- •«Қоғамдық денсаулық сақтау» факультетінің 2 курс студенттеріне арналған фармакология пәні бойынша емтихан сұрақтары
- •Жаңа дәрілік заттарды іздеп табу қағидалары. Жаңа дәрілік заттарды шығару. Дәрілік заттардың сынаудың негізгі әдістері және қағидалары.
- •Жаңа дәрілік заттардың шығарылуын регламенттейтін мемлекеттік жүйелер. Мемлекеттік және халықаралық фармакопеялар, мазмұны және тағайындалуы.
- •Рецепт дәрігер мамандықтың негізгі құжаттарының бірі ретінде. Рецепт бланкілерінің түрлері. Рецепттерде дәрілік заттардың түрін жазу ерекшеліктері.
- •Уытты, жоғары әсер ететін және наркотикалық заттарға рецепт жазып беру ерекшеліктері.
- •Қатты дәрілік формалар: ұнтақтар, таблеткалар, дражелер, түйіршектер. Анықтамасы. Сипаттамасы.
- •Сұйық дәрілік формалар: ерітінділер, суспензиялар, эмульсиялар, линименттер. Анықтамасы. Сипаттамасы.
- •Сұйық дәрілік формалар: түндырма мен қайнатпалар, тұнбалар (Tincnura), сұйық сығыныдылар, микстуралар. Анықтамасы. Сипаттамасы.
- •11)Әр түрлі дәрілік формалар: капсулалар, аэрозольдер.
- •10)Инъекцияға арналған дәрілік формалар: ампулалар мен флакондар. Анықтамасы. Сипаттамасы.
- •12)Жалпы фармакологияның анықтамасы және міндеттері. Жалпы фармакология бөлімдері.
- •16. Дәрілік заттарды энтеральды енгізу жолы: сублингвальды, суббукальды, пероральды, ректальды. Артықшылықтары мен кемшіліктері.
- •17. Дәрілік заттарды парентеральды енгізу жолы: тері астына, бұлшық етке, көк тамырға. Артықшылықтары мен кемшіліктері.
- •18. Дәрілік заттарды парентеральды енгізу жолы: ингаляциялық, ионофорез, сыртқа қолдану. Артықшылықтары мен кемшіліктері.
- •19. Дәрілердің сіңуі. Сіңу механизмдері. Әртүрлі жолдармен енгізгенде дәрілердің сіңуіне әсер ететін факторлар.
- •20. Биотиімділік. Анықтамасы. Биоэквиваленттік туралы түсінік.
- •21. Дәрілік заттардың организмде таралуы. Дәрілердің су мен липидтерде ерігіштігінің маңызы Биологиялық тосқауылдар. Гематоэнцефальды және плацентарлы тосқауылдар туралы түсінік.
- •22. Дәрілердің қан плазмасы белоктарымен байланысуы. Маңызы. Дәрілердің организмде жиналуы.
- •23. Дәрілердің биотрансформациясы. Маңызы. Дәрілердің биохимиялық өзгерістерінің түрлері.
- •24. Дәрілік заттардың фармакодинамикасы, анықтамасы және мазмұны.
- •29). Дәрілік заттар әсерінің түрлері: негізгі және кері, тікелей және жанама, қайтымды және қайтымсыз.
- •30)Ағзада дәрілік заттардың әсерлерінің көрінуіне әсер ететін шарттар. Химиялық құрылымы және физикалық-химиялық қасиеттері. Суда және липидтерде еру мәні, ұшқыштық, диссоциация дәрежесі.
- •31)Организм қасиеттеріне дәрілік заттардың әсерінің тәуелді болуы.
- •32)Әсер етуші заттың көлеміне, концентрациясына және әсер ету ұзақтығына әсерлердің тәуелді болуы.
- •33)Дәрілік ауру. Анықтамасы. Даму себептері.
- •35)Терапевтік әсер ету кеңділігі. Анықтамасы. Практикалық маңызы.
- •36)Қайта қолданғанда дәрілік заттардың әсерінің өзгерісі: кумуляция, түрлері, сенсибилизация, бейімделу, дәріге тәуелділік, түрлері.
- •37)Дәрілік заттардың біріктірілген түрде қолданылудың әсерлері: дәрілердің синергизмі және антагонизмі. Анықтамасы. Синергизм түрлері.
- •39)Дәрілік заттар әсерінің көрінісіне биоритмдердің ықпалы. Хронофармакология туралы түсінік.
- •Дәрілік заттардың тиімсіз (теріс) әсер ету түрлері: аллергиялық емес жағымсыз кері әсері, дәрілік заттарды мөлшерден тыс қолдануына байланысты токсикалық әсері.
- •Аллергиялық жағымсыз кері әсері (жгт, бгт)
- •42) Арнайы және токсикалық әсерлердің көрінісі
- •43)Генетикалық сертті әсерлер.Фармококинетика
- •44) Фармокотерепия.Түрлері
- •45) Жергілікті жансыздандыратын заттар.Жіктелуі
- •47)Бырыстыратын заттар.
