Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
0004-(11)Tatarca buyuk sozluk(kiril)-13.911KB.doc
Скачиваний:
10
Добавлен:
01.03.2025
Размер:
14 Мб
Скачать
☆

2. Timér ırgak, élektérgéç.

Karmak sabı — karmaklı cép bérkétéle torgan ozın çıbık.

KARMAKÇI i. Karmak bélen balık totuçı.

KARMALANU f. Kul bélen kapşap ézlenüv.

KARMALAV f. Ozak hem dikkat bélen kapşav, karmav.

KARMANU f. k. karmalanuv.

KARMAV f. Totkalap karav, kapşav.

KARNAŞA i. dial. Kabıktan, yükeden ürélgen kerein sıman ciñél kızav, tubal.

KARP i. Téçé sularda yeşiy torgan karalcım-altın sıman teñkelé söyekçél balık—sazannıñ bér téré.

KARPIÇ i. Törlék aşıy almıy torgan katı sabaklı ülen.

KARR, KAR avaz iyer. Karga, kozgın kébék koşlar çıgara torgan kiskén, yañgıravıklı avaznı béldére.

KARSAK I s. Kıska buylı hem yuvantık; kıska ayaklı (kéşé hem xayvannar turında). || Tebenek (karaltı-kura h. b. turında).

KARSAK II i. Télkélernéñ dalalarda yeşiy torgan bér téré. Min bér arık bureaymın, cilép yvrgen, Kuyan, karsak, télké ézén sizép yvrgen. Akmulla.

KART s. 1. Ozak yeşegen, olı yeştegé; kirésé: yeş.

2. Bik küptennen üsép utıra torgan. || Küpten yeşep kilgen (can-sız eybérler turında).

3. Küpné kiçérgen; ozak éşlegen; tecribelé.

4. i. meg. Olı yeştegé ir kéşé. || Olı yeştegé ir kéşénéñ iséméne östelép eytéle torgan süz.

5. sval. Olı yeştegé xatınnarnıñ üz irleréne éndeşü hem alarnı atav süzé.

KARTA i. 1. Cir yaki kük yözénéñ tézéléşén şartlı bilgéler yardeménde süretlegen sızım. || Tégé yaki bu üzénçeléklé bilgélernéñ yaki xucalık tarmaklarınıñ h. b. urnaşuvın kürsete torgan şundıy uk sızım.

Oçkolar sanınça şartlı bilgéler, uyın figuraları hem mastları töşérélgen kegaz, karton kisekleré, kert. || Şundıy kartalar bélen uynala torgan uyınnar, kert uyınnarı.

Ayırım béléşmeler térkele torgan maxsus grafalangan kegaz, blank.

KARTA (karta) i. 1. Küşevçé xayvannar aşkazanınıñ algı ayırım öléşé.

2. dial. Tukımanı cıyırıp tégü yulı bélen yasalgan bizek, bérme bizek.

KARTAYILUVZ'sız f. Küpné kiçérép yaki gomér uzıp, olı yeşke citüv.

KARTAYMIŞ: kartaymış könde — kartaygaç; kartlık çorında.

KARTAYTU f. 1. Yökl. k. kartayuv. // Organizmnı tavşaldıruv; yonçıtuv.

2. Kartka sanav.

KARTALANU f. Karta sıman katlı-katlı bulıp toruv, kırık kartaga oxşap katlanuv (ten, tiré turında).

KA'RTALI i. Kartalar bélen uynala torgan uyın, kertlé.

KARTAMAN i. Yulbasarlar başlıgı.

KARTAYUV f. 1. Olı yeşke citüv. || Kartdık bilgéleré kürénüv, olısımanlanuv, yeşlék sıyfatların yugaltuv.

küç. İskérüv; murtayuv, kakşav.

