2. S. Meg. Möstekıyl başkarıla torgan.

ÜZBÉLDÉKLÉ s. Üzénçe éş ite torgan, üzéne artık ışana torgan.

ÜZBÉLDÉKLÉLÉK i. Üzbéldéklé kéşége xas sıyfat.

ÜZBÉLDÉKLÉLENÜ f. Üz digenénçe éş itü, başkalarnıñ kiñeşén tıñlamav, üzénçe éşlev.

ÜZBİLGÉLENÉŞ i. Xalıknıñ milli hem devlet tözéléşéne karata üz ixtıyarın béldérüé.

ÜZBİLGÉLENÜ f. k. üzbilgélenéş.

ÜZBUŞATKIÇ i. Yök maşinasınıñ méxanik revéşte avdarıla torgan kuzovı; şulay uk şundıy kuzovlı avtomobil.

ÜZGE s. Başkalarga oxşamagan, alardan ayırılıp torgan; gadeti bulmagan.

ÜZGELÉK i. Ayırmalık, başkalık.

ÜZGELENÜ f. Üzge, başka tös alu, üzgerü.

ÜZGELEV f. Başka, çit itép sizü, saylav.

ÜZGERÉŞ i. 1. Bér xelden ikénçé xelge küçéş, yañarış, evéréléş. II Alga kitéş, üséş.

2. Isk. Lingv. Törlenéş.

ÜZGERÉŞLÉ s. Üzgerép tora torgan.

ÜZGERME s. Üzgere torgan.

ÜZGERMES s. Daimi, totrıklı.

ÜZGERTÜ f. İkénçé revéşke kértü, bér xelden ikénçé xelge küçérü; başkalandıru, yañartu.

ÜZGERÜ f. İkénçé revéşke kérü, bér xelden ikénçé xelge küçü; başkalanu, yañaru.

ÜZDİSTSİPLİNA i. Üz-üzénné tota bélü, éşleréñné ayırım tertipke, printsiplarga buysındıra bélü xelé.

ÜZÉ a. 1. İsém yaki zat almaşlıgı yanında kilép, başkarıla torgan éşte turıdan-turı katnaşuçı (anıñ çıgış noktası yaki obéktı bulıp toruçı) zatka yaki prédmétka işare te,

Nindi de bulsa zatnıñ, prédmétnıñ möhimlégén assızıklav öçén kullanıla.

Sıyfatnı, üzénçelékné béldére torgan isémner yanında: çın, nek.

Tiñdeş sıyfatlar aldınnan kabatlanıp kilép, megnené köçeytü öçén kullanıla.

isk. Xatınnıñ üz iréne mörecegat itü süzé.

ÜZÉMÇÉ i. sir. k. égoist.

ÜZÉNÉKÉ a. Kémnéñ yaki nersenéñ de bulsa bérevnéñ üzéne karaganın béldére.

ÜZÉNNEN-ÜZÉ rev. Üzaldına, tışkı sebeplerden başka.

ÜZÉNÇE rev. 1. Üzé télegençe.

Üzéne géne xas sıyfat bélen.

Bilgélé bér derecede; üzé uylagança, üzé añlagança, üzé buldıra algança.

söyl. Üz télénde yaki üzé añlata algança.

ÜZÉNÇELÉK i. Kémnéñ yaki nersenéñ de bulsa xaraktérlı sıyfatı, bilgésé, üzlégé.

ÜZÉNÇELÉKLÉ s. Üzénçelékke iye bulgan.

ÜZÉŞÇEN s. 1. Proféssiyesé buyınça sengatçé bulmagan, emma sengat eserleré icat ite torgan.

2. Üzéşçen sengat tügereklerénde katnaşuçı.

ÜZÉŞÇENLÉK i. 1. Nindi de bulsa éşte şexsi initsiativa, icadi başlangıç, aktivlık, möstekıyllék.

2. Proféssiyeleré buyınça sengatçé bulmagan kéşélernéñ muzıkada, téatrda, xoréografiyede icat éş-çenlégé.

ÜZİDARE i. 1. Nindi de bulsa oéşmanıñ, cemgıyetnéñ h. b. ş. éçké éşler bélen möstekıyl idare itü xokukı.

2. Nindi de bulsa devlet béremlégénéñ éçké éşler bélen möstekıyl idare itü xokukı.

ÜZİNDU!KTSİYA i. fiz. Éléktr togınıñ zurlıgı üzgergende ütkergéçte şul üzgeréşke karşı toruçı köçnéñ barlıkka kilüé.

Ü'ZYÖRÉŞLÉ s. Üz tartu köçé (dvigatélé) bélen xereket ite torgan.

ÜZKIYMMET i. Tégé yaki bu tovar béremlégén citéştérüge prédpriyetiyé totkan çıgımnar (citéştérü srédstvoları hem éş xakı).

ÜZLÉ s. Yabışuçan, sılanuçan, suzıluçan.

ÜZLÉGÉNNEN rev. 1. Üzénnen-üzé, tışkı sebeplerden tış.

2. Möstekıyl revéşte.

ÜZLÉK i. Kémnéñ yaki nersenéñ de bulsa iñ töp sıyfatı, asılı.

ÜZLÉLÉK i. Üzlé bulu sıyfatı.

ÜZLÉLENÜ f. k. üzlenü I.

ÜZLENÜ I f. Üzlé xelge kilü.

ÜZLENÜ II f. k. üzleşü.

ÜZLEŞTÉRÜ f. 1. Başka kéşénéñ bérer nersesén üzéñnéké itü, üz milkéñe eylendérü.

Bérer yaña üzénçelékné, kürénéşné, gadetné üzéñde buldıru, üzéñnéñ gadetéñe kértü.

Üzéñnéñ xucalık éşçenlégéñ éçéne alu, faydalana başlav.

Nersené de bulsa faydalanuga tapşıru, ékspluatatsiyelev.

Nersené de bulsa kiregénçe añlap, töşénép, öyrenép bélü, xetérde nık kaldıru.

fiziol. Aşkazanınıñ aşagan azıknı éşkertüé, séñdérüé turında eytéle.

ÜZLEŞÜ f. 1. Tanış bulmagan moxitka, xaletke h. b. ş. künégü, kayda da bulsa üzéñné irkén, yaxşı xis itü.

2. Ruxka, canga yakın bulu, añlayışlı bulu, üzéñnéké kébék bulıp kitü.

ÜZMAKSAT i. kit. Gomumi maksatka iréşüné küzde totmıy torgan tar, çiklengen maksat.

ÜZSÉNÜ f. 1. k. üz itü.

2. Kémge yaki nersege de bulsa iyelenü, künégü, yakınayu.

ÜZSÜZLÉ s. 1. Dörés hem kireklé fikérge karşı kilép, üz süzén géne ütkerérge tırışuçı; kiré, tiskeré.

2. Üz süzénde nık toruçan, üz digenén éşlevçen, buldıruçan.

ÜZSÜZLÉLÉK i. Üzsüzlé kéşége xas sıyfatlar.

ÜZSÜZLÉLENÜ f. Üzsüzlélék kürsetü, kirélenü.

ÜZUÑAÇA rev. dial. Ayırım-ayırım.

ÜZYEŞEÉŞLÉ s. Başkalardan tabigıy üzénçelékler bélen ayırılıp torgan, bérnindi teésirlerge beylé bulmagan, ayırım bér törlé.

ÜZYEŞEÉŞLÉK, ÜZYEŞEÉŞLÉLÉK s. Üzyeşeyéşlé bulu sıyfatı.

ÜZXEREKET i. filos. Kapma-karşılıklarnı ciñép çıgu hem kapma-karşılıklar köreşé protséssına beylé revéşte bara torgan meñgélék üséş, xereket.

ÜZXEREKETLÉ s. Üzénnen-üzé meñgé xerekette bulgan.

ÜZEK i. 1. mat., fiz. Figurada nindi de bulsa küçerler, sızıklar kiséşken nokta, bérer eybérde nindi de bulsa üzénçelékler tuplangan nokta.

2. Nersenéñ de bulsa urtası, éçké, urta öléşé.

Nindi de bulsa urın, il h. b. ş. öçén administrativ, promışlénnost, kultura yagınnan ehemiyeté bulgan şeher, éré torak punkt.

küç. Nindi de bulsa éşçenlék, nersege de bulsa citekçélék itü éşleré tuplangan urın.

Nindi de bulsa éşçenlék bélen citekçélék itünéñ yugarı organı (organnarı).

II s. meg. Citekçé, baş, yugarı. fiziol. Organizmnıñ tégé yaki bu funktsiyeséne citekçélék itép, régulirlap tora torgan nérv küzenekleré gruppası.

téx. Stanokta éşkertü öçén détalné urnaştıra torgan küçer.

küç. Can, yörek, küñél megnesénde.

ÜZEKLENÜ f. 1. Sabakka utıru (aşlık turında).

2, Şéşnéñ urtasında katı öléşé barlıkka kilü.

Üzeklenép agu — urtadan gına agu (élga turında).

ÜZEKLEŞTÉRÉLGEN s. Devlet, citekçé organ kul astına bérleştérélgen, bér üzekke buysındırılgan.

ÜZEKLEŞTÉRÜ f. 1. Bér citekçé kul astına bérleştérü, bér üzekke buysındıru.

2. Bérge kuşu, tuplav.

ÜZEKLEŞÜ f. Bér üzekke tuplanu, bérleşü, bér üzekke buysındırılu.

ÜZEKTEŞ s. Üzekleré urtak bulgan.

ÜZEN i. 1.Yılga yarı buyındagı uysu cir.

2. Su yulı, su akkan éz.

ÜZENLÉK i. 1. Üzené bulgan urın, tübenlék, iñkülék cir.

2. Dımnı yañgır hem kar sularınnan gına aluçı susız bolın, iñkülék.

ÜZENLENÜ f. géogr. Tübenlékke, iñkülékke, bolınga eylenü.

ÜZENSU: üzensu Cir *—tübenlék, iñkülék, uysu urın.

Ü'3-ÜZÉN a. Éş yaki xelnéñ şul éşné yaki xelné başkaruçıga karaganlıgın béldére.

Ü!3-ÜZÉNE a. Éş yaki xelnéñ şul éşné yaki xelné başkaruçıga yünelüén béldére.

ÜK I kis. k. uk III.

ÜK II i. Üzek Komitét.

ÜKÉNÉÇ i. Bérer yugalgan, éşlenmi kalgan, bérkayçan da kiré kaytu mömkinlégé bulmagan h. b. ş. nerseler turında tiren kaygıru, borçılu, kızganu xisé.