- •50)Холинорецепторларға әсер ететін заттар
- •51) Тікелей әсер ететін м,н холинорецепторлар
- •2. Холинэстеразаға қарсы заттар
- •52) Антихолинэстеразды заттар
- •53) М холинергиялық заттар
- •54) Н холинергиялық заттар
- •55) Адренорецецепторға әсер ететін заттар
- •56. Адренергиялық синапстарда қозудың берілуіне әсер ететін заттардың жіктелуі. Қолданылуы.
- •57. Тікелей әсер ететін адреномиметикалық заттар. Жіктелуі. Қолданылуы. Кері әсерлері.
- •58. Тікелей әсер ететін адреноблокаторлық заттар. Жіктелуі. Қолданылуы. Кері әсерлері.
- •59. Пресинапстық әсер ететін адренергиялық заттар. Жіктелуі. Әсер ету механизмі. Қолданылуы. Кері әсерлері.
- •Орталық жүйке жүйесіне әсер ететін заттар
- •Этил спирті. Жергілікті және резорбтивті әсері. Ожж әсері. Қуаттылық маңызы. Медициналық практикада қолданылуы.
- •Этил спиртінің токсикологиялық сипаттамасы. Жүрек-қан тамырлар жүйесіне, асқазан-ішек жолдарына, бауыр және ағзадағы басқа мүшелер мен жүйелерге әсері.
- •62)Этил спиртімен жедел улану және оны емдеу, алкоголизм, алкоголизм және оның әлеуметтік аспектілері. Алкаголизмнің фармакотерапиясының қағидалары.
- •63)Ұйықтатқыш заттар. Жіктелуі. Мүмкіншілік әсер ету механизмдері, ұйқы құрылымына ықпалы. Кері әсерлері. Дәріге тәуелділік даму мүмкіндігі.
- •I. Беизодиазепин рецепторларының агонистері
- •64)Ұйықтатқыш заттармен жедел улану және оның фармакотерапиясының қағидалары.
- •65)Анальгетикалық заттар. Анықтамасы. Жіктелуі. Қолданылуы.
- •67)Есірткі анальгетиктермен жедел улану және оның фармакотерапиясының негізгі қағидалары.
- •68)Дәріге тәуелділік, әлеуметтік аспектілері, терапиялық қағидалары. Есірткі анальгетиктердің антагонисттері. Олардың әсерінің қағидалары.
- •1. Орталық әсерлі (парааминофенол туындылары) опиоидты емес (наркотикалык емес) апальгетиктер
- •2. Әсерлерінің анальгетвкалык компоненті бар әр түрлі фармакологиялық топтардын прспараттары
- •71.Психотропты заттардың жіктелуі, олардың ашылуы мен практикаға кеңінен енгізілуінің медико-әлеуметтік маңызы.
- •73.Нейролептиктердің негізгі кері әсерлері және олардың фармакологиялық коррекциясы. Экстрапирамидті бұзылыстарды шақырмайтын немесе сирек шақыратын заттар.
- •75.Транквилизаторлардың қолдану көрсеткіштері. Кері әсерлері. Дәріге тәуелділіктің даму мүмкіншілігі.
- •76.Күндізгі транквилизаторлар. Қолдану көрсеткіштері. Кері әсерлері.
- •78.Психостимульдеуші заттар. Жіктелуі. Әсер ету механизмі. Психостимульдеуші әсердің сипаттамасы. Қолдану көрсеткіштері. Кері әсерлері. Дәріге тәуелділіктің даму мүмкіншілігі.
- •79.Кофеин, ожж-не, жүрек-қан тамырлар жүйесіне, зат алмасуына ықпалы.
- •80.Аналептиктер. Жалпы сипаттамасы. Ожж-не стимульдеуші әсерінің механизмдері. Тыныс алу мен қан айналымына әсері. Қолданылуы. Кері әсерлері.
- •84. Нитраттармен улану. Көмек көрсету шаралары.
- •86. Гипертониялық криз кезінде қолданылатын заттар.
- •87. Клофеллинмен улану. Көмек көрсету шаралары.
- •89. Анафилактикалық шок кезінде қолданылатын заттар. Қолдану ерекшеліктері.
- •90. Иммуностимуляторлар. Жіктелуі. Әсер ету механизмі. Организмнің спецификалық емес тұрақтылығын арттыратын әртүрлі фармакологиялық топтағы препараттар. Қолданылуы. Кері әсерлері.
- •91. Анаболикалық стероидтар. Ақуыз алмасуына ықпалы. Қолдану көрсеткіштері мен кері көрсеткіштері. Кері әсерлері. Допингті препараттар туралы түсінік.
- •92. Эритропоэзді ынталандыратын заттар. Жіктелуі. Қолданылуы.
- •93. Гипохромды анемияларда қолданылатын заттар. Темірдің организмде сіңірілуі мен қолданылуына әсер ететін факторлар. Қолданылуы, кері әсерлері.
- •94. Гиперхромды анемияларда қолданылатын заттар. Цианкобаламиннің және фолий қышқылының фармакодинамикасы. Қолданылуы. Мүмкін болатын кері әсерлері.
- •95. Эритропоэзді тежейтін заттар. Әсерінің механизмі және ерекшеліктері, қолданылуы, кері әсерлері.
