56. Адренергиялық синапстарда қозудың берілуіне әсер ететін заттардың жіктелуі. Қолданылуы.

Адренергиялык синапстарда қозудың берілуіне эсер ететін заттарды әсерлерінің таңдамалы шоғырлануын ескере отырып, оларды келесі топтарга беледі:

1. Адренорецепторларга тікелей эсер ететін затгар: а)тікелей эсерлі адреномиметиктер — норадреналин

гидротартраты, адреналин гидрохлориді, изадрин жэне т.б.;

б) адреноблокаторлар- фентоламин, анаприлин жэне т.б.;

2. Норадреналиннің босап шыгуына жэне (немесе) қорга жиналуына эсер ететін пресинаптикалык заттар:

а)симпатомиметиктер немесе әсері тікелей емес адреиомиметиктер¹ -тирамин, эфедрин гидрохпориді²

б) симпатолитиктер- октадин, резерпин.

Адреналин анафилаксикалык шокта жэне баска да жылдам жүретін аллергия түрлерінде қолданылады. Ол бонхолитик ретінде бронхиалды демікпенің ұстамаларында тиімді. Оны диабетке карсы заттармен шақырылған гипоглиемиялык комада (инсулин және т.б.) колданады. Кейбір жағдайларда оны прессорлық зат ретінде тағайындайды (мұндай мақсатпен норадреналин мен мезатон жиі колданылады). Адреналинді анестетиктер ерітіндісіне қосады (1; 1.1 тарауды кара). Адреналинді енгізген аймақгыц тамырларының тарылуы жергілікті анестезияны күшейтіп, олардың резорбтивті және уытты әсерлерін төмендетеді. Адреналин атриовентрикулярлы тежелулерді жою үшін, сондай-ақ жүректің токтауында колданылуы мүмкін (интракардиалды енгізеді). Оны офтальмологияда көз карашығын кенейту үшін және ашык бүрышты глаукомада қолданылады.

Норадреналин артериялык кысымның төмендеуімен жүретін көптеген жағдайларда колданылады (жарақаттар, хирургиялық кірісулер).

Анаприлин стенокардияны (В-адренорецепторларды тежеу жүректің жұмысын төмендетеді, б9л оның оттегін талап етуін төмендетеді) және гипертензивті ауруларды емдеуде (препаратты ұзак. колдану артериялык кысымның біртіндеп жэнс тұракты төмеіщеуімен жүрсді) колданылады.

Эфедринді көбінесе бронхолитик ретінде, кейде - артериялык кысымды жоғарылату ушін колданады. Ол мұрынның бітелуінде тиімді (тамырларды жергілікті тарылту мурын куысының шырышты кабатының секрециясын азайтады). Атриовентрикулярлы тежелулерде тағайындалуы мүмкін; сондай-ак офтальмологияда карашықты кеңейту үшін де колданылады. Эфедриннін ОЖЖ-сін коздыру касиетін кейбір уакытта нарколепсияда колданады.

Октадин мен резерпин негізінен гипертониялык ауруларды емдеуде қолданылады (14; 14.4 тарауды кара). Октадин гипертензияга карсы зат ретінде резерпинге карағанда тиімді. Кейде октадинді глаукомада тағайындайды. Октадин мен резерпинге бейімделу өте баяу дамиды, бұл препараттардың басқалардан артыкшылығы, өйткені оларды ұзақ уакыт колданады.

57. Тікелей әсер ететін адреномиметикалық заттар. Жіктелуі. Қолданылуы. Кері әсерлері.

Адреномиметикалык заттар'

• а- және р-адренорецепторларды ынталандыратындар Адреналин гидрохлориді² Норадреналин гидротартраты² (немесе гидротартраты) (а,, а₂, р,, р₂) (а,, а,, Р,)

• Т е к а-а дрснорецепторларды

Мезатон (сс,) Нафтизин (а₂)

• Тек в-адренорецепторларды Изадрин (Р,, Р₂) Сальбутамол (Р₂) Тербуталин (Р₂) Добутамин (Р,)

Адреналин анафилаксикалык шокта жэне баска да жылдам жүретін аллергия түрлерінде қолданылады. Ол бонхолитик ретінде бронхиалды демікпенің ұстамаларында тиімді. Оны диабетке карсы заттармен шақырылған гипоглиемиялык комада (инсулин және т.б.) колданады. Кейбір жағдайларда оны прессорлық зат ретінде тағайындайды (мұндай мақсатпен норадреналин мен мезатон жиі колданылады). Адреналинді анестетиктер ерітіндісіне қосады (1; 1.1 тарауды кара). Адреналинді енгізген аймақгыц тамырларының тарылуы жергілікті анестезияны күшейтіп, олардың резорбтивті және уытты әсерлерін төмендетеді. Адреналин атриовентрикулярлы тежелулерді жою үшін, сондай-ақ жүректің токтауында колданылуы мүмкін (интракардиалды енгізеді). Оны офтальмологияда көз карашығын кенейту үшін және ашык бүрышты глаукомада қолданылады.

Кері әсері: Адреналиннің ОЖЖ-не әсері оның козуымен байқалады. Бүл аз дэрежеде жүреді. Сонымен, адреналинді қолданғанда мазасыздық, дірілдеу, жіберу аймағындағы құсу орталыгының ынталануы жэне т.б. болуы мүмкін. ЭЭГ ояну байкалады (ЭЭГ дисинхронизациясы басталады).Ауыз аркылы енгізгенде адреналин ыдырап кетеді (асказан-ішек жолдарында жэне бауырда). Осыған байланысты оны парентералды (тері астына, бұлшык етке, кейде көк тамырға) жэне жергілікті колданады.Норадреналин артериялык кысымның төмендеуімен жүретін көптеген жағдайларда колданылады (жарақаттар, хирургиялық кірісулер).Айкын гипотензиямен жүретін кардиогенді және геморрагиялық шоктарда норадреналинді тағайындамайды, ойткені артериолдардың спазмы тіндердіц канмен камтамасыз етілуін одан әрі төмендетеді. Мұндай жағдайларда а-адреноблокаторларды және р-адреномиметиктерді тағайындаған жөн, артериялық кысымды жоғарылату үшін кан алмастырушылары колданылады. Қолдану көрсеткіштері норадреналинге ұқсас. Мезатон прессорлык зат ретінде қолданылады. Сонымен катар оны ринитге жергілікті тағайындайды. Анестстиктермен бірге тағайындауға болады. Мезатон ашық бұрышты глаукомада керсетілген.а-адреномиметик нафтизин (нафазолин нитраты, санорин) химиялык құрылымы бойынша норадреналин меи мезатоннан айтарлыктай айырмашылығы бар. Бұл имидазолин туындысы. Нафтизин норадреналинмен және мезатонмен салыстырғанда тамырларды ұзак уакытқа тарылтады. ОЖЖ-не тежегіш әсер көрсетеді¹. Оны ринитте жергілікті қолданады. Изадрин броихоспазмдарда (аэрозоль түрінде ингаляциялык жолмен енгізеді), сондай-ақ атриовентрикулярлык тежелулерде (сублингвалды түрде) қолданылады.Жағымсыз әсерлері: тахикардия, кейде жүректік аритмиялар, дірілдеу, бастың ауыруы. В-адренорецепторларды тандамалы ынталандыратын заттар да бар. Оларға добутамин жатады. Негізгі касиеті-айқын оң инотропты әсер. Кардиотоникалык зат ретінде колданылады (14.1.2. тарауды қара).