nerse östep yaki başka yul bélen kuyırak xelge kitérüv, kuyı massaga eylendérüv, kuyılandıruv.. // Bolgançık xelge kitérüv (sunı), bolgançıklandıruv.