- •96. Лейкопоэзді ынталандыратын заттар. Препараттардың салыстырмалы сипаттамасы. Қолданылуы. Кері әсерлері.
- •97. Лейкопоэзді тежейтін заттар (қатерлі ісіктерге қарсы заттар).
- •Антисептика және дезинфекция туралы түсінік. Антисептикалық және дезинфекциялайтын заттарға қойылатын талаптар. Жіктелуі.
- •Галоген құрамдас қосылыстар. Микробқа қарсы механизмі, хлор және йод қосылыстарының қолдану және әсер ету ерекшеліктері. Мүмкін болатын кері әсерлері.
- •Тотықтырғыштар. Микробқа қарсы әсер ету механизмі. Мүмкін болатын кері әсерлері.
- •Қышқылдар мен сілтілер. Микробқа қарсы механизмі және әсерлерінің ерекшеліктері Мүмкін болатын кері әсерлері.
- •Металл қосылыстары. Микробқа қарсы әсер ету механизмі. Жергілікті әсері (бырыстыратын, қаптайтын және күйдіргіш әсерлері). Микробқа қарсы қасиеттері. Резорбциялық әсердің жалпы сипаттамасы.
- •Ауыр металлдар тұздарымен улану. Уланғанда көмек көрсету шаралары. Антидотты терапияның қағидалары.
- •Фенол және оның туындылары. Микробқа қарсы механизмі және қолданылуы мен әсерінің ерекшеліктері. Мүмкін болатын кері әсерлері.
- •Альдегидтер және спирттер. Микробқа қарсы әсер ету механизмі. Әртүрлі концентрацияда формальдегид ерітіндісінің және спирттің антимикробты белсенділігі. Қолданылуы және кері әсерлері.
- •Бояғыштар. Антимикробты әсерінің механизмі және ерекшеліктері. Қолданылуы және кері әсерлері.
- •Нитрофуран туындылары (фурацилин). Антимикробты әсерінің механизмі және спектрі. Қолданылуы және кері әсерлері.
- •Бигуанидтер. Антимикробты әсерінің спектрі. Қолданылуы және кері әсерлері.
- •Химиотерапияның негізгі қағидалары. Жіктелуі.
- •Антибиотикотерапия туралы түсінік. Оған қойылатын талаптар.
- •Антибактериальды заттар. Антибиотиктердің негізгі әсер ету механизмдері, жіктеу қағидалары. Негізгі және қордағы антибиотиктер туралы түсінік.
- •112. Бета-лактамды антибиотиктер. Әсер ету механизмдері. Кері әсерлері. Қолданылуы.
- •115. Карбапенемдер. Антибактериальды әсерінің спектрі, қолдану ерекшеліктері. Кері әсерлері.
- •116. Монобактамдар. Антибактериальды әсерінің спектрі, қолдану ерекшеліктері. Кері әсерлері.
- •117. Макролидтер. Әсер ету механизмі. Микробқа қарсы спектрінің және фармакокинетикасының ерекшеліктері, қолданылуы. Кері әсерлері. Жаңа макролидтер, олардың ерекшеліктері.
- •118. Тетрациклиндер. Жалпы сипаттамасы. Жіктелуі, әсер ету механизмі. Жартылай синтетикалық тетрациклиндердің әсерлерінің ерекшеліктері. Қолданылуы. Кері әсерлері.
- •119. Хлорамфеникол тобы. Жалпы сипаттамасы. Әсер ету механизмі. Антибактериальды әсерінің спектрі мен фармакокинетикасының, қолданылуының ерекшеліктері. Кері әсерлері.
- •120. Аминогликозидтер. Жалпы сипаттамасы. Жіктелуі, әсер ету механизмі. Әртүрлі қатардағы (ұрпақтағы) препараттардың
- •121. Рифампициндер. Антибактериальды әсерінің механизмі және спектрі. Қолданылуы. Кері әсерлері.
- •122. Полимиксиндер. Жалпы сипаттамасы. Жіктелуі, әсер ету механизмі. Әсер ету спектрі мен қолданылуының ерекшеліктері. Кері әсерлері.
- •124. Сульфаниламидтердің триметоприммен біріктірілген препараттары. Әсерінің және қолданылуының ерекшеліктері.
- •125. Салазоқосылыстар, олардың әсері және қолданылуы. Кері әсерлері.
- •126. Фторхинолондар. Жалпы сипаттамасы. Әсер ету механизмі. Антибактериальды әсерінің спектрі. Әсерлерінің ерекшеліктері. Қолдану көрсеткіштері. Кері әсерлері.
- •127. Туберкулезге қарсы заттар. Жалпы сипаттамасы, әртүрлі топтағы препараттардың туберкулезге қарсы механизмі. Кері әсерлері.
- •128. Туберкулез терапиясындағы біріктіру қағидалары.
- •129. Туберкулезды емдегенде қолданылатын антибиотиктер препараттары.
- •I топтың заттары
- •130. Лепраға қарсы заттар. Қолдану көрсеткіштері. Кері әсерлері.
- •131. Бензилпенициллин препараттарының спирохеттерге қарсы қасиеттері. Қордағы спирохеттерге қарсы антибиотиктер: тетрациклин, эритромицин және т.Б.
