6. I. Meg. Tart. Form, yıllıgı. Yıl isebé bélen tülene torgan xézmet xakı.

YILLIKLAL rev. Yıl isebénnan tülev tertibénde.

YILMAGAY s. dial. Yılmayuvçan.

YILMAÉŞÜ f. Bérniçe yeki küp kéşénéñ bérgelep, béryulı yılmayuları turında.

YILMAYU f. 1. Kélüge tartımlı yöz (irén, küz) kereketleré bélen törlé xisler béldérü; céñélçe géne tavışsız kélüv, kölémsérev.

küç. Kétkençe, télegençe buluv, uñay kilüv.

şig. küç. Ay, koyaş, yoldız h. b. nıñ balkıp, nur sibép toruları turında.

YILMAYULI s. Yagımlı, myılayım.

YILNIKI: yılnıkı yılga citü (yalganuv, bétü) bér yılda bulgan kérémnéñ, xezérlengen azıknıñ mul bulmavı, şul yılga gına citüvé turında.

YILT rev. 1. söyl. Bik tiz, bik kıska vakıt éçénde.// kab. form, yılt-yılt. Bér-bér artlı, bik tiz. // Kinet köne, kiskén xereket bélen.

2. xeb. funk. söyl. Kinet köne, sizdérmiçe kaya da bulsa kitüv, yukka çıguv.

Yıl-yılt itü (kilü) — I) yıltırav, yılık-yılık kilüv. 2) xereket vakıtında bik tiz géne bér-bér artlı küzge, çalınıp kaluv.

YILTIR I i. dial. k. éré.

YILTIR II s. 1. Yıltıravıklı, cém-cém itép yaltırap torgan.

2. küç. Yaltırap, uynaklap torgan, bik xereketçen (küzlerge karata).

Yılır-yıltır itü (kilü) — k. yıltırav.

YILTIRAVIK s k. yıltıravıklı.

YILTIRAVIKLI s. Yıltırap torgan.

YILTIRATU f. Nindidér xisler, kiçéréşler bél-dérép oçkınlandıruv, uynaklandıruv (küzler turında).

YILTIRAV f. 1. Yaktılık birép nurlanuv, céméldev.

küç. Nindidér xisler, kiçéréşler béldérép oç-kınlanuv, uynaklav (küzler turında).

küç. İsérüv, iséréklék bilgésé küzge, yözge çıguv turında.

YILTIRGIÇ i. Karmak bérkétélgen yıltıravıklı kéçkéne métall nlastinkadan gıybaret balık totuv aldavıçı.

YILYAZMA i. 1. İlde, şeherde, ayırım urınnarda bulgan tarixi vakıygalarnı üzé kürgen kéşé tarafınnan yazıp barılgan yıllık yazma; şundıy yazmalardan torgan kitap. // s. meg. Şundıy yazmalarga mönesebetlé, şularga karagan.

Nindi de bulsa vakıygalar, nersenéñ de bulsa tarixı turında yıllar tertibé bélen daimi revéşte» alıp barılgan yazma.

İlde, soyuzdaş yeki avtonomiyelé réspublikalarda basılıp çıkkan yada kitaplar turında béléşme birép. bara torgan (atnalık, kvartallık, yıllık) bibliografik curnal.

YILYAZMAÇI i. Yılyazmalar yazuvçı.

YILIK-YILIK: yılık-yılık itü (kilü)—k. yılkıldav„

YILINDA rev. Bér yıl éçénde, bér yıl vakıt arasında.

YILIN-YIL rev. söyl. Yıl sayın, her yılnı.

YILIŞTIRU f. Kémge yeki nersege yakınaytuv, yakınaytıp urnaştıruv.

YILIŞU f. 1. Kémge yeki nersege taba ekrén-ekrén xereket itüv, yakınayuv. // rev. meg. küç. yılışıpg Ekrén géne, posıp kına.

2. Şuvışu; üpmelev.

