Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
0004-(11)Tatarca buyuk sozluk(kiril)-13.911KB.doc
Скачиваний:
10
Добавлен:
01.03.2025
Размер:
14 Мб
Скачать
☆

2. Söyl. Avızga tabigıy bulmagan revéş birüv, kıyı-gaytuv.

KEKREYÜV f. 1. Kekré xelge kilüv, bögélüv. II Turılıgın yugaltuv, békreyüv (kéşé gevdesé turında).

söyl. Avışu, yantayuv.

küç. gadi s. Ülüv, vafat buluv.

KEKSÉLDEV f. dial. Selpéreyüv; xelsézlenüv.

KEKSÜ f. dial. k. kekséldev.

KEKŞÉTÜ f. söyl. Kaklav, kiptérüv.

KEKŞEYÜV f. söyl. k. kekşüv.

KEKŞÜ f. söyl. Kaklanuv, kibü.

KEKÜK i. söyl k. kekkük I.

KELİGE i. dial. Gerenke.

KELPEK i. Samovar torbasına kidéréle hem çey-nék kuyuv, kümér saluv öçén xézmet ite torgan caylanma.

KELTE i. 1. Tené vak mögéz teñkeler bélen kaplangan, suzınkı gevdelé, ozın koyrıklı, zur bulma-gan söyrelüçé xayvan. 2. s. meg. daal. Kıska, kéték.

Kelte yılan(ı) — 1) k. kelte. 2) küç. mekérlé, xeyleker, usal kéşé turında.

KELÇEK i. zool. Sébér yılgalarında yeşiy torgan balık; rusçası: çéxon.

KELŞE i. Çabıp algannan soñ yañadan üsép çıkkan igén yaki ülen; kurpı.

KELEVE i. Mayda péşérélgen kamırga kaynatıl-gan balnı yaki şiker komın séndérép ezérlene torgan mamık sıman aşamlık.

KELEVVÇÉ i. Keleve péşérüçé osta.

KELEŞ i. Kiyevge çıgarga kiléşéngen kız, yare-şélgen kız; yana gına kiyevge çıkkan xatın-kız.

Keleş eyttérüv — kız yareşü.

KELEŞLÉKKE rev. Keleş itép, xatın itép (aluv, sorav h. b.).

KELÜ f. isk. „Kilü" figılénéN borıngı forması.

KELCÉME i. 1. Berengédek bik kalın koymak sıman itép péşérélgen aşamlık,

dial. Békken (éçéne bereñgé, kabak h. b. ş. salıp péşéréle).

küç. iron. Naçar başkarılgan éş; naçar éşlengen eybér (kübrek tercéme turında).

KEMİT i. 1. isk. söyl. Tsirk. || Tsirk binası.

isk. gadi s. Spéktakl, kontsért, gomümen nindi de bulsa tamaşa.

küç. söyl. Kölké, kölkélé tamaşa.

Kemit uynav söyl. — spéktaklde uynav, kontsértta katnaşu; artist buluv.

KEMİTLÉK i. Artık yasalma kılanışlar, üte kılançıklık; artık kölkélélék; şamakaylık.

KEMİTSÉNÜ f. Kemit (3 meg.), kölké dip tabu.

KEMİTÇÉ i. isk. Kemitte (1 meg.) uynavçı, kemit artistı.

KEMİTÇÉLÉK i. \. k. kemitlék.

2. söyl. Spéktakl kuyuv éşé, tamaşa başkaruv éşé.

KEME i. dial. k. köyme.

KEMEL i. Nindi de bulsa korılmanıñ, prédmétnıy nigéz öléşé; karkas.

KEMER i. isk. Bilbav, poyas.

KEMEŞ i. söyl Artık ehemiyetlé, kıymmetlé sanalmagan bérer zat, prédmét.

KEN i. isk. Şaxta, rudnik.

KENDÉ i. isk. kit. Üz, üzé.

KENDİ i. Kéçkéne aş savıtı, kéçkéne koştabak.

KENİZEK i. isk. Xan sarayına yeise xannın bérer yakınına xézmetke alıngan kol xatın yaki kız.

KENİTİL i. 1. Çigüv éşénde kullanıla torgan, altın yaki köméş yögértélgen néçke géne çıbıklardan ürélgen ukalı cép. 2. küç. söyl. Katlavlı vakıyga, çétéréklé éş. || Meşekat, meşekatlé éş.