- •132. Висмут препараттарының әсер ету механизмі, олардың мерезді емдеуде қолданылуы. Кері әсерлері.
- •134. Вирустарға қарсы заттар. Әсер ету механизмі. Қолданылуы.
- •135. Интерферондардың биологиялық маңызы, қасиеттері және қолданылуы. Интерфероногендер.
- •137. Безгекке қарсы заттар. Химиялық құрылысы бойынша жіктелуі. Гематошизотропты заттар. Гистошизотропты заттар. Қолданылуы. Кері әсерлері.
- •144. Лейшманиозда қолданылатын заттар. Тері және висцеральды лейшманиоздың емдеуінде қолданылатын препараттар. Кері әсерлері.
144. Лейшманиозда қолданылатын заттар. Тері және висцеральды лейшманиоздың емдеуінде қолданылатын препараттар. Кері әсерлері.
Тері лейшманиозы (ауру коздырушыларының бірі - Ьеівһтапіа ігоріса) және агзалық лейшманиоз (ауру қоздырушысы - һеізһтапіа йопоуапі) болып бөлінеді.
Ағзалык лейшманиозды (кала-азар) емдегенде, біздің елімізде бес валентті сурьма препараты солюсурьмин өте кеңінен колданылады.
Препаратты парентералды енгізеді. Оны кептеген наукастар жаксы көтереді. Жанама эсерлерінен локсу, бастың ауыруы, тері бертпелері, сирек - агранулоцитоз болуы мүмкін. Солюсурьминнің кеп мелшерін бергенде оның антидоты ретінде унитиол қолданылуы мүмкін.Лейшманиоз кезінде бес валентті сурьма препараттарынан, натрий стибоглюконаты колданылады. Оны бұлшық етке және кек тамырға енгізеді. Жағымсыз әсерлерінен кұсу, тәбеттің бұзылуы, брадикардия, гипотензия, төс артында ауыру сезімдері болуы мүмкін.
Сурьма препараттарына лейшманияның іұрактылығы дамитындығын сскерген жон,
Сурьманың екі препараты тері лейшманиозында да тиімді.
Тері лейшманиозын жергілікті емдеу инфильтраттарга а к р и х и н ерітіндісін сіндірумен жүзеге асырылады.
Резорбтивті әсер ету үшін лейшманиозга карсы жоғары белсенділігі бар аминогликозид тобының антибиотигі мономицин колданылады. Тері лейшманиозындатиімділігімен катар, ол бактерияға қарсы айтарлықтай кең спектрлігімен сипатталады. Бүйрекке жағымсыз әсер көрсетеді, кейде есту жүйкесінің невритін шакырады. Неомицинге караганда уыттылыгы аз. Лейшманиоздың осы түрінде метронидазол да қолданылады.
145. Ұсақ құрттарға қарсы заттар. Жіктелуі, әсер ету механизмі. Қолданылуының негізгі қағидалары. Кері әсерлері.
Инсектицидті заттар.
Адамдардын, паразитгік кңптарды - ішек қңптарын (гельмшптермен)1 жұктыру жиілігі өте көп. Бұл кезде болатын аурулар (гельмингоздар) биологиялык ерекшеліктерінен және ауру қоздыргьіштың орналасуына байланысты бір жагдайларда айқын емес симптомдармен, баска жагдайда анемияның, бауыр, өкпе, кез, кан тамырлары закымдалуының себептері болуы мүмкін.
Адам ағзасында гельминттердің орналасу негізі бойынша ішек және ішектен тыс гельминтоздарға бөлінеді, олардың ауру қоздырғыштары жұмыр құрттар (нематодтар), сонымен қатар жалпак құрттар - таспа тәрізді (цестодтар) және соргыштар (трематодтар) болуы мүмкін.
Құртгарға қарсы заттар эсер ету механизмі бойынша біркатар топтарга1 бшгінеді:
жасушалық улар - төрт хлорлы этилен
жүмыр қурттарда жупке-бүлшық ет қызметін бұзатын дэрілік заттар - пирантел памоаты, пиперазин жэне оның тұздары, дитразин, левамизол, нафтамон;
3) көбіне жалпақ қүрттардың жуйке-булшық ет жүйесін сапдандыратын және оның жабын тінінің бүзылуын шақыратын дәрілік заттар- празиквантель, фенасал, битионол;
4) көбіне гельминттердің энергиялың үрдістеріне эсер ететін дэрілік заттар— аминоакрихин, пирвиний памоаты, левамизол, мебендазол.
Гельминтозды емдеудің мэні - агзаны гельминттерден босату (гельминтсіздендіру деп аталады). Әрбір гельминттерге карсы препараттар белгілі гелминттерге белсенді әсер көрсететіндіктен, гельминтозды емдер алдыыда ауруды қоздырушыны дэл аныктау керек.
Инсектицидтер (лат. insectum – жәндік және caedo – жою) – зиянды жәндіктерді құртуға арналған химиялық заттар. Организмге ену жолына байланысты Инсектицидтер бірнеше топқа ажыратылады.
