118. Тетрациклиндер. Жалпы сипаттамасы. Жіктелуі, әсер ету механизмі. Жартылай синтетикалық тетрациклиндердің әсерлерінің ерекшеліктері. Қолданылуы. Кері әсерлері.

Тетрациклиндерге кұрылымдык негізін 4 конденсацияланган 6—мушелі цикл кұрайтын антибиотиктер тобы жатады. Биосинтездік жолмен (ферменттеу) келесі препараттар алынады: окситетрациклин ди-гидраты (террамицин, тетран, тархоцин) - өндірушісі Зігеріотусез гітозш, тетрациклин(десхлорбиомицин)-өндірушісі Зігеріотусез аигео/асіепзК Демеклоциклин Зігеріотусез аигео/асіею мутанттык штаммен өндіріледі. Жартылай синтетикалықтетрациклиндер катарына м е-тациклин гидрохлориді (рондомМшц}^д оксициклин гидрохлориді (вибрамицин), миноциклин және т.б. жатады.

Тетрациклиндердің әсерлерінің спектрі кең. Олар грамоң және грамтеріс кокктарда белсенді; бациллярлык дизентерия, іш сүзегі қоздырғыштары; патогенді спирохеттер; аса қауіпті инфекциялар - оба, туляремия, бруцеллез, холера, риккетсия; хламидия, кейбір карапайымдылар (амеба дизентериясының коздыргышы). Тетрациклиндер протейге, көк ірің таякшасына, нагыз вирустарға және патогенді саңыраукұлактарға эсер етпейді. Олардың фамоң микроорганизмдерге эсері пенициллинге қарағанда төмен. Тетрациклиндерге² біртіндеп тү-рактылық дамиды.

Олардың микроорганизмдерге қарсы әсер механизмі бактерияның жасушаішілік белок рибосома синтезін тежеуіне байланысты. Бұдан баска, тетрациклиндер металдармен (М^-*, Са²*) байланысу аркылы хелатты косылыстар түзе отырып, ферменттік жүйені тежейді. Тетрациклиндер бактериостатикалық эсер көрсетеді. Көбіне көбейіп жаткан бактерияларда тиімді. Белсенділігі жағынан барлык тетрациклиндер ұқсас.

Тетрациклиндер асқазаннан және жіңішке ішекген сіңеді. Абсорбциясы толықемес (әсіресе тамак ішкеннен кейін), бірак ағзада бактериостатикалык концентрациясын камтамасыз ету үшін жеткілікті. Тетрациклинді ішке енгізгенде жогаргы концентрациясы кан сарысуында2-4 сағ кейін жиналады.

Тетрациклиндер кальций, темір, алюминий йондарымен хелатты косылыстар түзеді, олар абсорбцияланбайды. Сондықтан, осы иондар тагамдардың кұрамында (мысалы, сүтте жэне сүт тагамдарында кальций иондарын) немесе кү.рамына осы иондар кіретін дәрілік заттарды (мысалы, антацидтік заттар) қабылдағанда тетрациклиндердің сіңуі бұзылады. Бұл жагынан кальций ионымен аз дәрежеде хелатты қосылыс түзетін доксициклин жэне миноциклин жаксы орын алады, ас қорыту жолдарындатамак массасы және кальций иондары болганда олардың сіңуіне кедергі болмайды, бүлар тез және толык сіңеді.

Тетрациклиндердің көп бөлігі айналымдағы қан сарысуындағы белоктармен байланысады (20-80 % дейін).

Демеклоциклин, доксициклин және метациклин көбіне ұлакэсер етеді. Тетрациклиндерді әсер ету ұзактығы бойымша келесі тәртіппен орналастырады: демеклоциклин > доксициклин > метациклин > окситетрациклин > тетрациклин.

Тетрациклиндер көптеген тіндік тоскауылдар, сонык ішінде плацента аркылы жаксы өтеді. Олар белгілі бір мөлшерде гематоэнцефалдыктоскауыл арқылы өтеді. Бірак тетрацикликдерді ішке енгізгенде ликворда онын бактериостатикалык концентрациясы жиналмайды. Ол үшін канда антибиотиктің мөлшері өте жогары болуын қажет етеді. Оны препаратты (мысалы, доксициклин гидрохлориді) парентералды (әсіресе, көк тамырға) енгізу арқылы алады. Мцыоциклин ми тініне мүлдем атпейпі.

Тетрациклиндердің аздаган мөлшері бауырда және сүйекте өте ұзак уақыт бойы байкалады.

Тетрациклиндер зәр және өт аркылы шығады. Өтпен бөлінген тетрациклиндердік жартысы жіңішкс ішекте кайтадан сіңеді. Доксициклин көбіне өтпен бөлінеді. Экскрементте препараттың 90% жуығы анықталады.