KENİTİLLÉ s. Kenitil bélen bizelgen. || küç. söyl. Çétéréklé.

KENTİ i. dial. k. kendi.

KENTEY i. 1. Ana ét.

2. küç. gadi s. tirg. İrler bélen çuvala torgan xatın-kız. || s. meg. İrler bélen çuvala torgan.

KENTEYLÉK i. gadi s. Çıtlıklık; üzén kenteylerçe (2 meg.) totuv; éşekélék.

KENTEYLENÜV f. gadi s.. Çıtlıklanuv, kémge gde bulsa yararga tırışu; éşekélékke baruv.

KENTEK s. dial. Tebenek, kıska.

KENE I térk. isk. kit. Yene, tagın.

KENE II: kene ülené (utı) — orlıgınnan kastorka mayı alına torgan ülen üsémlék; rusçası: kléşçévina.

KENERİ i. söyl. k. kéneri.

KEPÉRÉNÜ f. söyl. k. keperénüv.

KE!P-KEKRÉ s. 1. Art. der. k. kekré.

2. küç. Böténley dörés bulmagan, böténley yalgan.

KEPREYÜV f. Üz-üzéñné artık éré totuv; masayuv; kukrayuv, havalanuv.

KEPERÉNÜ f. k. kepreyüv.

KEPEÇ i. dial. k. kelepüş. || Gomümen nindi de bulsa baş kiyémé (gadette kimsétüv tösméré bire).

Kereç borın — duñgız.

KEPEÇLEGEN ı. gadi s. Ükénüné, kanegatsézlékné h. b. ş. xislerné béldére.

KERBEZ i. isk. Kupşı kéşé, frant.

KERBEZLÉK i. isk. Kupşılık, frantlık.

KERBEN s. söyl Şaktıy zur, zur gına.

KERÉŞKE i. söyl k. kereşke.

KERZİN i. 1. Nersené de bulsa salıp yörtüv yaki saklav öçén tal çıbıklarınnan, kamıştan, yuka dran-çalardan h. b. ürép yasalgan savıt. // 2. bot. Oyışma çeçekléler sémyalıgınnan bulgan üsémléklerde çeçek törkémé téré.

KERZİNKE i. söyl k. kerein.

KERKÉDEN, KERKEDEN i. isk. k. mögézborın.

KERKÉŞ i. dial. k. kindére.

KERLE i. 1. Normal bulmagan, artık tebenek buylı kéşé. II Gomümen kéçkéne buylı kéşé. // 2. Ekiyetlerde: bik kéçkéne fantastik zat.

3. s. meg. Kéçkéne, bik kéçkéne. || Kéçkéne, ehemiyetséz.

Kerle agaç — bik kéçkéne agaç. Kerle yoldız astr. — yaktırtuçanlıgı bik kéçséz bulgan yoldız.

KERLEÇ i. bot. Sabagı hem yafrakları susıl dékorativ ülen üsémlék; saxra borıçı; rusçası: oçitok.

KERNİZ i. 1. Bina sténasınıñ id yugarıgı öléşénde sténanı yangırdan saklav öçén yasalgan çıgıntı; tereze, işék östéne yasalgan çıgıntı.

2. Ştor, perde élüv öçén tereze yaki işék östéne bérkétéle torgan arkılı borıs.

KERRE i. isk. Mertebe, tapkır.

KERT i. söyl Karta, uyın kartası.

KERTLÉ i. söyl Karta yanı.

KERTÇÉ i. söyl Karta uynarga yaratuçı, karta yanı bélen mavıguçı.

KERÇÉME i. Ozak toruv arkasında bik nık éçégen katık.

KERÇE-MERÇE cıy. i. dial. k* kekér-çékér.

KEREZ i. Bal tuplav, kükey saluv öçén bal kortları yaki şépşeler tarafınnan tigéz retler itép balavızdan yasalgan küzenekler.

KEREZLÉ: kerezlé bal — kerezénnen suvırtıp alınmagan bal, kerezé bélen alıngan bal.

KEREZLENÜV f. söyl Kéçkéne kuvışlıklar barlıkka kilüv, kerez kébék tişékler yasaluv.

