40. Аллергиялық жағымсыз кері әсері (жгт, бгт)

Дәрілік заттармен көрсетілетін теріс эсерлерге сондай-ақ аллергиялық¹ реакциялар жатады, олардың жиілігі-айтарлықтай жоғары. Олар заттың енгізілген мөлшеріне қарамастан пайда болады. Берілген жагдайда, дэрілік заттар антигендердің (аллергендердің) рөлін атқарады. Дәрілік аллергияны эдетте 4 типке бөледі.

1 тип (жедел аллергия). Гиперсезімталдыктың берілген типі реакцияға антидене - IgE-нің қатысуына байланысты болады. Бұл есекжеммен, тамырлык ісінумен, ринитпен, бронхоспазммен, анафилаксиялык шокпен көрінеді. Осындай реакциялар пенициллиндерді, сулъфаниламидтерді және басқаларды колданганда болуы мүмкін.

// тип. Дэрілік аллергияның бүл типінде IgG- және IgМ- антидене, комплемент жүйесін белсендендіре отырып, айналып жүрген қан жасушаларымен өзара эсерлеседі жэне олардың ыдырауын туғызады. Метилдофа осылайша гемолитикалык анемияны, хинидин -тромбоцитопениялық пурпуранытуындатуы, бірқатар препараттар(мысалы, анальгин) кейде агранулоцитоз дамуының себебі болуы мүмкін.

III тип. Сірә,дәрілік аллергияның осы типінің дамуына IgG-, сонымен катар ІgМ- жэне ІgЕ- антbденелері (+ комплемент) катысатын болар. «Антиген-антидене-комплемент» кешені тамырлық эндотелиймен озара байланысады және оны зақымдайды. Сарысу деп аталаіын ауру пайда болады. Ол есекжеммен, артралгиямен, артритпен, лимфоаденопатиямен, қызбамен көрінеді. Сарысу ауруын пенициллин, сульфаниламидтер, йодидтер жэне басқа препараттар туғызуы мүмкін.

IV тип. Берілген жағдайда реакция сенсибилизацияланган Т-лимфоциттер жэне макрофагтар кіретін иммунитеттің жасушалык механиомі аркылы жанама түрде жүреді. Затты жергілікті колданғанда пайда болады жэне жанасқан дерматит түрінде керінеді.

42) Арнайы және токсикалық әсерлердің көрінісі

Дәрілік заттар эмбрионға және іштегі нәрестеге органогенез бұзылыстарымен байланысты емес тератогенді әсерлерге жатпайтын, жағымсыз әсер көрсету мүмкіндігін ескерген жөн. Оны дәрілік заттардың жанама және уытты әсері ретінде бағалауға болады. Ол жүкгіліктің әртүрлі сатысында көрінеді. Егер осындай әсерлер жүктіліктің 12-ші аптасынадейін пайда болса, оларды эмбриотоксикалық¹, өте кеш мерзімдерде -фетотоксикалық²деп атайды. Жүкті әйелдерге препараттарды тағайындағанда, заттар плацента арқылы өткен жағдайда олар іштегі нәрестеге жағымсыз әсерлер көрсету мумкіндігін ескерген жөн. Осылайша, жүкті әйелге тағайындалған стрептомицин іштегі нәрестеде кереңдікті туғызатын (ми-сауыттық жүйкенің VIII жұбы зақымдалады) қабілеті бар. Тетрациклиндер іштегі нәресте сүйегінің дамуына жағымсыз әсер көрсетеді. Морфинизммен ауыратын ананың жаңа туылған нәрестесінде де морфинге сондай физикалықтәуелділігі болуы мүмкін. Егер босанатын әйелге антикоагулянттар берілсе жаңа туылған нәрестеде қан кетулер пайда болуы мүмкін. Осындай мысалдар көп. Олар плацента арқылы әртүрлі химиялық қосылыстар (липофилді) ететінін мақұлдайды. Осыған байланысты жүкті әйелдерге фармакотерапияны тек қатал көрсетілулерде жүргізу қажет. Бұл кезде, әсіресе уыттылығы өте аз және алдын ала жақсы апробацияланған дәрілік заттарды мұқият таңдау керек. Жаңа дәрілік заттарды алу кезінде, сондай-ақ химиялық мутагендік және канцерогендік сияқты қауіпті жағымсыз әсерлер жиынтығының болу мүмкіндіктерін де ескерген жөн. Мутагендік³- бұл, заттың ұрық жасушасының және генетикалық аппаратының тұрақты зақымдалуын туғызатын қабілеті, ол ұрпақтың генотипінің өзгеруімен көрінеді. К а н ц е-рогендік⁴ — бұл, заттың қатерлі ісіктің дамуын туғызатын қабілеті. Заттардың жағымсыз әсерлері сондай-ақ оларды бірге сәтсіз қосқанда дәрілердің үйлеспеушілігі кезінде пайда да болуы мүмкін.препараттар, соның ішінде қолда бар мәліметтер бойынша адам эмбрионына тератогенді әсер көрсетпейтін медицинада кеңінен қолданылатын препараттар да шақырады.Сонымен, тек теріс нәтижелерге көңіл аударуға тура келеді. Егер зат жануарларда аномалияның дамуын тудырмаса, онда олар адамда да болмайды деп есептеуге негіз бар. Егер деқосылыс жануарлар үшін тератогенді болса, демек бұл әсер адамда да пайда болады деген емес. Бірақ осындай препаратгар тератогендігі болуы мүмкін деген есеппен қарау қажет. Осы сияқты анықталмаған болжамға назар аудара отырып, эмбриондардың негізгі мүшелері құрылып жатқан кезде, әйелдерге