Жанасу Инсектицидтері – жәндіктердің сыртқы тері қабаттарымен жанасуы арқылы енеді; олар шанышқылы-сорғыш ауыз органдары бар жәндіктерді (биттер, қандалалар) жоюға арналған.
Инсектицидтер:
Ішек Инсектицидтері – Инсектицидтерімен өңделген өсімдіктерді немесе уландырылған жемдерді жеуі арқылы жәндіктердің асқазан-ішек жолына енеді; олар кеміретін жәндіктерді(шегірткелер, қоңыздардың дернәсілдері мен ересектері, көбелектердің жұлдызқұрттары) жоюға арналған.
Жүйелі инсектицидтер – өсімдікке топырақтың тамыры арқылы немесе беткі жағынан өсімдіктің сөлі мен ұлпалары арқылы еніп, жүйке-талшық жүйесі бойына тарайды.
Фумигант немесе тыныс Инсектицидтері – жәндіктердің организміне бу, газ күйінде деп алу органдары арқылы енеді.
Инсектицидтердің көпшілігі органикалық заттардан тұрады, оларды синтетика жолмен алады. Солардың ішіндегі маңызы зор болып табылатын хлорлы органик және фосфор органик.Инсектицидтер Қазір күшәла мен фтор қосылыстары бар органикалық емес Инсектицидтер қолданылмайды. Бірқатар хлорлы органик. Инсектицидтер (альдрин, дильдрин, т.б.) мен ДДТ-ны (химиялық препарат) пайдалануға барлық дамыған елдерде тыйым салынған. Ауыл шаруашылығына кеңінен ендіріліп жатқан синтетика пиретроидтардың үлестік шығын мөлшері аз (1 га-ға 25-тен 200 га-ға дейін) және қоршаған ортаға зиянды газдарды шығаруы төмен. Оларды әр түрлі тәсілмен қолданады (бүрку, себу, тозаңдату, фумигация).Инсектицидтерді қолдану ауыл шаруашылығы мен орман шаруашалығы өнімдерінің шығынын азайтады.
Бүрку - өлшемі шектелген көлемде шашыратылған сұйықтықты айдау.
Тозаңдату. Қысылған ауа ағынымен сұйық, болмаса ұнтақ затты тіс протездерінің сыртына әдемілік үшін, әрі металдардың тотығуын азайту үшін жасалатын ортопедиялық тәсіл. Тәжірибеде титан нитраты тозаңдатқыш элемент ретінде, коррозияға төзімділігіне байланысты кеңінен қолданылады.
146. Жанаспалы (контактные) және ішектік инсектицидтер, фумигандар, репеленттер. Қолданылуы.
Жедел улану кезіндегі терапияның негізгі қағидалары
Инсектицидтер:
Ішек Инсектицидтері – Инсектицидтерімен өңделген өсімдіктерді немесе уландырылған жемдерді жеуі арқылы жәндіктердің асқазан-ішек жолына енеді; олар кеміретін жәндіктерді(шегірткелер, қоңыздардың дернәсілдері мен ересектері, көбелектердің жұлдызқұрттары) жоюға арналған.
Жүйелі инсектицидтер – өсімдікке топырақтың тамыры арқылы немесе беткі жағынан өсімдіктің сөлі мен ұлпалары арқылы еніп, жүйке-талшық жүйесі бойына тарайды.
Фумигант немесе тыныс Инсектицидтері – жәндіктердің организміне бу, газ күйінде деп алу органдары арқылы енеді.
Химиялык заттармен, соның ішінде дэрілермен жедел улану едэуір жиі кездеседі. Улану кездсйсок, қасакана (суицидалды6) жэнс мамандыгының ерекшелігімен байланысты болуы мүмкін. Жедел улану этил спиртімен, уііі.іктатқыш заттармен, психотроптық препараттармен, опиоидтык жэне імшоидтык емес анальгетиктермен, фосфорорганикалық инсектицидтермен ж.іне баска косьглыстармен квбінесе жиі кездеседі.
Химиялык заттармен улануды емдеу ушін арнайы токсикологняльпс о[ч алыктар меп бөлімдер кұрылған. Жедел улануды емдеудін негізгі міндеті улаиу туғызған заттарды агзадан шығару. Наукастардың жағдайы ауыр болған кезде мұның алдында өмірге манызды жүйелер - тыныс жэне кан айналымныц кызметтерін камтамасыз етуге бағытталған жаяпы емдік жэне [іеанимациялык шаралар жасалуы кажет.
Детоксикация принципінін мэмі келесіде. Алдымен заттың енгізілген -һолынан сінуіне кедергі жасау керек. Егер заттын кейбір беліі і немесе толық сінген болса, оның ағзадан шығарылуын жылдамдату, сонымен қатар оны шянсыздандыру және жагымсыз эсерлерін токтату үшін антидотгарды колдану кажет.
Симптоматикалық терапия жсдел улануды емдеуде маңызды рөл атқарады. Әсіресе арнайы антидотсары жок заттармен улану кезінде оның үлкен мәні бар.