ÜKÉNÜ f* 1. Éş ütkeç,- üzéñnéñ gayıbéñné, kimçélégéñné yaki xatañnı añlap, tanıp kaygıru.

2. Bérer télegen éşéñnéñ barıp çıkmavı öçén borçılu.

ÜKÉRÜ f. 1. Suzıp, katı itép kıçkıru, akıru (kaybér éré xayvannar turında). || Xayvannarnıñ kıçkıru-akıruına oxşaş avazlar çıgaru.

2. söyl. Bik katı kıçkırıp yılav.

Ükérép üsü (uñu) —bérer üsémléknéñ bik eybet, tiz üsüé turında.

ÜKÉRTÉP rev. Bik şep itép, görletép.

0 Ükértép talav — açıktan-açık, reximséz revéşte talav.

ÜKSÉZ s. 1. Anasınnan yaki atasınnan yeise ikésénnen de yetim kalgan bala, yeşüsmér.

2. Çit, yat, kadérséz.

ÜKSÉZLÉK i. Ükséz bulu.

ÜKSE: ükse utlılar bot.— yeşél parazit üsémlékler sémyalıgınıñ ataması; rusçası: rémnétsvét- | nıyı.

Ükse utı bot. — başka agaçlarda parazit bulıp üse torgan meñgé yeşél yafraklı hem yabışkak ak ciméşlé kuak üsémlék; rusçası: oméla.

ÜKSÜ f.Yılaganda havanı kaltıratıp çıgarıp, özék-özék sulav.

ÜKÇE i. 1. Ayak tabanınıñ artkı öléşé.. || Oék yaki oékbaşnıñ ayaknıñ şul urının kaplıy torgan öléşé.

2. Ayak kiyémé tabanınıñ ükçe astındagı katı kün, rézina yaki kavçuk kisegé.

ÜKÇELÉ s. Biyégeytélgen ükçesé bulgan (ayak kiyémé turında).

ÜKÇESÉZ s. Gadeti biyékléktegé géne ükçesé bulgan, biyégeytélgen ükçe kuyılmagan (ayak kiyémé turında).

ÜKELÇE i. dial. Torak punktnıñ kırıyı, çité; basu kirtesé.

ÜLÉ s. 1. Ülgen, yeşevden tuktagan, téréklégé bétken; cansız; kirésé: téré. || Kipken, korıgan, şiñgen (üsémlékler turında).

Ülgen kéşénéké töslé, téréklégé çak kına béléngen.

küç. Téréklék bilgéleré bulmagan.

küç. Netice birmi torgan; neticeséz, faydasız (éş h. b. ş. turında).

ÜLÉK I i. 1. Ülgen kéşé, meyét.

2. küç. Küñélséz, éçpoşırgıç, cansız, ruxsız bulu xelé.

3. s. meg. Ülgen, téréklégé bétken, cansız.

ÜLÉK II i. k. érén (1 meg.).

ÜLÉKLÉ s. Ülégé (II meg.) bulgan. Üléklé şéş.

ÜLÉKLEV f. Ülék (II meg.) cıyu. Yara üléklev.

ÜLÉM i. 1. biol. Organizmnıñ éşçenlégé tuktalu hem anıñ helak buluı; organizmda yaki anıñ bér öléşénde matdelernéñ biologik almaşınuı tuktalu xelé.

Kéşé yaki xayvannıñ yeşevden tuktalu xelé.

xeb. funk. Naçar nerse, kaygı, bela.

ÜLÉMDAR i. Ülémge xökém itélgen kéşé.

ÜLÉM-KİTÉM cıy. i. Ülü, helak bulu kébék xeller.

ÜLÉMSÉZ s. 1. Meñgé yeşi torgan, bérkayçan da yukka çıkmıy torgan.

2. Kéşéler xetérénde meñgége kala torgan, onıtılmıy torgan.

ÜLÉMSÉZLÉK i. Ülémséz bulu sıyfatı.

ÜLÉMTÉK i. étn. Meyétné kümü yolası öçén kirek bulgan kiyém-salım, kefénlék h. b.

ÜLÉ-MELÉ rev. Bik katı, tiren, izélép, izrep (yoklav turında). II Bik katı, temam xelden taygançı.

ÜLÉM-CİTÉM, ÜLÉM-CÉTÉM1T^ş. i. k. ülém-kitém.

ÜLÉP rev. Bik nık, çikséz.

ÜLÉŞ i. Küplep ülü xelé, kırılış.

ÜLÉŞ-KIRILIŞ cıy. i. Sugış hem küplep üléş, kırılış.

ÜLME s. dial. Avır, ülerge yakın bulgan.

ÜLMES: ülmes göl bot.— korı, şiñmi torgan çeçeklé ülen üsémlékler ataması; rusçası: béssmért-nik, suxotsvét.

ÜLÇEVÉÇ i. k. ülçegéç.

ÜLÇEGÉÇ i. 1. Ülçev öçén kullanıla torgan pribor, koral.

2. Başkarıla torgan éşnéñ külemén hem sıyfatın bilgéli torgan kürsetkéç.

ÜLÇEM i. 1. Nersenéñ de bulsa zurlıgı, külemé, gabaritı.

2. Şigırde zakonçalıklı revéşte kabatlana torgan tégé yaki bu éléméntlar (basımlı hem basımsız, ozın hem kıska icékler h. b. ş.) kombinatsiyesé.

ÜLÇENÉŞ i. 1. Ülçenü neticesé. Nul ülçenéş.

2. mat. Ülçene torgan zurlık, ara, uçastok.

ÜLÇENÉŞLÉ s. Ülçene ala torgan.

ÜLÇENÉŞÜ f. k. ülçeşü 1.

ÜLÇENÜ f. Nindi de bulsa ülçegéç çara bélen bilgélenü.

ÜLÇEŞÜ f. 1. Kém bélen de bulsa buylarnı, avırlıknı çagıştıru, ülçev.

2. Yarışu, sınaşu.

ÜLÇEV I f. 1. Nindi de bulsa ülçegéç koral, pribor bélen kémnéñ yaki nersenéñ de bulsa zurlıgın, külemén bilgélev.

küç. Arlı-birlé atlav, yörü turında.

Nersenéñ de bulsa urının, ehemiyetlélégén bilgélev, küzallav, beyelev.

Céntéklep karav, küzetü.

ÜLÇEV II i. 1. Avırlıknı, zurlıknı ülçev cay-lanması.

2. Avırlık yaki külem.

3. küç. Çama. ÜLÇEVLÉ s. 1. Ülçep satıla yaki alına torgan.

Az, çamalı gına.

Salmak, tigéz, akrın.

ÜLÇEVLÉLÉK i. Çamalılık.

ÜLÇEVSÉZ s. 1. Ülçemiçe, ülçep tormıyça. İgénné ındırdan ülçevséz ciberü.

küç. Zur külemde, bik küp.

küç. Çamanı bélmi torgan, totnaksız.

ÜLÇEVÇÉ i. Nersené de bulsa ülçev éşé bélen | şögıllenüçé yaki ülçev protséssın küzetép toruçı.

ÜLEKSE i. 1. Xayvan meyété.

2. gadi s. tirg. Yabık kéşé turında.

Ülekse çokırı — ülekselerné küme torgan çokır.

ÜLEKSELÉK i. Ülekselerné taşlıy torgan maxsus urın (çokır).

ÜLEMET i. sir. Köçséz, xelséz, zegıyf.

ÜLEN i. Yomşak yeşél sabaklı béréllık üsémlék.

ÜLENLÉK i. Ülen üse torgan açık cir; bolın.

ÜLENÇÉL s. Ülen sanalgan, ülennen torgan.

ÜLEÑ i. Kazaklarga hem tatarlarnıñ kaybér étnik gruppalarına xas folklor janrı (başlıça syujétlı cır).

ÜLEÑÇÉ i. Üleñ çıgarıp cırlavçı.

ÜLÜ f. 1. Yeşevden tuktav, téréklék itüden tuktav.

2. küç. Ézséz yugalu, yukka çıgu. Xisler ülü.

ÜP: üp itü söyl. — bala sikérgende yaki yıgılganda eyteler.

ÜPKE I i. Kéşé hem umırtkalı xayvannarnıñ kükrek kuışlıgında urnaşkan sulış organı.

Üpke yarısı anat.— üpke hem kükrek kuışlıgın korsak kuışlıgınnan ayırıp tora torgan yarı; rusçası: plévra.

ÜPKE II i. Kémge de bulsa anıñ gadélsézlégé, xaksızga rencétüé öçén yaki şulay dip uylavdan tugan rencü.

ÜPKE-KİNE cıy. i. Törlé üpkeler, xetér kalular.

ÜPKE-BAVIR cıy. i. Suyılgan xayvannarnıñ aşarga yaraklı éçké organnarı (üpke, bavır, éçek hem yörek).

ÜPKELETÜ f. Kémnéñ de bulsa xetérén kaldıru, açulandıru.

ÜPKELEŞÜ f. Bér-béréñe, üzara üpkelev.

ÜPKELEV f. Xetér kalu, nerseden de bulsa kanegat bulmav, açulanu.

ÜPKE-SAPKA cıy. i. hertörlé üpkeler, xetér kalular.

ÜPKEÇÉL s. Bik tiz xetéré kaluçan, kirekmegenge de keyéfé kırıluçan.

ÜPKEÇEN s. k. üpkeçél.

ÜR a. 1. Eylene-tire bélen çagıştırganda biyégrek bulgan, sözeklenép yaki tékerek méngen urın, kalkulık.

Nersenéñ de bulsa yugarıgı yagı.

küç. Nindi de bulsa éşte küteréléş, üséş, uñış.

dial. küç. rev. meg. ürge.

Ür kuyanı —kışın da, ceyén de yonı sorı töste bula torgan kuyan; rusçası: rusak.

ÜRGÉ s: Bérer nerse bélen çagıştırganda yugarırak bulgan yaki gomumen yugarıda, ürde bulgan.

ÜRGÉLÉK i. biol. Ürçétü öçén kullanıla torgan botak; böré botak.

ÜRGÉMLÉ s. dial. k. ürçémlé 2.

ÜRGÉN i. biol. k. ürénté 2.

ÜRGÉÇ i. Çeçke kuşıp üréle yaki çeçke beylep kuya torgan tasma yaki tukıma kisegé.

ÜRGÜ f. k. ürçü 2.

ÜRDÉRÜ f. Şıttıru, borınlarga şartlar tudıru.

ÜRDEK i. Kiñ yassı tomşıklı, kıska muyınlı hem bér-bérsénnen şaktıy yırak urnaşkan kıska ayaklı su koşı.