Kémnéñ yeki nersenéñ de bulsa yanına yakınrax kilüv, küçép utıruv, yakınayıp urnaşuv. // küç. Yakınlık, yaxşı mégamele kürsetüv.

4.Bérer cdrge yeşérénüv, posuv, ışıklanuv.

Yaklav ézlep yeki irkelenép, kémnéñ de bulsa yanına kilüv, ana sıyınü (anı koçaklav, koçagına kérü).

Yardem iterdey, arkalanırday bérer kéşé yanına, iminlék teemin iterdey bérer cirge urnaşu; sıyınüv.

YINO'T. i. İmézüvçéler tokımınnan kıymmetlé méx bire torgan kéçkéne gevdelé, kuyı sarı yonlı yırtkıç cenlék. // s. meg. Şul cenléknéñ méxınnan éşlengen.

YIRAGAYTU f. k. yıraklaştıruv. YIRAGAYU f. k. yıraklaşuv.

YIRAK rev. 1. Zur aralık turında; kirésé: yakın. // s. meg. Zur ara bélen ayırılgan, yıraktagı. // s. meg. Zur aralıklı, ozakka suzılgan.

2. Ozak, ozak vakıt bélen ayırılgan (kileçekte bula-çak éş, xel turında). // s. meg. Küpten ütken, monnan küp vakıt élék bulgan.

8. küç. Yugalmaslık itép, ışanıçlı urınga.

4. rev., s. meg. küç. Bérer nersege böténley mönesebeté yeki beylenéşé bulmav turında. // xeb. funk. Nerse de bulsa éşlerge böténley uylamav, isep totmav turında.

küç. Küp nerse citmi (kém-nerse kébék bulırga).

s. meg. öçénçé buvınnan da yakın bulmagan urtak babaga kaytıp kaluvçı (çıbık oçı kardeş turında).

YIRAKKA rev. Yırak urınga, yırak tire-yakka, elle kaya. // kab. form. Bik yırakka.

YIRAKLANU f. seyl. k. yıraklaşuv (I 3 meg.).

YIRAKLAP rev. Yıraktan, yakın kilmiçe géne.

YIRAKLATU f. sir. k. yıraklaştıruv.

YIRAKLAŞTIRU f. 1. Yıragrak araga küçérüv, Front sızıgın un kilométrga yıraklaştıruv.

Soñlatuv, bérer éş-xelnéñ ütelüv srogıi kiçéktérüv.

küç. Kémnen yeki nerseden çitleştérüv, aralaşudan tuktatuv.

YIRAKLAŞU f. 1. Yıragrak urınga, araga küçüv, ara yıraklıgı arta baruv. // küç, Vakıt ütüv bélen, bérer zur vakıyganıñ onıtıla baruvı, yırak tarixka eylenüvé turında.

küç. Sıñlav, bérer éş-xelnéñ ütelüv srogı küçéktérélüv, ozak vakıtlardan soñ buluv. // sir. Artta kaluv (tormış, zaman taleplerénnen).

küç. Aralaşudan, oçraşudan tuktav, mönesebetler bozıluv. // Çitke kitüv, çitleşüv (témadan, tai meseleden H. b.).

YIRAKLIK i. L. Yırak ara. // küç. sir. Vakıt arası.

İké punktnı, iké prédmétnı ayırıp torgan ara, şundıy ara ozınlıgı. // Bilgélé iké nokta arası (meselen, snaryadnıy atılıp çıguv noktasınnan barıp töşüv noktasına kader bulgan ara).

Küz kürémé iñli alırlık yırak aralık, buşlık; kindék.

küç. Ayırma, üzgelék.

YIRAKLI-YAKINLI s. Törlé yıraklıkta bulgan, urnaşkan.

YIRAKTA, rev. Yırak urında, yırak cirde; elle kayda. // kab. form. Bik yırakta.

YIRAKTAN rev. 1. Yırak urınnan, yırak cirden, elle kaidan.