Алдымен өмірге кажетті кызметтерді — қан айналымды жэне тынысты қалыпты ұстап тдау кажет. Осы максатта жүрек гпикозидтерін, артериялык кысымның деңгейін ретгейтін заттарды, шеткі тіндерде микроциркуляцияны жаксартатын заттарды, жиі оксигенотерапияны, кейде тынысты ынталандыргьшггарды және т.б. қолданады. Нау кастың жагдайын киы ндататы н жагымсыз симптомдар пайда болғанда, оларды тиісті преиараттардың көмегімен токтатады. Атал айтқанда, тырысуды тырысуға қарсы айқын йслсенділігі бар анксиолитик дназепам қолданып токгатады. Ми ісінуіиде деі идратациялык ем жүргізіледі (манниттін, глицеріганің көмегімен). Ауыру сезімі анальгетиктермен (морфин жэне т.б.) жойылады. Қышкыгьнегіздік жағдайына көп көціл бөлген жөн жэне бұзылысы пайда болган жағдайларда оиы түзегу кажет. Аіщцозды емдеу үшін натрий гидрокарбонаты, трисамин срітінділері. ал алкалозда- аммоний хлориді қолданылады. Су-электролиттік тепе-теңдікті қалыпты ұстап тұру да соншалықты маңызды.
Сонымен, дэрілік заттармен жедел улануды емдеуге детоксикациялык шаралардың кешенімен қатар симптоматикалык жэне егер кажет болса реанимаииялық ем де қолданылады.
147. Ағзаға удың түсуін тоқтатуға және улы заттардың ағзадан шығарылуына бағытталған шаралар.
Егер зат сіңген және резорбтивті эсер көрсететін болса, онда негізгі күштер олардың ағзадан жылдамырак шыгуына багытталған болуы тиіс. Осы мақсатта күшейтілген диуреі, перитонеалды диализ, гемодиализ, гемосорбция, кан ауыстыру жэне баскалар колданылады. Күшейтіпген диурез эдісінің мэні - сулы жүктеме (кеп су ішкізу, көк тамырга сұйыктар енгізу), онымен коса белсенді зәр айдагыш затты (фуросемид^маннит) колдану. Жекелеген жағдайларда, зэрді сілтілегенде немесе қышқылдатканда (заттың касиетіне байланысты) көбінесе заттың жылдам шыгуына экеледі (бүйрек өзекшелерінде оныц реабсорбциясын азайтуы арқасында). Диурезді күшейту эдісімен қандагы белоктармен жэне липидтермен байланыспағаи, тек бос заттарды шыгаруга болады. Бұл эдісті колданганда электролиттік балансты үстап тұру кажет, ол агзадан иондардың кеп мөлшері шыгуы салдарынан бұзылуы мүмкін. Жедел жүрек-тамыр жуйесінің жетіспеушілігі кезінде, бүйрек кызметінің айкын бұзылуыііда және өкпе немесе ми ісінуініңдаму каупінде күшейтілген диурсз қолданылмайды. Күшсйтілген диурезден баска, гемодиализ немесс перитонеалдык диализ' колданылады. Гемодиализ кезінде (жасанды бүйрек) кан жартылай өткізілетін мембранасы бар диализатор аркылы өтеді жлне көп дэрежеде белоктармен байланыспаған уытты заттардан (мысалы, барбитураттардан) босайды. Артериялық қысым күрт төмендегенде гемодиализ колданылмайды. Перитонеаидыцдиападіц мэні - іш пердесін электролиттік ерітіндімен жуу. Уланудын сипатына байланысты затты күрсак куысына тезірек шыгаратын белгілі бір диализдеуші сүйыктықтар қолданылады. Инфекцияның аддын алу үшін дишіиздеуші ерітіндімен біруакытта антибиотиктер енгізіледі. Б:үл эдістердің тиімділігі вте жоғары болуына қарамастан, олар жан-жақты емес, себебі барлык химиялык қосылыстар диализдене бермейді (япш, гемодиализ кезінде жартылай еткізетін мембрана аркылы немесе перитонеалды диапиз кезінде іш пердесі арқылы өтпейді). Детоксикация әдістерінің бірі - гемосорбцш. Берілген жагдайца кандағы \ ытты заттар арнайы сорбенттерге адсорбцияланады (мысалы, кан бе юктарьтмен жабылган түйіршіктелгсн активгі көмірге). Бұл әдіс психозға карсы заттармен, анксиолитиктермен, фосфорорганикалық косылыстармен жлпе баскдлармен уланганда агзадан удың шыгарылуын табысты өткізуге мүмкіндік береді. Препараттар нашар диализденген жағдайда да (сонымен каі ар, сарысу белоктарымен байланыскан заттар) және гемодиализ жақсы н.тгиже бермегенде осы эдіс тиімді болатыны манызды.
Жедсл улануды емдеген кезде, сондай-ақ қан ауыстыру колданылады. Бүл жағдайда кан шығаруды донордың қанын кұюмен қатар жүргізеді. Бұл одісті көбінесе қанға тікелей эсер ететін, мысалы метгемоглобинемия (нитриттер, нитробснзолдар жэне баскалар осылайша эсер етеді) түзілуін шакыратын заттармсн уланғанда қолдануға көрсетіледі. Сонымен катар бұл лліс сарысу белоктарымен берік байланысатьш жогары молекулалык іаттармен уланғанда оте тиімді. Қанды ауыстыру операциясын кан айналым кенеттен бұзылганда, тромбофлебигге колданьшмайды.