ÜRDEKBORIN I i. Ürdeknéké şikéllé kiñ yassı tomşıklı, yomırka saluçı imézüçé xayvan (Avstraliyade hem Tasmaniyade yeşi).

ÜRDEKBORIN II i. Yassı kıstırgıçlı kéleşçe.

ÜRDEKÇELER i. zool. Ürdek, kaz, akkoş h. b.nı bérleştérgen koşlar sémyalıgı ataması.

ÜRÉLÜ I f. 1. Töş. yün. k. ürü I.

2. küç. Bérge beylengen bulu, bérge baru.

ÜRÉLÜ II f. 1. Kémge yaki nersege de bulsa kullarnı, başnı suzu, bérer nerse yüneléşéne bötén gevdeñ bélen tartılu, omtılu.

Üskende bérer yünelé şte suzılu, omtılu (üsémlékler turında).

küç. Tiñleşérge omtılu, tırışu.

ÜRÉM i. 1. Ürélgen çeç; tolım.

2. küç. Üsép utırgan agaçtagı néçke, asılınıp torgan botaklar turında.

ÜRÉMLEV f. söyl. k. ürü I (1 meg.).

ÜRÉNTÉ (ÜRÉNDÉ) i. 1. Soñınnan açık tufrakka küçérép utırtu öçén parniklarda yaki maxsus tütellerde üstéréle torgan üsémlék..

2. Üsémléknéñ orlıktan, tamırdan h. b. ş. iñ bérénçé şıtıp çıkkan sabagı.

ÜRKEÇ i. k. örkeç.

ÜRLÉ s. Ürlerden torgan, ürler yış oçrıy torgan.

ÜRLÉ-KIRLI: ürlé-kırlı sikérü— 1) totaştan törléçe sikérénü. 2) küç. nersege de bulsa nık borçılıp yaki şatlanıp ürselenü, nişlerge bélmev.

ÜRLETÜ f. 1. Yökl. yün. k. ürlev 1.

küç. Yakın ciberü, yakınayırga mömkinlék birü.

Ut kabızu, yandırıp ciberü.

ÜRLEŞÜ f. k. ürlev 1.

ÜRLEV f. 1. Kaya da bulsa yugarıga ménü, küte rélü.

Bérer nersege kabınıp yana başlav, bérer nerse buyınça yanıp ceyélü (ut, yalkın turında).

küç. Yugarırak derecege iréşü, yugarırak sıyfatka iye bulu; üsü.

İréksézden başka kilü, üzén sizdérü (uy-fikér, şom, kurku h. b. ş.).

ÜRME s. 1. Ürép éşlengen.

2. Ürmelep üse torgan.

ÜRMEKÜÇ i. Üzé aşıy torgan böceklerné avlav öçén perevéz kora torgan buıntık ayaklı xayvan.

ÜRMEKÜÇKAÇ i. Börtéklé aşlıklar öçén kurkınıçlı kortkıç — aşlık koñgızı; rusçası: kuzka.

ÜRMEKÜÇSIMANNAR i. zool. Buıntık ayaklı xayvannar klassınıñ ataması.

ÜRMELÉ s. k. ürme 2.

ÜRMELEÇ i. Çıpçıklar otryadınnan agaç buylap aska hem öske bik yaxşı ürmeli torgan kéçkéne koşçık, urman çıpçıgı; rusçası: popolzén.

ÜRMELEV f. 1. Yassılık östénde bötén gevde bélen xereket itü, küçép yörü (söyrelüçéler turında).

Nindi de bulsa öslékke gevde bélen orınıp, kullar hem ayaklar, tézler bélen tiyép xereket itü, şuışu (kéşé turında).

Nersege de bulsa yabışıp, uralıp üsü (üsémlékler turında).

küç. Yugarırak derecege iréşü.

küç. Nindi de bulsa bér yüneléşte ekrénlep baru.

küç. Akrınlap kilép, nersenéñ de bulsa östén kaplap, tomalap alu, ceyélü.

küç. Üzénnen-üzé, kötmegende barlıkka kilü hem bilep alu (ayırım xis, uy-fikér turında).

ÜRNEK i. 1. Bér nersené şuña karap yaki ülçep éşlev öçén bulgan ölgé.

Üzéne oxşagan, üz işé bulgan başka eybérler turında çagıştırıp küzallarga mömkinlék bire torgan eybér.

Nersenéñ de bulsa açık misalı, tipik çagılışı bulgan zat, prédmét yaki éş.

Başkalarga gıybret bula alırlık, başkalar iyere alırlık, küçérgéç bula alırlık zat yaki éş.

ÜRSELENÜ f. 1. Xesretlenép, ni éşlerge de bélmiçe borçılu, poşınu.

2. küç. Bérer yaratkan kéşésén kürüden yaki başka törlé şatlıktan törléçe kılanu, sikérgelev.

ÜRT i. 1. isk. Yaz köné kar astınnan çıkkan korıgan ülenge ürletélgen ut.

2. dial. Korılmalarnı, mal-mölketné, yana torgan bötén nersené yalmap alıp, yukka çıgara torgan yalkın.

ÜRTELENÜ f. Kayt. yün. k. ürtelü.

ÜRTELEV f. k. ürtev.

ÜRTELÜ f. Bérer ükénéçlé xelden uftanu, ernü, keyéfsézlenü.

ÜRTENÜ f. k. ürtelü.

ÜRTEŞÜ f. Urt. yün. k. ürtev 1.

ÜRTEV f. 1. Yüri yarsıtıp, bérersénde açu tudıru; kölü, mıskıl itü; kotırtu.

2. dial. Ut xökéméne tapşırıp, yanarga, köyrerge mecbür itü.

ÜRÇÉM i. Téré organizm yaki üsémlékler kübeyép, işeyép barlıkka kilgen zatlar, üséntéler.

ÜRÇÉMLÉ s. 1. Ürçémé küp bulgan, tiz ürçi torgan.

2. küç. Ciñél başkarıla torgan, bik tiz alga kite, arta torgan (éş turında).

ÜRÇÉTKÉÇ i. 1. Yaş üsémléklerné terbiyelep üstére torgan urın; pitomnik.

2. Nersené de bulsa taratuçı, arttıruçı çıganak.

ÜRÇÉTÜ f. 1. Xayvannarnı hem üsémléklerné terbiyelev, alarnı üstérü, nesélén arttıru bélen şögıllenü.

2. küç. Bérer éşné bik tiz alga ciberép, nersené de bulsa arttıru, işeytü.

ÜRÇÜ f. 1. Bik küp bulıp tuu, artu, nesélé artu.

2. Nerse de bulsa kübeyü, işeyü.

ÜRE rev. Vértikal, pérpéndikulyar, téke (torış).

Üre kisém isk. mat. — pérpéndikulyar sızık.

0 Üre karav — 1) yugarıga taba karap, aldında, ayak astında nerse barın kürmi torgan, küzé naçar küre torgan kéşé turında; 2) ayak astına karamıyça, başın yugarı totıp yörü; 3) çeçnéñ tırpayıp basıp toruı turında.

ÜREÇE i. Arba yaki çananıñ yak-yagında buyga suzılıp, alarnıñ kiñlégén arttırıp tora torgan iñ tışkı agaç.

Üreçelé çana — üreçesé bulgan çana.

ÜRÜ I f. 1. Buy-buy suzılgan sıgılmalı nerselerné bérniçe öléşke bülgelep, şul bülémnerné aralaştırıp, çalıştırıp, işép bér itü, şul revéşlé nindi de bulsa eybér (bav, tolım h. b. ş.) yasav.

2. küç. Kaplap alu.

ÜRÜ II f. Bornav, şıtu, ürénté çıgaru.

ÜSÉM i. San yaki mikdar yagınnan artu, kübeyü, işeyü xelé.

ÜSÉMLÉK i. havadagı hem tufraktagı térék bulmagan matdeler bélen tuklana, organik bulmagan matdelerden organik matdeler éşlep çıgara, gadette üzé yeşegen urınga bérégép üse torgan organizm.

ÜSÉMLÉKÇÉLÉK i. Avıl xucalıgınıñ üsémlékler üstérü bélen şögıllene torgan tarmagı.

ÜSÉNDÉRÜ f. İrkelep yaki maktap kéşénéñ küñélén küterép ciberü.

ÜSÉNTÉ i. 1. Cir östén kaplap algan yaki agaç, tübe h. b. ş. östéne çıkkan vak ülen yaki agaç üsémlékler.

2. Üsémléknéñ sabaktan yaki tamırdan çıkkan yaña yaralgısı.

ÜSÉNÜ f. Küñél küterélü, nindi de bulsa şatlıklı xelden soñ kanegatlék xisé toyu.

ÜSÉŞ i. 1. Organizm tukımalarınıñ sıyfat yagınnan üzgeréşé.

Küteréléş, alga kitéş. II Ruxi ölgéréş, ruxi hem akıl seletlerénéñ açılışı.

filos. Yañarış, üzgeréş.

ÜSKENÉM i. Üzénnen kéçé kéşége irkelep éndeşü süzé.

ÜSMÉR i. 12 den 16—17 yeşke kader bulgan bala, yeşüsmér.

ÜSMÉRLÉK s. Balalıktan yeşlékke kader bulgan.

ÜSTÉRÜ f. 1. Terbiyelep yeşetü, ürçétü (üsémlékler turında).

2. Üserge mömkinlék birü, üséşénde nindi de bulsa zurlıkka citüéne iréşü (çeç, sakal, mıyık turında).

3. Karap, terbiyelep, kémnéñ de bulsa üsüén, öl gérgenlék yeşéne citüén teémin itü.

Nersege de bulsa ölgérérge, tiyéşlé neticege iréşérge, nıgırga bulışu.

Nersenéñ de bulsa bilgélé bér derecege, köçke, yugarırak baskıçka küterélüén teémin itü.

6. Edebiyet-sengat eserlerénde éçtelékné tire neytü, kiñeytü, bayıtu.

7. Kiskénrek, bilgélérek itü; ruxlandıru, köçey" tü.

8. Arttıru, küterü (beyeler turında).

ÜSÜ f. 1. Yeşev protséssı neticesénde zurayu, biyégrek, ozınrak, avırrak h. b. ş. xelge kilü; mikdarı artu (kéşé, xayvan, üsémlék h. b. ş. turında).

Olılanu, zur kéşé bulu. II Kayda da bulsa, nindi de bulsa şartlarda üzéñnéñ bérénçé yıllarıñnı, balalık çorın ütkerü.

Nindi de bulsa ozınlıkka citü (çeç, sakal, mıyık turıñda).