2. küç. Çitletép, kinayalep.

YIRGALAV f, 1. Yıruv, buraznalar saluv. // Bérer nerse östénde burazna sıman ézler kaldıruv, yasav.

2. küç. Törlé yüneléşte kiséşép ütüv; télgelev, yırmaçlav.

YIRGANAK i. !. Taşkın yeki yañgır suyı bélen yuvılıp, aşalıp yasalgan tiren bulmagan sulı yeki susız ozın çokır.

2. Şundıy urınnan aga torgan yazgı taşkın yeki köçlé yañgır suyı.

YIRGIÇ i. 1. İtçéler pıçagınıñ bér töré.

2. dial. Ramga ırmav yasıy torgan koral.

YIRGIÇLAV f. söyl. k. yırgalav 2.

YÉFÉS i. östénlék itép kilgen dinnéñ kanunnarmna karşı bulgan dini teglimat.

YÉRÉTİK i. yérés yaklı kéşé, yérés tarafdarı.

YIRMA i. Suv taşkını yırıp ütken urın.

YIRMAK i. Artık kiñ hem tiren bulmagan ozın çokır; yırganak. // Yılganıñ, külnéñ tar gına bulıga yardan éçke taba kérép torgan urını; kultıkçık.

YIRMAKLAV f. Yırmaklar yasap télgelev, yırgalav Tav bitlerén yırmaklav.

YIRMAKLANU f. Tarmaklanuv, yırmaklar barlıkka kilüv.

YIRMALAV f. k. yırmaçlav 2.

YIRMAÇLANU f. Yırganak hem yırımnar bélen yırgalanuv, télgelenüv.

YIRMAÇLAV f. 1. Törlé yüneléşte kiséşép ütken çokırlı-çakırlı ézler, yırıntılar yasav.

2. küç. Nindi de bulsa éşné zur kıyınlık bélen başkaruv turında.

YIRTKALANU f. 1. Téş. yün. k. yırtkalav.

2. Küp urınnan yırtılu; tuzuv, selemelenüv.

YIRTKALAV f. 1. Yırtıp vak-vak kiseklerge ayıruv.

2. küç. Cirné naçar sérüv turında.

YIRTKIÇ i. 1. Başka xayvannar bélen tuklanuvçı cenlék. // s. meg. Başka xayvannar bélen tuklanuvçı.

2. küç. Çikten tış yavız, reximséz, ayavsız, kansız kéşé turında.

YIRTKIÇLANU f. Kéşélék sıyfatların yugaltuv, artık yavızlanuv, ayavsızlık, xaksızlık kürsetüv.

YIRTKIÇLARÇA rev. 1. Yavızlarça, üte reximséz, ayavsız revéşte.

2. küç. Yukka çıgaruga, kırıp bétérüge alıp kile torgan zararlı neticesé turında uylamıyça, bügén, tiz.arada bulaçak faydaga gına isep totıp.

YIRTKIÇLIK i. 1. Çikten tış yavızlık, reximsézlék; talav, ütérüv.

2. Xucalıknı yırtkıçlarça (2 meg.) alıp baruv, nerseden de bulsa yırtkıçlarça faydalanuv.

YIRTLAÇ I s. Kuyı, yemséz éré çokırlı (şadra turında).

YIRTLAÇ II s. söyl. Çikten tış komsız, oyatsız. // Bik érséz, oyalunı, uñaysızlanunı bélmi torgan.

YIRTLAÇLANU f. söyl. Yırtlaçka (II) eylenüv.

YIRTLAÇLIK i. söyl. Yırtlaç (II) buluv sıyfatı.

YIRTU f. 1. Kiseklerge buluv, ayıru; böténnen bér kisek ayıruv, ézü (kegaz, tukıma h. b. ş. eybérler turında). // rev. meg. küç. yırtıp. Yarş, ayırıp.

söyl. Sérüv.