KEREKE i. zool. Karplar sémyalıgınnan zur bulmagan balık, taban balıgı; rusçası: karas.

Kereke balıgı — k, kereke.

KEREŞKE i. bot. Kuzaklılar sémyalıgınnan küp-éllık üsémlék, vikanıñ bér téré.

KERCİN i. dial. k. kerein.

KES i. 1. Tufraknıñ ülenner tamır ciberép, üsép utıra torgan öské katlavı.

2. Şul katlavdan kisép alıngan kisek yaki kayırıp ta şla n ga n katlam.

KESÉP i. Kéşé daimi şögıllengen hem yeşev çıganagı bulgan éş, xézmet, şögıl// Sevde, sevde éşé.

KESÉR i. söyl k. kantar.

KES-KES: kes-kes basıp baruv (atlav) — k. kez-kez basıp baruv.

KESLEV f. Kes (2 meg.) bélen kaplav, kes salıp nıgıtuv (tufraknı, yarlarnı h. b. ş.).

KESRET i. isk. Küp buluv, küplék, mullık, artıklık.

KESSAP i. isk. Mal suyuçı, xayvan bugazlavçı; çaluçı.

KESTENE i. isk. k. kaştan.

KESE i. 1. k. kase.

2. Çeçek tacın saklav öçén anıñ astında ayırım yaki kuşılıp üsken yeşél yafraklardan gıybaret bulgan çeçek tirelégénéñ bér öléşé.

Kese yafrakçıgı — çeçek tacın saklıy torgan bocra teşkil itüçé yeşél yafrakçıklarnıñ bérsé^

KESERTKÉ i. dial. Kelte.

KESEFET i. söyl Nindi de bulsa éşnén yaki kürénéşnéñ naçar neticesé, naçar yogıntısı, şav-kımı, zararı.

KETÉRMEÇ&. 1. dial. Solı onınnan barmak kalınlıgı itép péşérélgen ceyme (aşamlık).

2. söyl k. soxari.

KETMEN i. dial. k. kitmen.

KETTE s. söyl 1. Éré, pavalı, üzén artık éré tota torgan. II Derecelé, abruylı.

2. Şep, bik yaxşı. II Bik köçlé, katı.

KETÜK i. 1. Cép yaki tasma çornav öçén iké yak başı tügerekten gıybaret éçé kuvış agaç üzek. II Şundıy üzekke çornalgan cép külemé (aldında san kile). 2. küç. iron. Kéçkéne buylı bala yaki kéşé turında.

3. téx., fiz. Métall çıbık çornav öçén stércén; métall çıbık çornalgan éçé kuvış tsilindr.

KEFÉN i. 1. Ülgen kéşélerné térép kümüv öçén marlya yaki ak tukıma. || söyl Kefénlék, kefénlék matérial.

2. küç. Katlav, katlam (nigézde kar katlavı turın-da).

KEFÉNLÉK s. 1. Kefén öçén bilgélengen. || i. meg. Kefén öçén bilgélengen, xezér-lengen matérial.

KEFÉNLENÜV f. 1. Téş yün. k. kefénlev.

2. küç. Kaplanuv, kaplap alınuv (kar bélen).

KEFÉNLEV f. Meyétné kefénge térüv.

KEÇÉRKE i. dial. k. yokılık,

KEŞLEKE „ i. Agaçnı élektérép iyer öçén bér başı ırgaklı tayak.

KEŞEKXANE i. isk. Mavzoléy.

KEŞEKE i. 1. Boz yaki cir östénde tup yeise alka sugudan gıybaret sport yanında kullanıla torgan kekré başlı tayak; rusçası: klyuşka.

2. Boz yaki cir östénde şundıy tayak bélen tup yaki alka sugudan gıybaret sport yanı.

KEŞELENÜV f. dial. Kubalaklanuv, kisélüv, kupşaklanuv; bozıluv.

KEŞELEV I f. dial. k. keşelenüv.

KEŞELEV II f. dial. Aralav, kakkalap ayırıp aluv; élektérép aluv.

KEŞENKE I i. bot. Kaybér üsémléklerde (meselen, çiklevék agaçında) ciméşnéñ töbén teşkil itken yafraklardan gıybaret üsénté.