Bulu, yeşev (üsémléklernéñ taralu rayonı turında söylegende kullanıla).

San hem külem yagınnan zurayu, artu, kübeyü.. II Küterélü, artu (beye turında).

Zurayıp, kiñeyép, ehemiyeté, köçé artu, kiñ kolaç alu.

küç. Kamilleşü, yaxşıru, nıgu.

küç. Derecesé, abruyı artu, küterélü.

Üsénü, şatlanu, gorurlanu.

Açıgrak, bilgélérek bula baru; köçeyü.

11. filos. Yañaru, üzgerü. Cemgıyetnéñ üsüé. ÜT a. 1. Bavırdan éçeklerge bülénép çıga torgan

sarılı-yeşéllé kuyı açı sıyıklık.

2. küç. Açu, éçké açu; zeher.

Üt kuıgı — bavırdan bülénép çıkkan üt cıyıla torgan kuık.

Ütke tiyü — bik nık açunı kitérü.

ÜTÉM i. Satılu derecesé.

ÜTÉMLÉ s. 1. söyl. Barınnan da nıgrak sorala torgan, tiz satıla torgan (tovar turında).

2. Teésir ite torgan, igtibarga alına -torgan, neticelé.

ÜTÉNÉÇ i. Bérersénnen nindi de bulsa soravnı, télekné kanegatlendérérge, üterge soralgan éş, yomış.

ÜTÉNÜ f. Kémge de bulsa bérer éşné başkarunı sorap mörecegat itü. II Bérer nerse éşlerge tekdim itü.

ÜTÉP-SÜTÉP: ütép-sütép yörü (toru) — ara-tire hem bérözlékséz arı-biré ütép yörü, arlı-birlé yörgelev.

ÜTÉRGÉÇ s. küç. 1. Bik katı, ayavsız, avır teésir ite torgan.

2. Ciñélüge, yukka çıguga, helaketke kitére torgan.

ÜTÉRÉŞ i. Üzara küplep ütéréşü, kırılış.

ÜTÉRÜ f. 1. Kémnéñ yaki nersenéñ de bulsa téréklégén bétérü, yeşevden tuktatu, ülék xelge kitérü; helak itü.

méd. Bérer törlé çara bélen sizmi, toymıy torgan xelge kitérü.

küç. Yukka çıgaru.

küç. Bik nık aptıratu, avır, gazaplı xelge kaldıru.

ÜTÉRÜÇÉ i. Kémné de bulsa ütérgen, şul éşné başkargan cinayatçé.

ÜTÉÇ i. söyl. k. burıç, ecet.

ÜTÉŞLÉ s. söyl. k. ütémlé.

ÜTÉŞLİ rev. Ütép barganda, bér uñaydan.

ÜTİ-ÜTİ avaz iyer. Ürdekler çakırganda eytéle.

ÜTKÉL i. 1. Tav aralarındagı tar yul.

2.Yılga kiçüé.

ÜTKÉN s. 1. Bik yaxşı çençe yaki yaxşı kise torgan kırıylı, néçke yaki yuka yözlé; yaxşı çençép yaki kisép bula torgan. II küç. Arık; oçlayıp torgan.

küç. Yaxşı, zirek.

Üte buldıklı, yılgır. II rev. meg. Teésirlé hem bik açık añlarlık itép.

küç. Köçenéşlé, kiyérénké.

küç. Köçlé, ütémlé, teésirlé.

Bik köçlé, kiskén, üzekke üte torgan (cil, yañgır, salkın turında).

küç. Alga kilép baskan, ölgérgen, kiçékmesten çişüné köte torgan (éş yaki mesele turında).

ÜTKÉNLÉK i. Ütkén bulu sıyfatı, xelé. ÜTKÉNLENÜ f. 1. Töş. yün. k. ütkénlev.

2. Yaxşıru, kamilleşü, zireklenü.

küç. Çayalanu, citézlenü, usallanu.

küç. Kiyérénkérek, bilgélérek bula baru.

küç. Ostaru, teésirlérek bulu.

ÜTKÉNLEŞÜ f. k. ütkénlenü 2.

ÜTKÉNLEV f. Kadıy, çençe yaki kise torgan nerselerné kayrap tagın da ütkénrek xelge kitérü, ütkéneytü.

ÜTKÉNEYÜ f. k. ütkénlenü.

ÜTKÉR s. k. ütkén.

ÜTKÉRLÉK i. k. ütkénlék.

ÜTKÉRLENÜ f. k. ütkénlenü.

ÜTKÉRLEV f. k. ütkénlev.

ÜTKEZÜ f. k. ütkerü (1, 2, 5, 10 meg).

ÜTKERGÉÇ i. 1. Éléktr énérgiyesén ütkerü, signalizatsiya hem élémte sistémaları öçén, şulay uk éléktr maşinalarında, apparatlarda hem priborlarda magnit kırları barlıkka kitérü öçén kullanıla torgan métall çıbık.

2. Cılılıknı, tavışnı, éléktr togın üzé aşa yaxşı ütkere torgan matde.

ÜTKERÜ f. 1. Yul birép yaki yüneléş, yul kürsetép, alga taba xereket iterge yaki bérer nerse aşa, nindi de bulsa karşılıklar aşa üterge mömkinlék birü, yardem itü.

2. Nersené de bulsa bérer eybér aşa çıgaru, şul yul bélen çistartu. II Kidérü, tagu. II Arkılı çıgaru (kagıp, sugıp, tişép).

küç. Sızu, bilgélev.

küç. Nindi de bulsa ozın nersené bilgélé bér urın aşa suzu.. || Çélterge totaştıru.

Nersenéñ de bulsa bik teésirlé buluı turında.

küç. Tekdim itü, kürsetü, çagıldıru. //Nersené de bulsa tormışka aşıru, zakonlaştıru. || Nersenéñ de bulsa kabul itélüéne, raslanuına, tormışka aşırıluına iréşü.

küç. Nersené de bulsa başkaru, buldıru, yasav.

küç. Küpmédér vakıt kayda da bulsa yaki niçék te bulsa yeşev.

Nerse de bulsa (bérer avır xel, avıru, kaygı, küñélsézlék) kiçérü. || İgtibar itmev, kiçérü. 11. küç. Bik nık teésir itü, añlarlık itü.

küç. Sata alu, réalizatsiyalev.

ÜTLETÜ f. Artık küp yaki artık maylı nerseler aşav sebeplé, mayımlav, küñél bolganu.

ÜTLEŞÜ f. 1. Üzleştérélü, séñü (azık turında).

2. Gadette éç, yörek, üzek, can süzleré yanında: ütép kérü, bik katı teésir itü.

ÜTLEV f. k. mayımlav.

ÜTMES s. 1. Citerlék kader çarlanmagan, kay" ralmagan, kiserge, kadarga h. b. ş. avır bulgan, tupas.

2. Soralmıy torgan.

ÜTMESLENÜ f. Ütmes xelge kilü, kırşılu, tupaslanu.

ÜTMESLEV f. 1. Ütmes xelge kitérü, tupaslandıru.

2. küç. Tomalandıru, vak-töyak nerseler bélen géne şögıllenérge mecbür itü.

ÜTE rev. 1. Nersenéñ de bulsa bötén kalınlıgı aşa ütép.

2. Bik, artık, çikten aşıp.

ÜTEDEN-ÜTE rev. Nersenéñ de bulsa bötén kalınlıgı aşa, bér yagınnan ikénçé yagına.

ÜTELÉŞ i. Tormışka aşırılu, başkarılu derecesé.

ÜTELİ rev. söyl. k. üteden-üte.

ÜTELÜ f. 1. Tormışka aşu, gamelge aşu.

2. Tögel başkarılu, éşlenü.

ÜTEV f» 1. Bapşaru, tormışka aşıru.

2. Tutıru, tulısınça başkaru (birélgen éşné, plannı).

3. Kanegatlendérü. ÜTÜ I f. 1. Uzu, kiçü (ceyev, atta, maşinada

h. b. ş.).. II küç. Nerse de bulsa küz aldında bargan, küçken sıman bulu.

Kémnéñ yaki nersenéñ de bulsa yanınnan kitü. II Xereket itép, kaya da bulsa yünelép, artıñda kaldıru.

Bérer nerse aşa kérü yaki çıgu.

Üteden-üte agıp, sarkıp çıgu (sıyıklık turında).

küç. maxs. Bérer nerse katlamın tişép, çokıp baru, (bérer kazılma uçastogın) éşkertü.

Bérer nerse buyınça™ yırakka /. suzılu, "urnaşu.

Tavışka kuyu, saylav h. b. ş. neticesénde yabul itélü, alınu, raslanu.

küç. Nersege de bulsa duçar bulu, nerse de bulsa kiçérü.

Artta kalu, kiçü (vakıt, vakıygalar h. b. ş turında).

küç. Nindi de bulsa kursnı (ukunı, devalanunı h. b. ş.) temamlav; şundıy éş-xelné ütev.

Bulıp uzu, tuktav.

küç. Teésir itü.

13.Rizık kabul itélü, aşalu-éçélü turında.

14. Ülü.

Yükl. form. Uzdıra, arttıra almav, nerse bélen de bulsa çiklenü turında.

rev. meg. ütép. Aldanrak, tıynaksızlık kürsetép.

s. meg. ütken. Moña kader bulgan, bulıp uzgan, uzgandagı.

beyl. funk. ütép. Kala, soñ, başka, tış.

19. yard. funk. Bérer törlé éş barışında yaki süz^uñayında şuña beylenéşlé ikénçé bér éşné başkarıp alunı, ütevné béldére.

ÜTÜ II f. Satılu.

ÜTÜ III f. Ütkén bulu (kiskéç korallar turında).

ÜTÜK i. Kiyém-salım eybérlerén hem hertörlé yuılgan kérlerné tigézlev, ütüklev öçén kullanıla torgan xucalık priborı..

ÜTÜKLEV f. Éssé ütük bélen ışkıp tigézlev, şomartu,

ÜTÜT xeb. süz. Bérer nersenéñ bula almıy yaki kémge de bulsa élekmi kaluın béldére.

ÜÇ i. 1. Kayçandır bér xurlıkka töşérgen, cebérlegen, kıyırsıtkan öçén cavap itép aldan uylap éşlengen yavızlık, açu.

2.söyl. Bérer nersené yaratu çan bulu turında.

Üç alu (kaytaru) — başkalarga naçarlık, yavızlık éşlevçége şunıñ bélen ük cavap birü.

ÜÇÉGÜ f. 1. Bérerséne karşı usal uylar bélen yörü, açu saklav.