Agaçlanuv, sutsızlanuv, katuv (ülen sabakları, susıl ciméşler turında). || Başakları kibép katuv, börtékleré cirge koyıla başlav (aşlıklar turında). //Artık susızlanuv, üzlélégén yugaltuv,

4. küç. Üz vakıtı, üz çorı uzuv; ehemiyetén yugaltuv. || Sazav (kiyevge çıgu vakıtı uzuv).

Kartaygan könde — k. kartaymış könde.

KART-KORI cıy. i. Kartlar hem karçıklar, olıgaygan kéşéler.

KARTLAÇ i. Kartaygan, olı yeştegé kéşége şayarıp yaki şéltelep eytéle. || s. meg. Kartaygan, olı yeştegé.

KARTLIK i. 1. Kart buluv xelé, sıyfatı.

2. Gomérnéñ axırgı devéré.

Kartlık köné — gomérnéñ axırgı çorı, kartaymış kön.

KARTUZ i. Kozıréklı baş kiyémé —furackanın bér téré.

KARTSINU f. Kartrak dip sanav, kart dip xisaplav.

KARTI-YEŞÉ cıy. i. Törlé yeştegé kéşéler.

KARU i. sir. 1. Karşılık, tiskerélék; üç, üçégüçenlék.

2. dial. Avır xel, kıyınlık.

Karuv kaytaru—1) érépleşü, talaşu; 2) k. karuvın aluv.

KARULANU f. k. karulaşu.

KARULAV f. Kirélenüv, karışu; baş tartuv; baş birmev.

KARULAŞU f. Karışu, tartkalaşu; kartı kilüv, karşı toruv, süz tıñlamav. // Karşı cavap kaytaruv, érépleşü.

KARULI s 1. Cavabı kaytarıla, xakı çıgarıla torgan.

2. Uçdé, kara éçlé, açu saklavçan..

KARULIK i. Karşılık, kiskén rizasızlık.

KARURMAN i. 1. Zur, kart agaçlardan torgan kuyı, zur urman.

2. küç. Totınırga kurkınıç éş; artık katlavlı nerse.

KARUSIZ s. Kündem, karşılıksız hem hervakıt xezér. || Tél-téşséz, köçséz, yardemséz.

KARUSIZLIK i. Kündemlék, tıñlavçanlık.

KARX avaz iyer. Yétkérüv tavışın béldére.

KA'RTSÉR i. Totkınnarnı ayıruça avır şartlarda yalgızın totuv öçén maxsus kaméra, xebésxane.

KARÇIGA i. Urta zurlıktagı, kekré tomşıklı hem ozın tıriaklı yırtkıç koş. // küç. Bik kıyuv, ütkén, citéz kéşé turında.

KARÇIK i. 1. Olıgaygan, kartaygan xatın-kız. || Olı yeştegé xatın-kızıñ iséméne yaki kuşamatına östep eytéle torgan süz. || Olı yeştegé ir kéşénéñ xatını turında. 2. Olı yeştegé irlernéñ üz xatınnarına éndeşü hem alarnı atav süzé.

Karçıklar çuvagı — k. ebiler çuvagı.

KARÇIK-KORÇIK cıy. i. Karçıklar, olıgaygan xatın-kızlar.

KARÇIKLAFÇA rev. Karçıklarga xayı bulgança; karçıklarga oxşatıp.

KARŞI I s. 1. Küz aldındagı, bilgélé bér nersenéñ algı yagına (işégéne, fasadına h. b.) kapma-karşı yaktagı.

Söylevçé (yaki söylevçénén. igtibarında torgan obékt) bélen köreşüçé, doşman. || Kiré, tiskeré, xolıksız.