KEŞENKE II i. dial. k. duçmak.

KEŞETAYAK i. söyl k. keşeke.

KEVSEi. Agaç yaki kuvaknıñ cir östénnen başlap oçına kader botaklar cibere torgan öléşé, töp sabagı.

KECE I a. 1. Kuvış mögézléler sémyalıgınnan sét, mamık, it öçén asrala torgan, artık zur bulmagan, ayırı toyaklı yort xayvanı. II s.meg. Kece tirésénnen yasalgan; kece tirésénnen tégélgen.

2. küç. Karta yaki domino uyınnarınıñ bér téré. II Şundıy uyında ottırgan kéşé.

*3. küç. tirg. Kiré, naçar yaki şulay dip sanalgan kéşé turında eytéle.

KECE II i. dial. 1. Borıslar, kirteler bélen ar-kılı-torkılı nıgıtılgan hem basıp éşlev öçén östéne taktalar ceyélgen caylanma, térek.

2. Pıçkı bélen utın kisü öçén dürt yaki altı ayaklı borıs, caylanma.

KECELÉ s. küç. söyl. Kéyséz, kiré.

KECELENDÉRÜ f. söyl. Kirélendérüv; kéysézlendérüv.

KECELENÜV f. söyl. Kirélenüv; köysézlenüv.

KECELEV f. sval. k. kecelenüv.

KECEMÖGÉZ a. astr. Könyak yarımşardagı yol-dızlık, zodiaknıñ bérsé.

KECENKE i. dial. k. kezenke.

KECESAKAL a. bot. Oyışma çeçekléler sémyalıgınnan sét sıman sıyıkça bulép çıgara torgan ülen üsémlék; rusçası: kozloborodnik.

KECÜL s. ask. Kece tirésénnen éşlengen, kece künénnen tégélgen.

KECÜNKE i. ask. söyl. Révolyutsiyege kader: dev-let moiopoliyeséndegé arakı satuv kibété.

KECÜNNİ s. ask. gada s. 1. Devletnéké bulgan, devletke kara gan.

2. küç. Formal, resmi.

KENEF a. isk. Tav kuvışı.

KEÑKEYTÜ f. daal. 1. Naçarlandıruv, yonçıtuv.

2. Salındıruv, saluv.

KEÑKEYÜV f. daal. 1. Naçarlanuv, yonçuv.

2. Salınuv, bér yakka avışu (meselen, kikrik).

KÖBÉLE a. zool. Borçaknı zararlıy torgan kéçkéne parazit böcek.

KÖBRE a. bot. 1. Könyakta cirge ceyélép üse torgan kuvak sıman üsémlék; rusçası: kapérs.

2. Şul üsémléknén aşka tem kértüv öçén kulla-nıla torgan béréleré.

KÖBE a. tar. Vak métall bocralarnı bér-béréne kértép éşlengen borıngı sugış kiyémé.

KÖBEK i. 1. Vintovka, mıltık kébék atuv korallarınıñ pulyanı bilgélé bér noktaga yünelte torgan képşesé.

2. söyl. Sap, totka.

KÖDRE s. söyl. Bédre, bédrelenép torgan, bédre-lenép, çornalıp üsken

KÖDREYTÜ f. daal. Kabartuv. Büré aç bulsa da, cilkesén ködreytér. Eytém.

KÖDRELENDÉRÜ f. söyl. Bédre itüv, bédrelendérüv.

KÖDRELENÜV f. söyl. 1. Téş. yün. k. kédrelev. 2. Bédrege eylenüv, bédre buluv.

KÖDRELETÜ f. söyl. Çeçné bédreletüv, bédre itüv (gadette parikmaxérdan).

KÖDRELEV f. söyl. Bédre itüv, bédrelev (çeçné).

KÖDREŞ: kédreş citén — may aluv öçén igéle torgan, kuvaklanıp üsken citén.

KÖDREYÜV f. daal. Kukırayuv, éteçlenüv.

KÖYÉ beyl. k. köyénçe.

KÖYÉK a. 1. Nindi de bulsa eybérnén yaki matdenéñ yangannan, kéygennen soñ barlıkka kilgen kal-dıgı yeise kéygen urını. Berengé kéégé. II s. meg. Nerse de bulsa yanganda, kéygende barlıkka kilgen.