Сонғы жылдары кейбір заттармен улануды емдегенде плазмаферезді' қолдану тарала бастады, бұл кезде сарысудыц шыгарылуы қанның түйіршік •элементтерін жогалтусыз, оның ізінен донордың сарысуымен немесе альбумині бар электролиттік ерітііідімен ауыстыру аркылы жүргізіледі.
Кейде детоксикация максатында кеуденің лимфалык тутіктері аркылы лимфаиы (лимфорея) шығарады. Лимфодиализ, лимфосорбция болуы мүмкін. Дэрілік заттармен жедел улануды емдеуде бұл әдістердін үлкен маңызы жок.
Егер өкпе аркылы шығатын заттармен уланған болса, онда тынысты күшейту осындай улануды емдсудің маңызды эдістерінің бірі (мысалы, ингаляциялык наркозга арналган заттар). Гипервентиляцияны тыныстьщ ынталандыргышы карбогенмеи, сонымен қатар жасанды дем берумен шакыруға болады.
Ағзадағы уытты заттардың биотрансформациясын кушейту жедел улануды емдеуде айтарлыктай рөл аткармайды.
148. Табиғи және жасанды детоксикация әдістері. Егер зат сіңген және резорбтивті эсер көрсететін болса, онда негізгі күштер олардың ағзадан жылдамырак шыгуына багытталған болуы тиіс. Осы мақсатта күшейтілген диуреі, перитонеалды диализ, гемодиализ, гемосорбция, кан ауыстыру жэне баскалар колданылады.
Күшейтіпген диурез эдісінің мэні - сулы жүктеме (кеп су ішкізу, көк тамырга сұйыктар енгізу), онымен коса белсенді зәр айдагыш затты (фуросемид^маннит) колдану. Жекелеген жағдайларда, зэрді сілтілегенде немесе қышқылдатканда (заттың касиетіне байланысты) көбінесе заттың жылдам шыгуына экеледі (бүйрек өзекшелерінде оныц реабсорбциясын азайтуы арқасында). Диурезді күшейту эдісімен қандагы белоктармен жэне липидтермен байланыспағаи, тек бос заттарды шыгаруга болады. Бұл эдісті колданганда электролиттік балансты үстап тұру кажет, ол агзадан иондардың кеп мөлшері шыгуы салдарынан бұзылуы мүмкін. Жедел жүрек-тамыр жуйесінің жетіспеушілігі кезінде, бүйрек кызметінің айкын бұзылуыііда және өкпе немесе ми ісінуініңдаму каупінде күшейтілген диурсз қолданылмайды. Күшсйтілген диурезден баска, гемодиализ немесс перитонеалдык диализ' колданылады. Гемодиализ кезінде (жасанды бүйрек) кан жартылай өткізілетін мембранасы бар диализатор аркылы өтеді жлне көп дэрежеде белоктармен байланыспаған уытты заттардан (мысалы, барбитураттардан) босайды. Артериялық қысым күрт төмендегенде гемодиализ колданылмайды. Перитонеаидыцдиападіц мэні - іш пердесін электролиттік ерітіндімен жуу. Уланудын сипатына байланысты затты күрсак куысына тезірек шыгаратын белгілі бір диализдеуші сүйыктықтар қолданылады. Инфекцияның аддын алу үшін дишіиздеуші ерітіндімен біруакытта антибиотиктер енгізіледі. Б:үл эдістердің тиімділігі вте жоғары болуына қарамастан, олар жан-жақты емес, себебі барлык химиялык қосылыстар диализдене бермейді (япш, гемодиализ кезінде жартылай еткізетін мембрана аркылы немесе перитонеалды диапиз кезінде іш пердесі арқылы өтпейді). Детоксикация әдістерінің бірі - гемосорбцш. Берілген жагдайца кандағы \ ытты заттар арнайы сорбенттерге адсорбцияланады (мысалы, кан бе юктарьтмен жабылган түйіршіктелгсн активгі көмірге). Бұл әдіс психозға карсы заттармен, анксиолитиктермен, фосфорорганикалық косылыстармен жлпе баскдлармен уланганда агзадан удың шыгарылуын табысты өткізуге мүмкіндік береді. Препараттар нашар диализденген жағдайда да (сонымен каі ар, сарысу белоктарымен байланыскан заттар) және гемодиализ жақсы н.тгиже бермегенде осы эдіс тиімді болатыны манызды. Жедсл улануды емдеген кезде, сондай-ақ қан ауыстыру колданылады. Бүл жағдайда кан шығаруды донордың қанын кұюмен қатар жүргізеді. Бұл одісті көбінесе қанға тікелей эсер ететін, мысалы метгемоглобинемия (нитриттер, нитробснзолдар жэне баскалар осылайша эсер етеді) түзілуін шакыратын заттармсн уланғанда қолдануға көрсетіледі. Сонымен катар бұл лліс сарысу белоктарымен берік байланысатьш жогары молекулалык іаттармен уланғанда оте тиімді. Қанды ауыстыру операциясын кан айналым кенеттен бұзылганда, тромбофлебигге колданьшмайды. Сонғы жылдары кейбір заттармен улануды емдегенде плазмаферезді' қолдану тарала бастады, бұл кезде сарысудыц шыгарылуы қанның түйіршік •элементтерін жогалтусыз, оның ізінен донордың сарысуымен немесе альбумині бар электролиттік ерітііідімен ауыстыру аркылы жүргізіледі. Кейде детоксикация максатында кеуденің лимфалык тутіктері аркылы лимфаиы (лимфорея) шығарады. Лимфодиализ, лимфосорбция болуы мүмкін. Дэрілік заттармен жедел улануды емдеуде бұл әдістердін үлкен маңызы жок. Егер өкпе аркылы шығатын заттармен уланған болса, онда тынысты күшейту осындай улануды емдсудің маңызды эдістерінің бірі (мысалы, ингаляциялык наркозга арналган заттар). Гипервентиляцияны тыныстьщ ынталандыргышы карбогенмеи, сонымен қатар жасанды дем берумен шакыруға болады. Ағзадағы уытты заттардың биотрансформациясын кушейту жедел улануды емдеуде айтарлыктай рөл аткармайды.