Nindi de bulsa ütkén, oçlı eybér bélen yırıp, tırnap éz kaldıruv.

küç. İslémay, tétén, agulavçı gaz, xlor h. b. ş. nerseler isénéñ sizüv organnarına, küzge köçlé teesir itüvé turında.

YIRTIK s. 1. Yırtılgan; tuzıp tişélgen (kiyém-sa-lımga karata). // Seleme, naçar, // i. meg. Yırtılgan, tişélgen urın.

YIRTIK-PIRTIK s söyl. Bik seleme, tétkelenép, tişélép bétken.

YIRTIK-SUTÉK s. söyl. k. yırtık-tişék.

YIRTIK-TİŞÉK s söyl. 1. Yırtılgan, tuzıp tişélgen; yırtılıp, tişélép bétken. // i. meg. Yırtılgan, tişélgen urın.

2. küç. Citéşmegen, kireklé. // i. meg. Kirek-yarak, ixtıyac.

YIRTILGANÇI rev. gadi s. 1. Ozak hem bik katı, bötén kéçke.

2. Tuygançı; çamadan tış küp.

YIRTILU f. 1. Téş., kayt. yün. kértüv 1.

küç. gadi s. Katı kıçkıruv, akıruv. // Bik nık keyéfsézlenüv, soñgı çikke citép açulanuv turında.

küç. Kireklék, ixtıyac; citéşmegen yaklar.

YIRTIŞ I i. zool. Yézgéçleré éré çenéçkélé, ité kılçıklı zur bulmagan yılga balıgı.

YIRTIŞ II i. dial. étn. Kıçkırışga-şayarı-;şıp tuy bülegé itép birélgen matériyené értüv yolası.

YIRUV f. 1. Suv taşkını bélen yuldagı nerselerné yuvıp, cimérép ütüv. // Sulıknı totıp tora torgan nıgıtmanı cimérüv, suga yul açuv.

Cirné ozınlıkka kazıp nerse de bulsa éşlev, ütkerüv.

Kar, pıçrak, suv éçénnen baru; şundıy karlı yeki pıçrak yuldan kıyınlık bélen ütüv turında. // İké yakka éterüv, ayıruv.

söyl. Kip itép açuv.

Yırıp çıgu—1) axırınaça başkaruv, ütev. 2) kıyınlıklarnı ciñüv, cidép çıguv.

YIRŞAYU f. dial. Kıyşayuv (avız turında).

YIRIK i. 1. Kiyém itegénde yeki çabuvında céy buyınça maxsus tégép citkérélmiçe kaldırılgan urın. //s. meg. Yırıgı bulgan, yırıklı.

2. Éçke taba batıp yeki yarık bulıp torgan tar tına uyım. // s. meg. Şundıy uyıntısı bulgan.

Yırık avız gadi s.— 1) sebepséz kélerge yaratuvçı. 2) urınlı-urınsız télese nerse söylevçé, küp söylerge yaratuvçı.

YIRIKLI s. Yırıgı bulgan.

YIRILU f. Suv taşkını basımı astında cimérélüv, açıluv (buva h. b. ş. turında).

Yırılıp kélüv gadi s.— kin, itép yılmayıp kélüv.

YIRIM i. 1. Yañgır hem yazgı kar suları bélen yuvılıp, aşalıp yasalgan kin hem tiran ozın çokır.

2. Maxsus yırıp, kazıp yasalgan zur, ozın kanav.

YIRINKI s. sir. Zur (avız turında).

YIRINTI i. k. yırım.

YISAUL i. Patşa armiyesénéñ atlı kazak gaskerlerénde ofitsér çinı, ceyevlé gaskerlerdegé kapitan dereceséne tigéz; şul çindagı xerbi kéşé.

YÉFEK i. 1. Yéfek kuzısınnan éşkertélgen cép.

