128. Туберкулез терапиясындағы біріктіру қағидалары.

129. Туберкулезды емдегенде қолданылатын антибиотиктер препараттары.

I топтың заттары

б) Антибиотиктер

Рифампицин тобы

Рифамицин (рифоцин) Зігеріотусез тесіііеггстеі өндірілетін антибиотик. Ол кұрылысы күрделі макроциклді болып табылады. Бұл топка жартылай синтетикалык рифампицин (рифампин, рифадин, римактан) препараты жатады.

Екі косылыс та туберкулез және алапес микобактериясына, сондай-ақ грамоң бактерияларға айкын эсер көрсетеді. Жогарғы концентрацияда^грамоң^ микроорганизмдер (ішек таякшасы, капсулалы бактериялар, көк ірің таяқшаларының жеке штаммдары, шигелла, сальмонелла) және протейдің кейбір түрлерінде белсенді.

Рифампицин тобы антибиотиктерінің микробтарға карсы эсер механизмі РНК синтезінің тежелуімен (ДНК-тәуедді РНК-полимераза ферментінің тежелуі нәтижесінде) байланысты болуы керек. Олар бактериостатикалык, ал жоғарғы концентрациядабактерицидтік әсер көрсетеді.

Әсіресе рифампицин пайдалы, оны ішке кабылдаганда белсенділігі жагынан изониазидке жақын. Рифампицин асказан-ішек жолдарынан жаксы сіңеді. Қанда оныц жогарғы концентрациясы 2-4 сағ кейін аныкталады. Ол тіндік тоскауылдардан, соның ішінде гематоэнцефалдык тоскауыл аркылы оңай өтеді. Емдік әсері 8-12 сағ дейін сакталады. Препарат өтпен, жартылай

зәрмен, бронх және көз жасы бездері аркылы бөлінеді.

Негізгі колданылуы - туберкулездің барлык түрлерін емдеу. Бірақ рифампицинге туберкулез микобактериясының тұрактылығы тез дамиды, осыған байланысты басқа туберкулезге карсы дәрілік заттармен жұптастырып колданған жөн. Рифамлицинді басқа препараттардың әсері болмаган жагдайда колданады. Рифампицинді ішке, көктамырга, ал рифамицинді-бұлшықетке, көк тамырға және жергілікті тағайындайды. (^Г^ Рифамицин тобының препараттары^ауьір^кызметіне (әсіресе бауыр ауруы бар болганда немесе препараттарды ұзак уақыт қолданганда) теріс Г^асерлер керсетуі мумкін, Лейкопения болуы мүмкін. Біркатар наукастарда /"^д^спепсиялық бұзылыстар байкалады. Кейде алле£гиядык реакциялар І^^шақырады. Бүл антибиотиктер жүктіліктің бірінші 3 айында қолдануға ұсынылмайды (ұрыкка жагымсыз әсер көрсету мүмкіндігі бар). Рифампицин зәрді, какырыкты және көз жасын қызыл түске бояйтынын ескеру керек. Рифампицинніц кемшіліктерінің бірі оның кұны өте жогары болып табылады.

II ТОПТЫҢ ЗАТТАРЫ

б) Антибиотиктер

Стрептамицин тобы (29.1тарауды кара)

Әртүрлі антибиотиктер

Циклосерин актиномицеттердіңэртүріменөндіріледі:Асііпотусез огсһШасеш, АсЧпотусез сіагурһаіиз, Асііпотусез Іспепсіиіае. Синтетикалық жолмен де алынган. Дәрілік препарат ретінде циклосериннің О-изомері колданылады.

Әсерінің спектрі кең. Көбінесе жасушадан тыс және жасуша ішіндегі туберкулез микобактериясында тиімді (белсенділігі изониазидтен, рифампициннен, стрептомициннен төмен). Баска микроорганизмдерге тек жогарғы концентрацияда әсер етеді.

Циклосерин жасуша кабыргасының синтезін бұза отырып, бактерицидтік эсер етеді. Бұл О-аланинмен химиялык ұксастыгы бар болғандыктан циклосерин бәсекелес принципі бойынша О-аланинрацемаза және О-аланинсинтетаза ферменттерінің белсенділігін тежеу кабілетіне байланысты. Нәтижесінде біркатар бактериялардың жасуша кабырғасын кұруға қажетті О-аланил- 1>аланин дипептидінің түзілуі бұзылады.

Циклосеринге туберкулвз микобактериясының тұрактылығы салыстырмалы түрде баяу дамиды.