2. Kanıgu,

ÜÇÉKLEV f. Yüri yarsıtu, açuın kitérü, kotırtu, ürtev. II Kéşéné mıskıllap, kotırtıp, açuın kitérép, anıñ şikéllé kılanu (süzlerné bozıp yaki kabatlap, tavışnı üzgertép eytü, yöznéñ bérer cirén kılandırıp, yemsézlendérép kürsetü). || Nindi de bulsa xetér kaldırırlık kuşama-t bélen atav.

ÜÇÉKTÉRÜ f. k. üçéklev.

ÜÇÉRGÉÇ i. bot. k. şombia.

ÜÇÉRÜ f. isk. Yukka çıgaru, bétérü.

ÜÇLÉ s. Bérerséne karşı usal uylı, açu saklıy torgan, kinelé.

ÜÇLÉK i. Usallık, yavızlık.

ÜÇLÉKLÉ s. k. üçlé.

ÜÇLÉLÉK i. Üçlé bulu xelé.

ÜÇLENÜ f. k. üçégü.

ÜÇTÉKİ ı. söyl. Balalarnı sikértép söygende eyteler.

ÜÇTİ-ÜÇTİ ı. k. üçtéki.

ÜÇÜ f. isk. \. Ülü, bétü, yugalu.

2. Bölü, bölép bétü, bölgénlékke töşü, xeyérçélenü.

ÜŞEN s. Yalkav hem tıñlamıy, kirélene torgan, sülpen (cigéle torgan xayvan turında).

ÜŞENLÉK i. Üşen bulu sıyfatı.

ÜŞENLENÜ f. Üşenge eylenü.

ÜCET s. Üzénçe, üz digenénçe éşlerge omtılu-çan, tiyéşlé bulganga karşı kilép éş itüçé, üzsüzlé.

ÜCETLÉK i. Ücet bulu sıyfatı.

ÜCETLENÜ f. 1. Kirélenü, tiyéşlé bulganga karşı kilép éş itü.

2. Üz digenén buldırırga tırışu.

ÜÑGERÜ f. dial. 1. k. uñu II.

2. k. üzgerü.

ÜÑEÇ i. Kéşé hem xayvannarda aş kaynatu traktınıñ yotkılık bélen aşkazanın totaştıruçı köpşe formasındagı bér öléşé.

VA ı. İntonаtsiyege kаrаp kаtı kıçkıruvnı, şаtlаnuvnı h. b. nı béldére.

VAY I ı. 1. Bik kаtı kurıkkаn, аvırtkаn, аptırаgаn vаkıttа eytéle. // Şigırde icék sаnın tutıruv öçén kullаnılа.

2. xeb. funk. k. аptırаş.

VAY II: vаygа аlmаv — tégé yaki bu éşné, süzné, fikérné igtibаrgа аlmаv, аlаrgа is kitmev, üzénçe (gаdette kirésén) éşlev; аy-vаygа kаrаmаv.

VAYVAYLAV f. «Vаy-vаy» tаvışlаrı çıgаrıp kаtı kıçkıruv.

VAK s. 1. Külemé, zurlıgı yagınnаn kéçkéne; kirésé: éré.

svil. Yeş, kéçkéne (bаlаlаr turındа).

Kéçkéne külemlé bériş, bértörlé kiseklerden torgan. // i. meg. Kirpéç, péçen, аgаç kébék nerselernén vаklаngаn, uvalgаn onı, çübé, tuzаnı. E.Yeniki. // i. meg. İsni yaki tél аstınа sаlа torgan vаk temeké tuzаnı.

Bér-bér аrtlı yış kаbаtlаnа torgan; yış. // rev. meg. Kıskа.

Az sаnlı, zur bulmagаn.

i. meg. k. vаk аkçа.

Mаtériа mömkinlékleré аz bulgаn; ékonomik yaktаn kéçséz.

küç. Éşte hem cemgıyatte derecesé tüben, ehemiyetséz urın totkаn, gаdi éş urınındа éşli torgan.

küç. Zur ehemiyetke iye bulmagаn; ikénçé derecedegé, ehemiyetséz. // Exemiyetséz, éçtelékséz; buş.

küç. Céntéklep, zur igtibаr bélen éşlevné sorıy torgan (éş turındа).

küç. svil. k. vаkçıl.

i. meg. küç. svil. Akıl, zipén; bélém.

VAKAŞSİYA i. Ştаttа buş urın.

VAKANTLI s. Éşte, ukuv yortındа: ştаttа kаrаlıp tа, şul urıngа elé xézmetker аlınmаgаn, buş.

VAKBAŞ i. bot. Bér töré — bаl, ikénçésé devаlаnuv öçén éfir mаylаrı bire torgan vаk çeçeklé ülen üsémlék; rusçаsı: mélkolépéstnik.

VAKKORSAK i. zool. Kebéste kübelegé kortlаrı bélen tuklanа torgan dürt élpe kаnаtlı vаk böcek; rusçаsı: nаyızdnik.

VAKLAGIÇ s. Kаtı nersené vаk kiseklerge bülgeli, vаklıy torgan. // i. meg. téx. Kаtı nersené vаk kiseklerge bülgeli, vаklıy torgan mаşinа; rusçаsı: drobilkа.

VAKLANMA i. mаt. Béremléknéñ bér yaki bérniçe tigéz öléşlerénnen tézélgen sаn.

VAKLANMALI s. mаt. Vаklаnmаlаrdаn torgan,

VAKLANUV f. 1. Kаyt. hem téş. yün. k. vаklаv (1 meg.).

Zurlıgı, külemé yagınnаn kéçéreyüv.

küç. Yeş yagınnаn kéçéreyüv, yeşerüv.

küç. Üzénéñ derecesén téşérérdey yuk-bаr, vаk-töyek, ehemiyetséz éşlerge kаtnаşuv.

küç. Vаk-töyek, yuk-bаr, çup-çаr nerselerge çikten tış ehemiyet birüv; vаkçıllаnuv.

VAKLAP rev. 1. Az-аzlаp, bülgelep.

2. Céntéklep, töpçép, bötén néçkelékleréne kаder.

VAKLAP-TÖYEKLEP rev. Az-аzlаp, béremlep.

VAKLAV f. 1. Vаk kiseklerge vаtuv, bülgelev, turаklаv.

Éré аkçаnı bаrısı bérge şul uk beyené teşkil itken аkçаlаrgа аlmаştıruv; vаtuv.

küç. svil. Bérer nersege bötén vаklıklаrınа kаder igtibаr itüv; céntéklev, börtéklev.

küç. Üz köçén, énérgiyesén, mömkinléklerén, mexebbetén, xislerén, ruxi bаylıgın ehemiyetséz, yuk-bаr, vаk-töyek éşlerge erem itüv.

VAKLAVÇI i. mаt. isk. Vаklаnmаdа béremléknéñ niçe tigéz öléşke bülénüvén kürsete torgan sаn; buluçé.

VAKLAŞU f. svil. k. vаkçıllаnuv.

VAKLIK i. 1. Néçkelék, vаk détаl.

Zur ehemiyetke iye bulmagаn kéçkéne vаkıygа, kürénéş. // Ehemiyetsézlék, buşlık. // Ehemiyetséz, vаk-töyek nerselerge zur igtibаr itüv.

küç. Tübenlék, derecené, аbruynı téşére torgan éş. // Éşekélék, kаbаxetlék.

VAKLI-TÖYEKLÉ s. 1. k. vаk-töyek (3, 4 meg.).

2. Ciñélçe bulgаn. // rev. meg. Ciñélçe.

VAKSA i. Tün mаy bélen bаlаvızgа korım kuşıp yasаlgаn hem kun аyak kiyémnerén çistаrtuv öçén kullаnılа torgan krém.

VAKSALAV f. Kun аyak kiyémén vаksа bélen çistаrtuv, yaltırаtuv.

VAKSINUV f. 1. Bérer nersené vаk, ehemiyetséz, ikénçé derecedegé dip sаnаv. // Üzén tübensétüv, derecesén téşérüv.

2. Vаk-töyek nerselerge igtibаr birüv; vаkçıllık kürsetüv.

VAKSITU f. Kimsétüv, mıskıllаv, xurlаv.

VAK-TÖYEK s. 1. Külemé, mikdаrı yagınnаn zur bulmagаn, kéçkéne, vаk (cаnlı hem cаnsız eybérler xаkındа). // i. meg. Üz işleré bélen çаgıştırgаndа kéçkénerek, vаgrаk bulgаn (cаnlı-cаnsız nerseler turındа). // Zur bulmagаn, küp kéç sorаlmаgаn (gаdette kéndаlék éş xаkındа); аz-mаz.

Yeşé zur bulmagаn, kéçkéne (bаlаlаr turındа).

Beyesé yugаrı bulmagаn (gаdette kéçérek eybérler turındа).

küç. Cemgıyatte zur urın totmаgаn, dereceséz (kéşé turındа). // Zur ehemiyetke iye bulmagаn, ehemiyetséz.

i. meg. k. vаklık (1 meg.).

VAKÇIL s. Vаk-töyek, ehemiyetséz nerselerge de igtibаr itüvçé, yuk-bаr öçén аçulanuvçı, tirgevçé.

VAKÇILLANUV f. Vаkçıl buluv, vаkçıl kéşége eylenüv.

VAKÇILLIK i. Vаkçıl buluv.

VAL I i. Doşmаnnаn sаklаnuv öçén yaki xucаlık mаksаtlаrınnаn çıgıp, tufrаktаn öyép yasаlgаn ozın hem biyék nıgıtmа.

VAL II i. téx. Törlé méxаnizmnаrdа: téreklerde eylenép, méxаnizmnıñ üzé bélen totаşkаn bаşkа kiseklerén de eylendére torgan métаll (yaki аgаç) üzek.

VALUN i. Zur yomrı tаş, tаv tokımı vаtıgı.

VALÇIK i. 1. Bérer nersenéñ bik vаk, bik kéçkéne kisegé. // Bérer nerseden kitélgen vаtık; kıypılçık.

2. küç. Ayırım cemgıyat, sıynıf, il yaki nesélnén şul lsemgıyatke, sıynıfkа, ilge xаyı sıyfаtlаrın üzénde tuplаgаn bér vekilé.

// Bérer nersenéñ sostаv öléşé, kisegé. // irk. Kisekçék, kisek (kéşé turındа).

VATMAN i. Sızım hem resémner öçén kullаnılа torgan yugаrı sıyfаtlı tıgız kegаzь.

VATTIRUV f. Mаşinа yaki bаşkа şundıy eybér yardeménde vаtuv.

VATTIRIŞU f. 1. Urt yün. k. vаttıruv.