Nersené de bulsa inkyar ite, şunı télemevné béldére torgan. \\ rev. meg. Kiré cavap birerek, cavaplaşıp.

xeb. funk. Bilgélé bér kürénéşke, télekke, xékémge karşılıknı béldére. || Fikér alışkanda yaki cıyılışta h. b. bérer fikérné, tekdimné xuplamavnı béldére; kirésé: yaklı.

i. meg. yün., çıg., u-v. kiléşlerénde. Küz aldındagı urın, aldagı yak, aldagı yüneléş.

beyl. meg. Karşıñda (karşında, karşısın-da). Kémge, nersege bulsa da bilgélé bér (çagıştı-rulı, konfliktlı yeise exlak-xokuk daireséne kara-gan) mönesebette buluvnı béldére. || Kémnéñ de bulsa aldında, kémdér karap, kürép torgan da.

Kartı alu—1) kilüçénéñ karşısına çıgu yaki aña igtibar yüneltüv, selamén aluv, anı selamlev. 2) bérer yana vakıygaga, Karşı baruv — nindi de bulsa éş yaki fikér bélen kiléşmev; şunı inkyar itüv; devamlı revéşte aktiv karışu

KARŞI II beyl. 1. Nersege de bulsa karap urnaşu mönesebetén béldére. || Bilgélé bér nersenén xereket yüneléşéne kiré yüneléşné béldére.

Bilgélé bér vakıt cite başlav mönesebetén béldére.

Bérersénéñ yaki bérer oyışmanıñ h. b. omtılı-şın, xereketén yaki nindi de bulsa bér kürénéşnё bétérérge, tuktatırga télev mönesebetén béldérép kile.

Cavap buluv, cavap kaytaruv mönesebetén béldére.

KARŞIGA rev. Karşı yüneléşte.

KARŞIDAŞ s. Kara-karşı yaklarda simmétrik revéşte torgan.

KARŞILANU f. Karşı, tiskeré bulıp kitüv, kirélenüv, karışu, süz tıdlamav. || Kartı yüneléş aluv.

KARŞILAV f. Kartı aluv. || küç. Yadarak kilgen kéşége yaki yada kürénéşke, vakıygaga, xeberge h. b. bilgélé bér aktiv mönesebette toruv. // Bilgélé bér vakıt béremlégén, devérné başlav, vakıyganıñ, kürénéşnéñ başlanganın kürüv.

KARŞILAŞU f. sir. Kartı toruv, karışu, kartılık kürsetüv.

KARŞILIK a. 1. Kartı buluv, tiskerélék, kirélék. 2. filos. Tabigat hem cemgıyet kürénéşleréne xayı bulgan üzara kiré mönesebet, kiléşmevçenlék, kiskén ayırma. // Konflikt. Karşılıksız Nam kéraşséz drama asaré bula almıy. M. Celil.

Komaçav, totkarlık.

KARŞILIKLI s. 1. Karşılıgı bulgan, karşılıklar kilép çıkkan.

2. Törlé fikérler kuzgata torgan, katlavlı.

KARŞILIKSIZ rayı. Karışmıyça, kirélenmiçe.

KARŞINDAGI bayl. Nindi de bulsa oyışmaga h. b. buysıngan (şunıñ idaresénde) buluv megnesén béldérgen kuşma ayırgıç yasap kile.

KARIGU f. dial. C,énsi télekke kilép, tınıç-sızlanuv (térlékler turında).

KARIY i. isk. Bik olıgaygan, bik kart kéşé.

KARIYLIK i. isk. Kartlık, kartayganlık.

KARIK avaz [iyer. Kargıldav, karıldav avazın béldére.

KARILDAV f. 1. Bik tupas itép karkıldav.

2. Tavıklar hem tavıkka oxşaşlı koşlar öçén xaraktérlı bulgan tamak tavışı çıgaruv.

KARILU f. dial. Karlıgu, karlıga töşü.

KARIMTA i. tar. Barımta bélen talap alıngan malnı kaytarıp aluv öçén oyıştırılgan pécüm, poxod; karuv kaytaruv, üç aluv.

KARIN i. 1. Küşevçé xayvannarnıñ küşelmegen azık tula torgan kapçıksıman éçké organı.

Aş kazanı. || Korsak, éç.