Цнклосерин асқазан-ішек жолдарынан жақсы сіңеді. Қан сарысуында препараттың жогаргы концентрациясы 2-4 саг кейін аныкталады. Циклосерин сарысуда белоктармен байланыспайды. Ликворға жаксы өтеді, оның концентрациясы қан сарысуындагы мөлшерге жақын.

Енгізілген циклосеринніқ 1/3 жуыгы химиялық өзгеріске үшырайды. Препарат бүйрек аркылы бөлінеді (1-ші тәулікте 50%-ке жуығы).

Циклосеринді баска туберкулезге қарсы препараттар агзага жагымсыз әсер көрсеткенде немесе олардың эсерінің төмендеуінде гана тагайындайды. Циклосеринді I және II топтың басқа препараттарымен жұптастырып қолданганда өте жақсы нәтиже береді. Оны ішке енгізеді.

Циклосеринді колданғанда жанама әсерлер жиі байқалады. Бұл негізінен жүйкелік-психикалык бүзылыстар: бастыц ауыруы, бастын айналуы, дірілдеу, тырысу, қозу немесе депрессия, психоздар. Кейде диспепсиялык бұзылыстар байкалады. Аллергиялык реакциялар сирек болады.

ОЖЖ-нің қызметі жагынан өзгерістерді қалпына келтіру үшін пиридоксин, глутамин кышқылын, АТФ препараттарын енгізеді.

Канамициннің өндірушісі Зігеріотусез капатусеіісиз болып табылады. Препарат аминогпикозид тобының антибиотигіне жатады. Сульфат түрінде шыгарылады.

Канамициннің туберкулез микобактериясына, көптеген грамоң және грамтеріс бактерияларга жататын эсерінің спектрі кең препарат. Оган стрептококктардың (энтерококктардан баскасы), пневмококктардың сезімталдыгы аз. Ол көк ірің таякшасына, анаэробтарға, спирохеттерге, патогенді саңыраукүлактарга және нагыз вирустарга эсер етпейді.

Микробтарга карсы әсер ету механизмін бактерияның белок синтезін тежеуімен байланыстырады. Канамицин бактериостатикалык та жэне бактерицидтік те эсер етеді.

Канамицинге бактериялардың тұрактылығы айтарлыктай тез дамиды. Препарат асказан-ішек жолдарынан аз дәрежеде сіңеді. Резорбтивті әсері үшін оны бұлшықетке тағайындайды. Канамицинді осы жолмен енгізгенде сарысуда жогаргы концентрациясы шамамен 1 сағ кейін аныкталады. Антибактериялык эсері 6-12 саг дейін сакталады. Канамицин гематоэнцефалдык тоскауыл аркылы мулде өтпейді. Бүйрек арқылы бөлінеді.

МедицинаТірактикасында канамицинді тубёркулезге қарсы II топтың препараты ретінде, сонымен катар грамтеріс микроорганизмдермен (ішек таяқшасы, капсулалык бактериялар және баскалар), протеймен, сары стафилококкпен және канамицинге сезімтал баска ауру қоздырғыштармен жұктырылган инфскцияларда колданады. Канамицинді колданудың себебі басқа антибиотиктердің әсер етпеуі болып табылады.

Булшық етке инъекциясынан баска препарат дене куысына снгізілуі мүмкін. Бұдан баска, оны ішке тагайындайды (ішек микрофлораларын басу үшін).

Канамицин жогары уыттыгымен сипатталады. Осылай, гентамицин мен стрептомицинге қараганда, оныц ототоксикалық эсері жоғары (бірак неомицинге карағанда аз). Құлақта шудың пайда болуы препаратгы беруді токтатудьщ себебі болып табылады, өйткені ол есту жүйкесінің зақымдалуын шақыруы нәтижесінде, естуцің кайтымсыз төмендеуін толыксаңырауға дейін әкелуі мүмкін. Канамициннің ототоксикалык әсері, эсіресе антибиотикті ұзақ уақыт қолданғанда (туберкулеэді емдегенде) қауіпті. Вестибулярлық бұзылыстар салыстырмалы түрде аз болады. Канамициннін айкын

нефротоксикалық та әсері бар. Осыган байланысты емдеу барысында тек есту жағдайын емес, сондай-ак бүйрек кызметінде үнемі бақылау керек.

Сонымен катар ол бауырга теріс эсер көрсетуі мүмкін. Кейде аллергиялық реакциялар байқалады.

Қолдануга қарсы көрсеткіштері жэне саісгану шаралары неомицин мен гентамициңді колдангандагьщай.

II топтың антибиотиктер қатарынан туберкулезге карсы затгарға к а п-реомицин және флоримицин сульфаты (виомицин) да жатады.