Тетрациклиндердің колдану көрсеткіштері кең. Олар риккетсиозда, бөртпе сүзекте, микоплазмамен шакырылган пневмонияда, хламидиямен жұктырылған ауруларда (пневмония, пситтакоз, трахома және т.б.), созда, мерезде, кайталама сүзекте, бруцеллезде, туляремияда, тырыскақта, бациллярлы және амебалык дизентерияда, кокктармен шақырылған инфекцияда, лептоспирозда жэне т.б. тиімді. Пенициллиндерге және стрептомицинге микроорганизмдердің түрақтылығы немесе бұл антибиотиктерге наукастың сенсибилизациясы дамыганда тетрациклинді қолданады. Оларды 4-8 саг аралыгымен ішке жиі тагайындайды. Сонымен қатар олардың ерігіш тұздарын парентералды (көк тамырға, бұлшык етке, дене куысына) енгізеді. Тетрацикл индерді ми кдбатының астына енгізбейді, себебі олардычтітіркендіргіш эсері айкын. Оларды көз ауруларында (эсіресе трахомада) жагылма түрінде жергілікті қолданады.

Тетрациклиндер біркатар жагымсыз әсерлер көрсетеді. Осылай, олар аллергиялық реакциялар туғызуы мүмкін. Бұл кезде тері жабыкы зақымдалады, жеңіл қызба және т.б. болуы мүмкін. Пенициллиндер мен цефалоспориндерге карағанда тетрациклиндерде аллергиялық реакциялар біршама аз байқалады.

Табигаты аллергиялык емес жанама эсерлерінен алдымен тітіркендіргіш эсер^н (әсіресе окситетрациклинде айқын) атап өту керек. Бұл препаратты ішке кабылдағанда диспепсиялық бұзылыстың (лоқсу, құсу, диарея), глосситтің, стоматиттің және ас қорыту жолдарының шырьшггы кабатының баскд да бұзыл ыстарының негізгі себептері болады. Тітіркендіргіш әсеріне байланысты бұлшық етке енгізгенде ауыру сезімі болады, көк тамырга енгізгенде тромбофлебит шақырады.

Тетрациклиндердің біраз гепатотоксикалык эсеві (негізінен окситетрациклин) бар. Жүктіліктің екінші жартысында жэне балаларга сактыкпен тагайындау керек. Бұл тетрациклиннің сүйек тініне, соның ішінде тіс тініне қорга жиналуына және кальций түздарымен хелатты қосылыс түзуіне байланысты. Бұл кезде кдңқаның калыптасуы бұзылады, тістің боялуы және зақымдалуы байқалады.

Тетрациклиндердің жанама әсерлерінің біріне олардың фотосенсибилизация' және оған байланысты дерматитгі тугызу кабілеті жатады.

Тетрациклиндерге зат алмасуына эсер етуі тән. _Белок синтезін (іҒЧ (аытиаыаболикалық әсер) б^зады, натрий иондарының, судың, амин -— кышқылдарының, кейбір витаминдердіңжәне басқа қосьшыстардың агзадан шыгуын жогарылатады. _

Миноциклин вестибулярлық бұзылыстар шақыруы мүмкін. [р )

Тетрациклиндермен емдегенде оларға тэн асқьшулар суперинфекция болып табылады. Тетрациклиндер эсері кең спектрлі а^ктибиотиктер болгандыктан ас корыту жолдарының сапрофиттік микрофлорасын тежеп, кандіщомикоздын жэне стафилококкпен, протеймен, көк ірің таякшасымен шақырылатын суперинфекциянын дамуына колайлы жагдай жасайды. Әсіресе өте ауыр жүретін стафилококктык энтероколиттен және пневмониядан сактану керек. Тетрациклиндердің сапрофиттік флораны тежеуі наукастарда В тобы витаминдерінің (сапрофиттер олардың синтезіне қатысады) жетіспеуиГілігі себептерінін бірі, бұл тетрациклиндердің тітіркендірушен жэне суперинфекциямен шакырылатын ас корыту жолдарының шырышты кабатының закымдалуын ауырлатады.

Кандидомикоздың алдын алу және емдеу үшін саныраукұлактарға карсы антибиотик нистатин колданылады. Сонымен қатар тетрациклинмен бірге В тобының витаминдерін тагайындагын жөн. Стафилококктармен, протеймен немесе көк ірің таяқшасымен шакырылатын суперинфекцияны басу үшін, эсері тиісті спектрлі микробтарга карсы заттар қолданылады.

Сирек жагдайларда псевдомембраноздык колит' дамуы мүмкін, ол ванкомицинмен емделеді. Әйгілі тетрациклиндерге микроорганизмдердің резистенттілігінің дамуына байланысты осы топтың жана туындыларын іздестіру заңды болып табылады. Сонгы жетістіктердің бірі глицилциклиндердің синтезделуіне байланысты. Осы қатардың болашағы бар косылыс тигилциклин, ол клиникалык сынактан өтуде.