Analık, bala urını.

4. Karındıktan torgan kapçık, yançık.

5. maxé. Tirénéñ karın öléşé.

Karın açu — aşıysı kilüv, aş kazanı tartıluv.

KARINDAŞ s. Bér anadan tugan; karéndeş.

KARINDI i. dial. Yarı, élpe.

KARINDIK i. 1. Küşevçé xayvannar karınınıñ sténaların teşkil itken yuka, nık yarı (élékte kön-küréşte kiñ kullanılgan).

2. Bala sürüvé.

Karındık boz — üte kürénmelé hem tip-tigéz közgé boz.

KARIN-KARIN s. Küp karındıklarga tutırıp kuyılgan.

KARINKI s. dial. Karlıkkan, tonıklangan (tavış turında).

KARINÇIK i. Yéreknéñ kan eylenéşén tertipke sala torgan öléşé.

KARIŞ i. Ozınlık ülçevé béremlégé — kiyérélgen kulnıñ baş barmak oçı bélen urta barmak oçı arası, urtaça çirék arşinga tigéz.

KARIŞLAVIK i. Kiñ kanatlı kübeleklernén. bik nık dugalanıp, karış bélen ülçegen şikéllé xereketlene torgan yafrak aşavçı kortı; rusçası: pyadéniña.

KARIŞLAV f. 1. Bérer aranı yaki ozınlıknı karış bélen ülçev.

2. küç. Kıynav-suguv turında.

KARIŞUV I f. Eytélgenné ütevden, kuşılganga buysınudan baş tartuv, tıñlamav, buysınmav, kirélenüv.

KARIŞUV II f. Tabigıy bulmagan revéşte borgalanuv, kekreyüv; kekreyép katuv.

KAS xeb. süz. Uç, kartı, ayıruça doşman. // Üzara üçékken, doşmanlaşkan xelde.

KASMAK i. 1. Nersenéñ de bulsa savıt töbéne utırgan, kéép yabışkan kaldıgı.. || Kabık bulıp yabışkan yuka katlam.

2. dial. Öré, élpe.

KASMAKLANU f. Kasmak bélen kaplanuv; pıçranuv.

KASTA i. 1. hindstanda üzlerénén çıgışları, kesépleré, ictimagıy xelleré buyınça ayırımlanıp, başkalar bélen yakın aralaşmıy torgan kéşéler gruppası, sotsial katlam.

2. küç. Başkalar bélen aralaşmıy torgan ictimagıy gruppa.

KASTA (kasta) i. dial. 1. Avıruv, çir.

2. s. meg. Xasta, çirlé.

KASTALANU f. dial. Avıruv, çirlev.

KASIK i. Gevdenéñ korsaktan tübengé öléşé bélen bot töbé arası.

KASE i. 1. Kisék konus formasındagı pıyala yaki farfor savıt, totkasız çınayak.

2. Çeçek tacına oya bulıp xézmet ite torgan, üzara totaşıp üsken yeşél yafraklar bocrası.

KAT I i. 1. Nersenén bulsa da östén kaplap tora torgan eybér; yassı cisém (sannar yaki ayırgıçlardan soñ gına kullanıla).

KAT II i. 1. Tartım yaki kiléş kuşımçaları bélen géne kullanıla: nersenéñdér yanı, turısı, aña yakın torgan urın. || Kémde bulsa tora torgan, yeşiy torgan urın, téş. 2. Katında formasında gına. Karşında; çagış-tırganda, Karaganda.

KATA I i. Tiz géne kiyép alırga unaylı bulgan say hem ciñélçe ayak kiyémé.

KATA II beyl. dial. Bil gélé bér vakıt mizgélénéñ, béremlégénén başınnan axırınaça.

KATAY i. 1. Katı sugışlarda bik küp tabış, ülce aluvı bélen meşhur bulgan borıngı (X—XI ga-sırlardagı) mongol kabilesé.