Şundıy céplerden, şulay uk yasalma, sintétik süsten éşlengen tukıma.

s. meg. Şundıy céplerden beylengen, ürélgen; şundıy tukımadan éşlengen, tégélgen. // Yéfek éşkerte torgan, yéfek tukımalar éşliy torgan.

s. meg. küç. Yomşaklıgı, nefislégé, yıltıravı bélen şundıy céplerné, tukımalarnı xetérletken.

YÉFEKLENÜ f. sir. Yéfek sıman nefis, yıltıravık-lı buluv.

YÉFEKÇÉ I i. Yéfek kübelegé.

YÉFEKÇÉ II i. Yéfekçélék éşénde éşlevçé; şul ölkede éşlevçé bélgéç.

YÉFEKÇÉLÉK i. Xucalıknıñ yéfek ürçétü hem éş-kertü tarmagı.

YIŞ rev. (kabatlavlı formada da kullanıla). 1. Tıgız, kuyı; kirésé: sirek. // Bér-bérséne bik yakın.

2. Bér-bér artlı tiz kabatlanıp (bérdey xereket, tavış, kürénéş H. b. turında). // söyl. Kızuv, tiz.

3. Béraz vakıt ütken sayın, eléden-elé (kıska vakıt arasında kabatlanıp torgan éş-xel turında). // «Kına» kisekçesé bélen kilgen kaybér oçraklarda «küp vakıtta, küpçélék oçrakta» digen megnené béldére.

YIŞAYTU f. 1. Bér-bérséne yakın kitérüv, tıgızlav.

Tizletüv, xereket témpın arttıruv.

Nindi de bulsa éşiyé yışrak kabatlav.

YIŞAYU f. 1. Nersenéñ de bulsa tizlégé, yışlıgı artuv.

2. Yış buluv, yış kabatlanuv. // Kübeyüv, yışrak oçrav. // Köçeyüv.

YIŞKINLIK i. dial. k. yışlık 3.

YIŞLANU f. k. yışayuv.

YIŞLATU 'f k. yışaytuv (2, 3 meg.).

YIŞLAV f. söyl. 1. k. yışaytuv 1.

2. Yış barıp, kilép yörüv (kém yanına, kaya).

YIŞLIK i. !. Nerselernéñ de bulsa bér tirege küp hem bér-béréne bik yakın, tıgız urnaşuvı.

Nersenéñ de bulsa yış kabatlanuv derecesé. // maxé. Bilgélé bér vakıt éçéndegé xereketnéñ, tirbenéşnéñ sanı, zurlıgı.

Urmannın. agaçlar bik kuyı üsken urını; çıtırmanlık, kuyılık.

YIŞU f. dial. Işkılav.

YIŞINU f. dial. k. yılışuv (3, 4 meg.).

-Z-

ZÉN avaz. iyer. Yuka métall, pıyala, xrustal h. b. ş. nerseler bér-béréne cidélçe orınganda tugan kaltı-raulı nefis tavışnı béldére.

ZÉÑGÉLDETÜV f. Zéngéldev tavışı çıgaruv.

ZÉÑGÉLDEV f. Zéñ itken, zéñgél itken tavış çıguv.

ZÉÑGÉL-ZÉÑGÉL avaz iyer. Kaltırap tarala hem berélép kabatlana torgan zeñ avazına oxşaş nefis tavışnı béldére.

ZİGZAG i. 1. Sınık sızık. // Kinet elé bér, elé ikénçé yakka borılgan yüneléş.

2. Téşleré zigzag tertibénde aralaştırıp urnaştırılgan tırma.

ZİREK s 1. Bélém aluvga seletlé, tiz anlavçan, tvşénüvçen, zihénlé. // Akıl bélen, her yagın uylap éş ite torgan, ütkén akıllı.

2. Ütken, ölgér, yıldam. // Sizgér, uyav, igtibarlı.

ZİREKLÉK i. Zirek buluv.

ZİÑ-ZİÑ avaz iyer. Timérné timérge ciñélçe géne berüvden yeki tartılgan kıl kaltıravdan tugan yomşak tavışnı béldére.