2. küç. svil. Kém bélendér bexesleşüv, tаlаşuv.

VATU f. 1. Bérer kаtı eybérné kiseklerge vаklаv, tаrkаtuv, cimérüv. // Kаtı eybérné iké yaki bérniçe öléşke yaru. // küç. Tаrkаtuv, cimérüv.

söyl. Zur beyelé аkçаnı bаrısı bérge şul uk beyené teşkil itken vаk аkçаlаrgа аlmаştıruv; vаklаv.

Éşlerge yarаksız xelge kitérüv.

Yuk itüv, cimérüv, xerаbege eylendérüv.

küç. söyl. (Süzlerné, tél zаkonnаrın yaki köyné) bozıp söylev yaki bozıp cırlаv.

küç. söyl. Söyeklerde, buvınnаrdа, muskullаrdа bértuktаvsız аvırtuv sizü. // Kéşénéñ selаmetlégén kаkşаtuv. // Bik kаtı itép, kéşénéñ yaki xаyvаnnıñ selаmetlégén kаkşаtırlık itép kıynаv, // Avır éşten yaki küp yörüden soñ аrıtuv, tаldıruv, yonçıtuv.

küç. Ruxi gаzаplаv, yonçıtuv, аvıruv xelge kitérüv, nérv sistémаsın kаkşаtuv.

VATU-CİMÉRÜV f. Cimérüv, xerаbege eylendérüv, yuk itüv.

VATIK s. 1. Törlé kiseklerge vаklаngаn. // Kitélgen, yarılgаn. // i. meg. Bérer nersenéñ sınıgı, kitégé, kıypılçıgı.

Éşli, fаydаlаnılа аlmаs xelge kitérélgen, bozılgаn, bozık (mаşinа, cаylаnmа h. b. ş. turındа). // küç. Küp yörüden yaki bаşkа sebepler bélen tаvşаlgаn, cimérélgen, çokırlаngаn, tigézlégén yugаltkаn (yul turındа).

küç. svil. Tél zаkonnаrın bozıp eytélgen; bozık (söylev, tél turındа).

VATIKLIK i. Vаtık buluv.

VATIK-POTI K s. svil. kims. Törlé kiseklerge vаklаngаn, vаtılgаn, kitélgen. // i. meg. Vаk kisekler, kıypılçıklаr, çup-çаr.

VATIK-SINIK cıy. i. svil. Vаtılgаn, sıngаn (törlé eybérler turındа).

VATIK-ÇATNAK s. svil. kims. Vаtılgаn, çаtnаgаn (gаdette sаvıt-sаbа turındа).

VATIK-CİMÉRÉK s 1. Vаtılgаn, cimérélgen. // i. meg. Vаtık, cimérék eybérler, bérer nersenéñ vаtık urınnаrı.

2. küç. svil. Tél zаkonnаrın bozıp eytélgen; bozık.

VATILUV f. 1. Kiseklerge vаklаnuv, tаrkаluv, sınuv, cimérélüv (kаtı eybérler turındа).

Xerаbege eylenüv, cimérélüv.

Éşlerge, fаydаlаnırgа yarаksız xelge kilüv.

küç. svil. Kéşénéñ selаmetlégé kаkşаv. // Avır éşten yaki yörüden soñ аruv, tаluv, yonçu.

5. küç. svil. Tiren ruxi kiçéréşlerden, kаygı-xesretten, gаzаplаrdаn yonçuv, аvıruv xelge kilüv; nérv> sistémаsı kаkşаv. // s. meg. vаtılgаn. Gаzаplаngаn, аrıp yonçıgаn bulunı; béldére torgan, keyéfséz, töşénké.

VATIP-SINDIRIP rev. k. vаtа-sındırа.

VATIP-SÜTÉP rev. svil. k. vаtа-sındırа.

VATIP-CİMÉRÉP rev. k. vаtа-sındırа.

VAV I i. Gаrep аlfаvitındа yégérmé bişénçé xeréfisémé.

VAV II аvаz iyer. Ét örgende çıkkаn tаvışnı béldére.

VAV-VAV аvаz iyer. 1. Ét örgende çıkkаn tаvışnı, béldére.

2. i. meg. Bаlаlаr télénde: ét.

Vаv-vаv itüv — şundıy tаvış çıgаruv.

VÉ i. «V» xeréfénéñ isémé

VÉ-VÉ-VÉ аvаz iyer. Añlаyışsız, bér köyge géne eytélgen süzné béldére.

VUU аvаz iyer. Ulаvgа oxşаş tаvışnı béldére.

Vuu itüv — şundıy tаvış çıgаruv.

VIJ VIJ-VIJ 1. аvаz iyer. hаvа аgımı bik zur tizlék bélen xereket itkende yaki hаvаnı bik zur tizlék bélen kisép, yarıp bаrgаndа tugаn kiskén, аçı tаvışnı béldére.

xeb. funk. svil. Bérer kаya bik zur tizlék bélen xereket itüv, kitüv turındа. // Bérer kаya kаpıl gınа, kisek kéne kitüvné béldére.

xeb. funk. gаdа s. «Xezér uk monnаn kit» megnesén béldére.

VIJ-VIJAK i. Tügereklenép idenge utırgаn bаlаlаrnıñ, kullаrın аrtkа yeşérép, kuldаn kulgа işélgen sélgé yörtülerénnen, urtаdаgı «teke» dip isémlengen uyınçıgа, ul kürmegende, bik tiz sugıp аluvdаn hemsélgéné kаbаt yeşérép yörtüvden gıybаret uyın («teke» sélgéné kém kulınnаn аlsа, şul urtаgа çıgа, «teke»ge eylene).

VIJGIYLAV f. sir. 1. Bik tiz xereket itüv neticesénde kаnаtlаr, snаryad, pulya, mаşinа h. b. ş. nerseler «vıc-vıc»gа oxşаş tаvış çıgаruv.

2. rev. meg. vıcgıylаp. «Vıc-vıc»gа oxşаş tаvış çıgаrıp.

VIJGILDAV f. k. vıcıldаv (1—2 meg.).

VIJTIRTU f. gаdi s. Bik tiz kuvuv, kuvıp çıgаruv.

VIJGITU f. gаdi s. k. vıcgırtuv.

VIJLAVIK i. k. bızlаvık.

VIJLATU f. 1. İ vkl. yün. k. vıclаv.

rev. meg. vıclаtıp. Bérer nersené bik zur tizlék bélen (xereket ittérép).

küç. svil. Bérer nersené yaki kéşéné kuvıp çıgаruv, kuvuv.

VIJLAV f. 1. Zur tizlék bélen oçkаndа, xereket itkende h. b. ş. oçrаklаrdа pаvаdа vıc itken tаvış çıgаruv.

2. rev. meg. küç. vıclаp. Bik tiz, bik zur tizlék bélen (xereket itüv turındа).

VIJT, VIJT-VIJT 1. аvаz iyer. Zur tizlék bélen pаvа yarıp ütkende çıgа torgan tаvışnı béldére.

k. vıc (2 meg.).

Xdb. funk. svil. Bérer nersené bik tiz éşlev, bаşkаruv turındа.

xdb. funk. svil. küç. Akçа yaki kıymmetlé eybérnén bik tiz totıluvı, sаrıf itélüvé turındа.

xdb. funk. gаdi s. Bérer urınnаn yaki éşten kuvıp çıgаruv.

VIJTU f. gаdi s. gаddtte boyırık f. küplék formаsındа, kild: vıctıgız. Bérer urınnаn xezér uk kiterge boyırık béldére.

VIJU f. gаdi s. Bérer urınnаn bik tiz kitüv, çıguv.

VIJILDAVIK i. Bér urındа bik kızuv bötérélép vıcıldıy torgan bаl аl аr uyınçıgı; bötérçék.

VIJILDATU f. 1. İ vkl. yün. k, vıcıldаv.

2. rev. mdg. vıcıldаtıp. Bik tizlék bélen, vıct itép.

VIJILDAV f. 1. Bik tiz xereket itüv neticesénde, kаnаtlаr, snаryad, pulya, mаşinа h. b. ş. nerseler-«vıc»gа oxşаgаn tаvış çıgаruv.

2. rev. mdg. vıcıldаp. Bik zur tizlék bélen xereket itkende «vıc-vıc»gа oxşаş tаvış çıgаrıp.

VIR-VIR аvаz iyer. Motor h. b. ş. nerselernéа bértörlé eylenuvyınnen çıkkаn tаvışnı béldére.

Vır-vır kilüv — vırıldаv.

VIRT-VIRT аvаz iyer. Sıyık nerse éçénnen pаvа kuvıkçıklаrı çıkkаn dа bula torgan tаvışnı béldére.

Vırt-vırt itüv — şundıy tаvış çıgаruv.

VIRTLAVIÇ i. Bér bаşınа tébé tişkelengen kéçérek sаvıt kuyılgаn tаyak (yetme bélen bаlık totkаndа bаlık kurkıtır öçén kullаnılа: аnı sugа bаtırsаn, pаvа vırt-vırt itép çıgа).

VIRILDAV f. «Vır-vır» аvаzlаrınа oxşаş tаvış çıgаruv.

VE térk. isk. kit. k. hem.

VE-VE аvаz iyer. Bаlа yılаgаndа çıgа torgan tаvışnı béldére.

VEYRAN s. isk. 1. Vаtık, cimérék, xerаbe xeléne» kilgen.

küç. Gаyat аptırаgаn, gаceplengen.

kuç* rev. Zаya, erem.

Veyrаn bulu—1) cimérélüv, vаtıluv, xerаbe xeléne* kilüv; tаr-mаr itélüv, yukkа çıguv.

VEYRANLIK i. Xerаbelék, ciméréklék.

-Y-

YE ı. Soklanu, gacepsénü h. b. ş. xislerné béldére.

YOG i. Hindstanda: üz éçéñe biklenü, üz-üzéñné fizik hem ruxi cefalav yulı bélen tabigatten östén köçlerge iye bulırga mömkin digen dini-filosofik teglimatka iyerüçé.

YOGANU f. dial. Kémge yeki nersege de bulsa ka-gılu, totınu.

YOGU f. 1. Bérevden ikénçége küçü, élegü (yogış-lı avıru turında).

Yogıntı yasav, teesir itü, başkalarga da küçü (xis, keyéf h. b. turında). // Küçü, üzleştérélü (höner, sengat ürnekleré h. b. turında). // küç. Adga, küñélge kérép kalu (fenné, bélémné, ukıgannı h. b. üzleştérü, xetérde saklav turında).

