98. Қышқылдар мен сілтілер. Микробқа қарсы механизмі және әсерлерінің ерекшеліктері Мүмкін болатын кері әсерлері.

Антисептик ретінде кышкылдар мен с і л т і л е р қатары да колданылуы мүмкін. Сонымен, шырышты қабатты жуу және ауыз куысын шаю үшін кейде бор қышқылының (Н₃ВО ₃) ерітіндісін тагайындайды. Оны тері бетіне жагылма және себілгі түрінде колдануга болады. Бірак бор қышкылының микробтарга карсы белсенділігі төмен.

Антисептиктерге сілтілер тобынан аммиак ерітіндісі(мүсәтір спирті; ҺЩ„ОН; 9,5 -10,5% аммиактан тұрады) жатады. Оның0,5% ерітіндісін хирургтың қолын өңдеу үшін колданады. Сонымен қатар оны тыныс алу орталыгын² рефлекторлы (жогарғы тыныс жолдарының рецепторларынан) ынталандыру үшін ингаляция түрінде қолданады.

Щелочи гидролизуют белки, омыляют жиры, расщепляют углеводы микробных клеток

Окислители вызывают гибель микробной клетки в результате окисления ее составных частей.

АММОНИЯ ХЛОРИД. Противопоказания: острое поражение почек.

98. Металл қосылыстары. Микробқа қарсы әсер ету механизмі. Жергілікті әсері (бырыстыратын, қаптайтын және күйдіргіш әсерлері). Микробқа қарсы қасиеттері. Резорбциялық әсердің жалпы сипаттамасы.

Антисептиктердің айтарлыктай бөлігі метапп (тұздары) қосылыстары түрінде берілген. Металл тұздарының микробтарга қарсы әсер механизмі аз концентрацияда микроорганизмдердің сульфгидрилді топтарының ферменттевш.тежеуіне байланысты болады. Жогаргы концентрацияда металл және кышкыл қалдыгының сипатына, тұздардың концентрациясына, оның диссоциациялану дәрежесі мен ерігіштігіне байланысты әртүрлі жергілікті әсерлер пайда болуы мүмкін: мысалы, қармаушы, тітіркендіргіш, күйдіргіш (некроз тудырушы).

Металл тұздарының жергілікті эсері белоктың денатурациялануына байланысты болады. Осы кезде түзілетін альбуминаттар тыгыз және борпылдақ (бос) болуы мүмкін. Бірінші жагдайда тіннің бетінде кабат түзіледі, тін тыгыздалады, қабыну азаяды, бұл көрініс кдрмаушы әсерге тән. Дәрілік зат өте тереңге өткенде жасушаның жэне жүйке ұштарының тітіркенуі болады.

Соңгы көрініс металл тұздарының күйдіргіш эсері болып табылады. Бұл эсер альбуминат ерігіштігі көп болган сайын айкындалады.

Түзілген альбуминаптардың суда және биологиялық сүйыктықтарда ерігіштігі бойынша келесі катарға орналастыруға болады: РЬ,... А1,2п, Си, А₈,... Н₈.

Қорғасын тұзының кармаушы әсері (тығыз альбуминат түзіледі), ал сынап тұзының - күйдіргіш эсері айқын болады. Осылай бұл катарда коргасыннан сынапқа дейін микробка қарсы белсенділігі өседі.

Антисептик ретінде қатардың он бөлігінде орналаскдн, атап айтканда сынап пен күміс препараттарына көп кызыгушылык туындайды.

Сынап тұздарының ішінен антисептик ретінде келесі препараттар қолданылады:

а) суда жақсы еритін сынап дихлориді (сулема) - Н^С1₂;

б)судаерімейтінсынап амидохлориді(сынаптыңактұнбасы) -Н§ЫН.С1 жэнес ы н а п т ы ң сары т о т ы г ы (сынаптың сары тұнбасы)

Суда жаксы еритін және диссоциацияланатын сынап дихлоридінін микробқа карсы жогары белсенділігі бар. Препарат қолдың терісін, ыдыстарды, бөлмелерді жэне т.б. өңдеу үшін колданылады. Металдық кұрал-жабдықгарды дезинфекциялауға жарамсыз, себебі металдардың коррозиясын шакырады. Сынап дихлоридінің белсенділігі белоктардың қатысуымен төмендейді, сондыктан кздэамы белокты компоненттерден тұратын науқастың бөліндісін залалсыздандыру үшін препаратты колданбайды. Ол айқын тітіркендіргіш әсер көрсетеді, қолдыңтерісін өңдеу үшін өте сирек жагдайда колданылуы мүмкін. Сынап дихлоридінің өте улы екендігін ескеру керек. Оның тері және шырышты қабат аркылы өту кабілеті асқынуга әкелетін жағдайлардын бірі.