ZİÑKUV f. dial. Baş tünüv, miñgérevlenüv.

ZIK: zık kubuv — şavlaşuv, şavgér kilüv. // Sov. ed. Zık kuptaruv — şav-şu küterüv.

ZIKI i. 1. Kış könénde bula torgan dımlı salkın pava, toman (mondıy könnerde agaç botakları^ bav yeki timérçıbıklar, kalay tübeler h. b. prédmétlarnıñ osté kristall xeléndegé kar sıman beyé bélev kaplana).. //• s. meg. Tomanlı, kırıs pava turında.

2. küç. söyl. Zur köç tügép éşlegende tennen küteréle torgan bu, par; kara tir.

ZIKILI s. Tomanlı salkın (pava), dımlı salkın (hava), sıkı barlıkka kitére torgan.

ZINCIR i. isk. kit. 1. Nersené de bulsa totuv, bérkétüv h. b. maksatlar öçén kullanıla torgan çıl-bır.

2. Kollar yeki kulga alıngan kéşéler — aréstantlarnıñ, éşlegende kaçmasın öçén, kul yeki ayaklarına salıngan bogav.

ZINCIRLAV f. isk. Bogav, zıncır saluv, irékten mexrum itüv.

ZINCIRLI s. isk. Bogaulı, bogavlangan, zıncır salıngan.

ZIR, ZIR-ZIR avaz iyer. Eybér bétérélgende yeki tiz-tiz xereket itkende, oçkanda pavaga ışkıluvdan barlıkka kilgen tavışnı béldére.

Zır-zır eylenüv, zır-zır kilüv — bik kızuv, şep eylenüv, bétérélüv.

ZIRLAV f. Zırıldav, zır-zır itken tavış çıgaruv. // rev. meg. zırlap. Zır-zır itken tavış çıgarıp, bik kızuv (eylenüv).

ZIRILDAVIK 1. s Zırıldap eylenép torgan yeki zırıldav tavışı çıgarıp torgan.

2. i. Cdlde citéz eylenérlék itép, tayak bélen karaltı başına urnaştırılgan evérne sıman yassı kalaklardan gıybaret eybér; ul cil yüneléşén pem, zırıldap, cil köçén kürsete.

ZIRILDATUV f. 1. Zır-zır itken tavış çıgaruv, zır-zır kitérüv.

2. rev. meg. küç. zırıldatıp. Şep, citéz géne. // Ciltéretép, kızuv gına (kéşéné tiz géne alıp kitüv yeki xereketke kitérüv turında).

ZIRILDAV f. Zır-zır itken tavış çıgaruv, kaltıraulı tavış çıgarıp toruv.

ZIÑ avaz iyer. Cdayılçe vibrañiye (kaltırav) birérdey nerselerge orınganda barlıkka kilgen kaltı-raulı yomşak tavışnı béldére.

ZIÑGILDATUV f. Zıñgıldagan tavış çıgaruv.

ZIÑGILDAV f. Kaltıraulı kalın zıñ yeki-zıñk itken tavış çıgaruv, zıñlav.

ZIÑGIRAV f, k. zıngıldav.

ZIÑGIRDATUV f. k. zıngıldatuv.

ZIÑGIRDAV f. k. zıngıldav.

ZIÑK avaz iyer. Bér géne tapkır nık hem kinet berélüvden çıkkan kaltıraulı kalın «zıñ» tavışın béldére.ñ

ZIÑKUV f. Zıñk itép kilép töşüv, yıgıluv.

ZIÑKITUV f. 1. k. zıñlatuv.

2. küç. Küterép cirge berüv.

ZIÑLATUV f. Zıñ-zıñ ittérüv; çınlatuv.

ZIÑLAV f. Zıñ-zıñ itken tavış çıgaruv.

ZIÑLI s. Zıñ-zıñ itken, zıñlap torgan.