Buyalıp, yagılıp kalu, sénü.

küç. Nindi de bulsa téske kérü (kéşénéñ yözén-de, biténde bulgan üzgeréşler turında).

küç. Kémge-nersege iyeleşü; üzleşü, yakınlaşu.

küç. gadette yük. form. Bik kıska, bik kéçkéne, cdayıl yeki bik az bulgan eybérlerge karata: élekmev, toyılmav (kulga, avızga, télge).

YOGIM i. dial. Teesir, yogıntı; şavkım.

YOGIMLI s. dial. Yogıntılı, teesir iterlék.

YOGINTI i. Kém yeki nerse tarafınnan kémge de yeki nersege de bulsa yasala torgan teesir.

Yogıntı yasav — teesir itü.

YOGINTILI s. 1. Yogıntı yasıy alırlık; abruylı, derecelé.

2. Yogıntı, éz kaldırırlık; köçlé.

YOGIRT i. bot. Vak sarı yeki ak çeçeklé béryıllık yeki küpyıllık ülen üsémlék (kaybér térleré çüp ülenner reténe kére, meselen: ccén yogırtı)\ rusça-sı: podmarénnik.

YOGIRTLILAR i. bot. Yabık orlıklı üsémlékler sémyalıgı (yogırt, kofé agaçı, xina agaçı h. b.).

YOGIŞ I i. méd. Avıru taratuçı mikroorganizm-nar..

YOGIŞ II: yogış kilü — yogışlı II (2 meg.) bulu.. // Yogış kitérü dial.— çamalav, nersege de bulsa yurav.

YOGIŞLANU f. 1. Yogışlı avıru élektérü, yogışlı avıruga duçar bulu.

2. küç. sir. Nersenén de bulsa yogıntısına, tee-siréne birélü, şunıñ bélen mavıgu.

YOGIŞLI I s. Yoga torgan, küçe torgan (avıru-lar turında). // küç. Naçar, zararlı teesir itü-çen, yogıntı yasavçan.

YOGIŞLI II s. 1. sir. Yagımlı, söykémlé.

2. Kiléşlé, taman (kiyém turında).

YOGIŞLILANDIRU f. sir. Yogışlı II (2 meg.) itü.

YOGIŞLILIK I i. Yogışlı I bulu sıyfatı.

YOGIŞLILIK II i. Yogışlı II bulu sıyfatı.

YOGIŞSIZ s. sir. 1. Yogışlı II néñ kirésé.

Tertipséz, gadetséz. // Oşamıy torgan, kiré xis uyata torgan.

Kiléşséz, yatışsız, gadetlenmegen.

YOGIŞSIZLANDIRU f. sir. Avıru tarata tor­gan mikroblarnı bétérü; dézinféktsiyelev.

YOGIŞSIZLIK i. yogışsız bulu sıyfatı.

YOGIŞU f. dial. k. yogu 5.

YOD i, 1. Gadette diñgéz su üsémnerénnen alına torgan kéren téstegé ximik élémént.

2. Médiñinada kullanu öçén şul éléméntnıy spirttagı érémesé.

YODA i. söyl. k. yod.

YODLAV f. Tégé yeki bu eybérge yod kristalları kuşu.

YODLI s. Sostavında yod bulgan, yod katnaşkan.

YODOFORM i. maxé. Yodtan éşlengen préparat (daru) — bik köçlé islé sarı kristallar (médiñina-da yogışsızlandıru çarası bularak kullanıla).

YODRIK i. 1. Barmakları uç töbéne kısıp yo-marlangan kul oçı.

küç. Fizik ceza, kıynav. // Ko-ral kéçéne yeki fizik kéçke tayanıp buysındıru, kur-kıtu turında.

küç. Bérge tuplangan sugışçan kéç.

YODRIKLAV f. 1. Barmaklarnı uç töbéne kısıp yomu, yomarlav. // rev. meg. yodrıklap. Yodrık bélen.

2. söyl. Sugu yeki kıynav (yodrık bélen). // küç. söyl. Katı tenkıytlev.

YODRIKLAŞU f. küç. söyl. Kıynaşu, sugışu (uzara). //' rev. meg. yodrıklaşıp. Yodrık bélen höcum itép.

YODRIKÇA i. téx. Üzénéñ çıgıntısı bélen ete-rép, nindi de bulsa maşina méxanizmın xereketke ki-tére torgan détal.

YODRIKÇALI s. Yodrıkçaga beylenéşlé; yodrıkçası bulgan.

YOZAK i. 1. Nersené de bulsa açkıç bélen biklev öçén éşlengen caylanma: bik, biklevéç.

Atu koralı zatvorı.

küç. Bérer nersenéñ barlıgı yeki buluvı öçén in ehemiyetlé şart. // yozakta totu — bik (yozak) astında saklav.

YOZAKLAV f. söyl. Yozak bélen biklev.

YOZAKLI s. 1. (Yozak bélen) biklene torgan.

2. Yozak bélen biklengen, yozaklangan.

YOZAKÇA i. Kéçkéne yozak.

YOZAKÇI i. 1. Yozak yasavçı, yozak éşleré ostası.

2. xerbi. Tupnı korıptoruçı.

YOZAKÇILIK i. Yozakçı bulu.

YOKLATKIÇ s. 1. yoklata, yokıga taldıra torgan -{daru, ukol turında).

2. küç. Yokı kitérgéç, éçpoşırgıç.

YOKLANU f. z-sız. Yokı xelé turında.

YOKLATU f. 1. Yokı xeléne kitérü. // Bérer törlé çara bélen yoklarga mecbur itü.

2. küç. évf. Ütérü, agulap ütérü.

YOKLAV f. 1. Yokı xelénde bulu, yokıga kitü. // küç. Cansızlık, tın-lık urnaşu, tınıp kalu.

2. küç. Gamsézlék, vayımsızlık kürsetü; akrın kıymıldav. // küç. Kuyılgan maksatka iréşü yulında bérnerse de éşlemev, tik yatu. // Tınıçlanu.

küç. Üsmev, alga kitmev, tuktap toru.

s. meg. küç. söyl, yoklagan. Sülpen, dertséz. // i. meg. şélt. Cébégen, buldıksız.

Yoklap kalu—1) sizgérlék, uyavlık kürsetmev. 2) mömkinlékten fay-dalanmav, vayımsızlık kürsetü.

YOKTIRU f. 1. Élektérü, küçérü (çirné, yogışlı avırunı).

2. Bérer törlé höner, gadet yeki xaraktér sızıgın ikénçé kéşége küçérü, şundıy yogıntıga duçar itü.

YOKI i. 1. Bilgélé bér vakıt arasında kabatlanıp torgan hem an, éşçenlégénén tulısınça yeki öléşçe tuktalıp toruvı bélen beylenéşlé fiziologik tı-nıçlık, organizmnıñ yal itü xelé.

2. küç. Gomumi tınlık, xereketsézlék.

Yokı avıruı — tropik Afrikada hervakıt yokı kilü,yış baş avırtu, bizgek totu bélen üte torgan yogışlı avıru. Yokı artériyesé — muyınnıñ iké yagına urnaşkan zur kuş artériye.

YOKILI s. Yokısı tuymagan, yokıdan arına almagan. // küç. Nadan, politik adsız, passiv.

YOKILIK i. 1. Yeş bala başındagı kavık. 2. Kaybér yaña tugan balalarnıñ arkasında bula torgan çeç sıman katı ték.

YOKILI-UYAVLI rdv. Yokı bélen on arasında, yokı aralaş.

YOKIMSIRAV f. 1. Yarım yokılı xelge kilü, yokı basıp izrev. // küç. şig. Tınıp kalu, xereket-séz kalu.

2. küç. Vayımsızlanu, Hiçnerse bélen kızıksınmav.

YOKIMSIRATU f. 1. Yökl. yün. k. yokımsırav. 2. z-sız. Yokı kilép toru, izrep kitü turında.

YOKIMSIRAVLI s. Yarım yokılı xelde bula torgan.

YOKISIZLIK i. Az, naçar yoklav yeki böténley yoklamav xelé. // Devamlı, avıruga eylengen yoklıy almavçı-lık xelé.

YOKIÇAN s. Yokı yaratuçan, küp yoklavçan.

YOKIÇI, YOKIÇIL s. söyl. k. yokıçan.

YOLA i. Tégé yeki bu xalıknıñ yeşeyéşéne borınnan kérép urnaşkan tormış-könküréş traditsiyelerén yeki ,dini kanunnarnı ütevge beylenéşlé tertip hem gadet-ler; goréf-gadet. //Küpçélék tarafınnan kabul ité-lép, gadetke kérép kitken nindi de bulsa kürénéş.// s. meg.. Nindi de bulsa yolaga karagan.

O Yolasın kitérü — tégé yeki bu vakıygaga karagan yolalarnı c;iréne citkérép ütev.

YOLALAV f. söyl. Kabul itélgen yolanı başkaru, yola buyınça éş itü.

YOLALIK i. sir. k. tradiñiyelélék.

YOLAÇA rev. Kabul itélgen yola buyınça.

YOLAÇI i. hertörlé yolalarnı tégel ütevçé». saklavçı.

YOLDIZ i. 1. Üzénéñ tabigaté bélen koyaşka ox-şaşlı, gadi küzge yaktırtkıç nokta revéşénde géna küréne torgan kük cisémé.

tart. form. irk. şig. yoldızım. Yaratu, irkelev xisé bélen eytéle torgan mörecegat süzé.

küç. Nersege de bulsa yüneléş, kéç, rux birép/ toruçı çıganak.

Yazmış, öléş; bexét.

küç. Ataklı, kürénéklé, nerse bélen bulsa da» dan kazangan kéşé turında. // Nersenéñ de bulsa kürké, yemé, gorurlıgı, maktanıçı.

6. Oçlı başlı çıgıntıları eylene buyınça bérdey yıraklıkta urnaşkan géométrik figura; şundıy figura» formasındagı prédmét. //Furackaga, bürékke K b. bérkétép yörtéle torgan şundıy formadagı xerbi znaçok. // Xerbi derecené kürsete torgan şundıy^ uk formadagı kéçkéne bilgé (gadette, pogonnarga bér-kétéle). // Şundıy for­ mata yasalgan ordén, batırlık bilgésé.

YOLDIZAK i. bot. Kanefér çeçekléler sémyalı-gınnan küpyıllık üsémlék; rusçası: zvézdçatka.

YOLDIZARA s. yoldızlar arasındagı; yoldız-lar arasında bula torgan. // Yoldızlar arasında başkarı-la torgan.

YOLDIZLANU f. 1. yoldız formasına kilü, kérü.