Сынаптыц сары тотыгын көбіне көздің инфекциялык зақымдануда (конъюнктивитте, кератитте) жиі колданады. Сынап амидохлориді әдетте пиодермия сиякты тері ауруларында тағайындалады.

Сынап косылыстарымен жедел улану сынап дихлоридін кездейсок немесе қасакана ішке кабылдауына байланысты болады. Ол іш аймағында ауьфу сезіммен, кусумен, диареямен (ас корыту жолдарының шырышты қабатын күйдіруінен), сонымен катар ОЖЖ жагынан өзгерістермен (қозу тежелуге ауысады) және жүрек-тамыр жүйесінің бұзылыстарымен (жедел жүрек жетіспеушілігі, коллапс) жүреді. 2-4 күннен кейін бұйректің ("сулемалык бүйрек") және ас корыту жолдарының (стоматит, ойык жара колиті) некроздык өзгерістеріне байланысты симптомдардың көріністері күшейеді. Закымдалудың осы керінісгері сынап дихлоридінің негізгі шыгу жолдары бүйрек, сонымен катар ток ішек және сілекей бездері аркылы шығуына байланысты екендігін нухкайды.

Сынап дихлоридімен жедел улануды емдеудің маңызы алдымен препараттың сіңуінің алдын алу. Осы максатпен асказанды жуады, оган сынап қосылыстарының антидоты у н и т и о л препаратын (сынапты байланыстыратын сульфгидрилді тобы бар) енгізеді. Кейде белсендірілген көмір, кармаушы заттардың аздаган мөлшерін, сүт, жұмыртқа белогын енгізеді. Асқазанды өте үлкен сактықпен жуу керек, себебі сынап дихлориді өңеш пен асказанның шырышты кабатын зақымдайды. Кейін іш айдагыш зат тагайындалады, сонымен катар унитиолмен сифондық клизма жасалынады. Қанга сіңген препараттың белсенділігін тоқгату үшін унитиолды көк тамырга енгізеді. Уланудың жеңіл және орташа түрлерінде диурезді күшейту тиімді. Уланудың айкын түрінде, эсіресе бүйрек қызметінің бұзылуында гемодиализ және перитонеалдық диализ жүргізу керек болады, бұл кезде көк тамырға у н и т и о л және тетацин- кальций' (СаЫа₂ЭДТА) енгізіледі.

Сынап препараттарымен созылмалы уланганда (меркуриализм² деп аталатьш) ауыз куысының шырышты қабаты (стоматит), сонымен катар ОЖЖ, қан түзілу жэне т.б. жүйесі закымдалады. Бүл көбіне сынап препараттарымен жұмыс жасауына байланысты кәсіптік уланудың нэтижесі. Осыған байланысты бірінші және негізгі көмек көрсету шаралары улану көзін токтату болып табылады. Антидот ретінде унитиол, сонымен қатар тетацин-кальций, натрий тиосульфаты колданылады. Сонымен катар, ағзадан улы заттың шығуын жылдамдату үшін симптоматикалык ем жүргізіледі.

Күміс препараттарынан күміс нитратын (ляпис; АёИО₃), протаргол (күміс протеинаты) жэне колларгол (коллоидты күміс) колданылады. Бұл заттардыц микробтарға қарсы, қармаушы және кабынуга карсы әсерлері бар. Оларды офтальмологияда(конъюнктивитте, бленореяда), жараларды ылғалдандыру үшін, зэр шығару өзегі мен қуықты жуу үшің қолданылады. Бұдан басқа, күміс нитратын жогарғы концентрацияда және таяқшалар түрінде эрозияда, ойық жараларда, артық грануляцияларда, сонымен қатар трахомада күйдіргіш зат ретінде сыртка қолданады.

Офтальмологияда антисептик және қармаушы зат ретінде м-ы с сульфаты (мыс тотияйыны; Си8О_д ■ 51^0), мырыш сульфаты (2пЗО₄)³ қолданылады. Трахома кезінде кұрамында мыс сульфаты, калий нитраты, ашудас және камфорасы бар арнайы көзге арналған карындаштар колданылады. Ерігіш түздары (мыс сульфаты және мырыш сульфаты) зәр шыгару өзегі мен куыққа бүрку (спринцеванне) үшін қолданылады.