2. küç. Balku, nur çeçü (küzler turında).

YOLDIZLAP: yoldızlap totaştıru fiz.— vç fa-zalı tok çılbırında stator ketüklerénéñ axırgı oç-ların bérge génératornıy, (yeki transformatornıy) nul noktası bélen, baş oçların bérge éléktr çélteré bélen totaştıru.

YOLDIZLI s. 1. Yoldızlar (1 meg.) bélen kap-langan, yoldızlar balkıp torgan.

Yoldız (b meg.) bérkétélgen. // Yoldız sıman bizek téşérélgen, yasalgan, çigélgen; yoldızlar (6 meg.) bélen bizelgen.

Törlé yaktan bér noktaga (punktka) kile torgan.

küç. şig. Yaktı, bexétlé; unışlı.

YOLDIZLIŞ i. astr. 1. Bér isém astına bérleş-térélgen yoldızlar törkémé.

2. küç. Çiberlék, kürkemlék.

YOLDIZNAME i. isk. Yoldızlarga karap kürezelék ite, fal aça torgan kitap.

YOLDIZNAMEÇÉ i. isk. k. yoldızçı

YOLDIZÇA i. maxé. Çılbırlı tapşırgıçta: téşlé tegermeç.

Yoldızça zurlık astr.— yoldızlarnıñ yaktılık de-recesén xaraktérlıy torgan astronomik ülçev bérem-légé.

İOLDIZÇI i. 1. isk. Yoldızlarga karap küreze-lék itüçé;; astrolog.

2. Yoldızlarnı oyrenü bélgéçé; astronom.

YOLDIZÇIK i. 1. kéç. k. yoldız 6.

2. maxé. Kitaplarda, kulyazmalarda törlé maksat-lardan çıgıp kullanıla torgan şartlı bilgé.

YOLKU f. 1. Tamırlanıp üsép utırgan bérer ner-sené tartıp çıgaru yeki tamırı bélen özép alu; tartıp, özép-özép alu (cıyu yeki tazartu öçén). // Urınınnan tartıp, kayırıp çıgaru, kubaru.

Kiskén xereket bélen tartu, tartıp alu. // Bérkétélgen yeki tégélgen nersené tartıp özü, özép çıgaru. // küç. Kotkaru, yolu.

küç. söyl. Talav; iréksézlep alu.

küç. söyl. Törlé soravlar, talepler bélen bik yış mörecegat itép borçu, tıngılık birmev.

küç. Yukka çıgaru, bétérü. // Taratu, tuzdıru.

küç. Zur kéç kuymıyça, ciñélrek yul bélen géne kübrek fayda, tabış, éş xakı alu, alırga tırışu turında. // Uylap tormıyça, niçék turı kilse şulay, tégénnen-monnan nerse de bul-sa (fikér, süz, eybér h. b. ş.) alu, cıyıştıru.

YOLKINU f. 1. Téş. yün. k. yolku (1, 2 meg.).

Tartışu, tıpırçınu, ıçkınırga tırışu. // küç. Tınıçsızlanu, yarsu.

küç. söyl. Zur çıgımnarga duçar bulu; bélü, moxtaclıkka téşü. // s. meg. yolkıngan. Seleme kıya-fetlé.

küç. sir. şig. Bétü, kitü (xis-toygılar turında).

YOLKIŞ s. gadi s. kims. 1. Yarlı, xeyérçé; seleme kiyémlé.

2. Naçar, cimérék, xerabe xelge kilgen. // Naçar, xelséz, yonçıgan. // küç. Cébégen, buldıksız.

YOLKIŞLANU f. gadi s. Yarlılanu, bélgénlékke téşü; selemelenü. // Cdşérék, xerabe xelge kilü.

YOLKIŞ LIK i. Yarlılık, selemelék.

YOLT-YOLT: yolt-yolt kilü — yaltırap, céméldep toru.

YOLUV f. 1. Kotkaru, aralav; saklap kalu. // Bétérü, yukka çıgaru (gayıpné, yaman atnı, génaplarnı h. b.).

2. küç. Yeşérü, dérésén eytmev.

3. küç. Élektérép alu.

Yolıp alu—1) aralap tartıp alu. 2) tiyéşlé tülev kértép, kiré üz milkéde kayg taru.

YOLIM. i. Alpavıtlar tarafınnan cir öçén kré~styannardan alına torgan tülev akçası, salım.

YOMARLAVIK i. Téér, kantar.

YOMARLAVIKLI s. Téérlé; kantarlı.

YOMARLAK s. 1. Yomgak sıman bulıp ukmaşkan, yomarlamlı. // i. meg. k. yomarlam.

2. bot. k. düñgelek.

YOMARLAM i. Gadette yomşak, taraluçan bulıp,, tıgızlanu arkasında yomgak sıman formaga kilget (yeki kitérélgen) matde kisegé.

YOMARLAMLI s. Yomarlangan, yomgak sıman itép; ukmaştırılgan.

YOMARLAMÇIKLI s.k.yomarlavıklı.

YOMARLANU f. 1. Kayt. yün. k. yomarlav (1, 4, 5* meg.).

Téş. yün. k. yomarlav (1—3 meg.).

Kul-ayaklarnı béklep, cıyıp bégerlenü.

Çeçek, yafrak béréleré yeki cimşennen yeş ci-méşler barlıkka kilü turında.

YOMARLAV f. 1. Evelep, uç éçéne kısıp oyıştıru^ ukmaştıru, yomrı xelge kitérü.

Toru, çornav.

Béterlev, cıyırü.

Yodrık xasil itép, barmaklarnı uç töbéne kısıp yomu; yodrıklav (1 meg.). // Nersené de bulsa uç töbéne kısıp totu, yomu. 5. küç. Cıyu, tuplav (kéçné, ixtıyarnı h. b. ş.).

6.küç. Üzleştérü, yeşérép saklav.

İOMARLI s. Téérlé, yomrı kisek bulıp ukmaş-kan.

YOMGAK i. 1. Şar formasındagı cép çornamı. // Forması bélen şarga oxşaşlı eybér turında.

küç. Nindi de bulsa éşnéñ, xézmetnéñ neticesé. // Barlıgı, bvténésé (iyézp-xisapta).

küç. Çişerge, açıklanırga tiyéş bulgan butalçık narézler; sér.

YOMGAKLANU f. 1. Téş. yün. k. yomgaklav 1.

Yomgak xeléne kilü; yomgak bulıp oyışu.

küç. Barlıkka kilü, cıynalu, tuplanu (nindi de bulsa xis, fikér h. b. ş.).

YOMGAKLAV f. 1. Yomgakka çornav.

2. Yomgak (2 meg.) yasav, netice yasav. // Svylep bétérü, temamlav.

YOMGAKLI s. Yomgakka çornalgan.

YOMGAKÇA i. sir. İomgaknı xetérlete torgan kéçkéne tvér.

YOMGIÇ: yomgıç muskullar zool.— baka kabır-çıgınıñ kapkaçların yabu hem açu öçén xézmet ite torgan muskullar.

YOMDIRGIÇ: yomdırgıç yarı anat.— üz kabak-larının bér küterélép, bér tvşép toruvın teemin ite torgan yuka, sıgılmalı elpe.

YOMDIRU f. 1. Yökl. yün. k. yomu (1, 2 meg.).

2. küç. gaai s. Ütérü.

YOM-YOMRI s. Artık der. k. yomrı.

YOM-MOMŞAK s. Artık der. k. yomşak (1, 2 meg.).

YOMRAN i. zool. Kimérüçéler otryadınnan cirge oya yasap yeşi hem igénnerge zur zıyan kitére torgan vak cenlék. // s. meg. Şul cenléknéñ tirésénnen éşlengen.

Yomran balçık — kızıl balçık.

YOMRI I s. Tügerek, şar sıman; forması bélen şundıy bulgan. // Arkılı kisémé tügerek bulgan ozınça eybérler turında. // Tulı, siméz, yuvan (kéşénéñ bité, gevdesé turında). // i. meg. tart. form, yomrısı. k. yomarlam.

YOMRI II i. dial. Çınayak çokırı.

YOMRIBAŞ i. zool. Kelteler sémyalıgınnan ba-şı yomrı, yassı-celpek gevdelé séyrelüçé xayvan; ruo çası: kruglogolovka.

YOMRIK i. isk. k. yodrık 1.

YOMRIKLANU f. isk. yodrıklanu.

:YOMRILANU f. 1. Yomrı formaga kérü.

2. küç. Tulılanu, simérü. // rev. meg. Tulı, siméz bulıp.

YOMRILAV f. söyl. 1. Yomrı xelge kitérü, yomrıitü.

2. küç. söyl. iron. Bétérü, tögellev (nindi de bulsa éşné, kiñeşmené h. b.).

YOMU f. 1. Yabu (küz, avız turında).

2. Nersené de bulsa, uçka alıp, barmaklar astına kaldıru, kısu; uç éçéne yomarlav. // (Barmaklarnı) uç töbéne bégü.

küç. Yeşérü, sizdérmev.

küç. Yeşérén üzleştérü, birmiçe alıp kalu.

küç. gadi s. Tavışsız-tınsız gına yuk'itü, ütérü.

YOMŞAK I s. 1. Totıp, kapşap karavga katı, tı-gız bulmagan, basımga, kısuga cdayıl birélüçen; ki-résé: katı. // Éşkertüge ciñél biréle torgan. // yana péşken, iskérmegen, kipmegen (ikmek turında). // Nefis, tupas tügél; kabarıp torgan (kul, bit, muyın h. b. turında). // Néçke, yéfek sıman (çeç, yon h. b. turında). // i. meg. yomşagım. Yaratu, irkelev xisé bélen eytéle torgan mörecegat süzé.

Sıgılmalı.

Buş, nık tartılmagan, tıgız uralmagan, nık tügél.

Fizik kéçsézlék bélen ayırılıp torgai; selamet-légé nık bulmagan. // Zegıyf, naçar (kürü, işétü, sizü, xetér, igtibar turında). // küç. Zegıyf, kéçséz.

küç. İxtıyar kéçé nık bulmagan. // Basınkı, tıynak, yuvaş, kündem. // rev. meg. Talepçenlék kürsetmiçe, kıyusız.

Yagımlı, mélayım. // Edeplé, nezaketlé, katı berélmi torgan. // rev. meg. Yagımlılık kürsetép, ixtiram bélen.

CILI (hava, klimat turında).

(İşétüge, kürüge* sizémlevge) küñéllé, yagımlı, nefis.

Tiyéşlé oborona yeki höcum itü mömkinlékleré bulmagan; naçar korallangan, naçar nıgıtılgan.