149. Ағзада уды залалсыздандыру (антидоттар, антагонисттер).
Егер улану кандай затпен шақырылғаны аныкталган болса, онда уды агзадан антидоттардың2 көмегімен шыгаруға тырысады. Химиялык заттармен улануды арнайы емдеу үшін колданылатын заттарды антидоттар деп атайды. Оларға уларды химиялык немесе фязикалық өзара әсерлссу аркылы ысмесе фармакологаялық антагонизмге байланысты (физиологиялык жүйе, рецепторлар жэне т.б. деңгейінде)1 инактивациялайтын заттар жэтады. Осылайша, ауъф металдармен уланганда, олармен уытты емес комллекс түзетін қосылыстар (мысалы, унитиол, І> (іеницилламин, Са^а^ЭДГА) колданылады. Затгармен реакцияға тусетін жәие субстратты босататын (мысалы, оксимдер - холинэстераза реактиваторлары; метгемогпобинемия тұзетін заттармен уланганда қалданылатыы антидоттар да осыған ұксас әсер етеді) антидоттар белгілі. Жедел улануларда фармакологиялык антагонистер (атропин холинэстеразаға қарсы заттармен уланганда, налоксон морфинмен уланганда және т.б.) кеңінен қолданылады. Әдегге, фармакшюгиялык антагонисгср улану шакырғаы заттар байланысатын рецепторлармен езара бэсекелес әсерлеседі. Әсіресе жедел уланудың жиі себебі болып табылатын заттар жөнінде арыайы антиденелерді алудың болашағы зор. Жедел улануды антидоттармен емдеуді ертс бастаған сайын ол тиімді болады. Агзаііыц тіндері, мүшелері мен жүйелерініңзақымдалуы дамыганда және улаііудыц терминалдық сатысында антидоттық емнің нэтижесі аз.жүрек жетіспеушіліктерін1 емдеуде колданылатн дәрілік заттар. Олар жүректіқ көбіне үнемделген жэне сонымен бірге, тиімді қызметін қамтамасыз ете отырып, миокардтың жұмыс істеу кабілетін жогарылатады. Жүрек гликозидтері кантсыз (агликон немесе генин) және қантты (гликон2) бөліктерден тұрады. Агликонның негізі көптеген жүрек гликозидтерінде қанықпаған лактонды сакинамен байланысқан стероидты (циклопентанпергидрофенантрендік) кұрылым болып табылады. Гликон эртүрлі қанттармен берілуі мүмкін: Д-дигитоксоза, Д-глюкоза, Д-цимароза, Д-рамноза және баскалармен. Молекуласьшда канттың саны 1 -ден 4-ке дейін болуы мүмкін. Кейде кантты бөлігіне сірке кышкылының қалдығы қосылады. Кардиотоникалык әсерін апіиконмен байланыстырады. Кднтгы бөлігінің рөліне келсек, оган гликозидтердің ерігіштігі және олардың тіндсрде ұсталуы тэуелді болады. Гликон, сондай-ак қосылыстың белсенділігіне жэне уыттылығына ыкпал етеді. Жүрек гликозіідтері гидролизге (энзимдік, қышкыддык, сілтілік) оңай ұшырайды. Өсімдіктердің езінде жүрек гликозидтерін гидролиздейтін ферменттердін бар екендігі белгіленген. Соңғысымен дэрілік шикізатты сактау немесе өңдеуге дайындау кезінде біріншілік (генуиндік3) гликозидтердің гидролитикалық ыдырау м үмкіндіктері түсіндіріледі. Осы үрдістің алдын алу үшін ферменттерді тежеуге болады. Медицина практикасында, келесі өсімдіктерден алынатын жүрек гликозидтерініц препараттарын кеңінен колданады:
• ал-кызыл оймақгүл (Әі^ііаііх ригригеа;) -дигитоксин;
түкті оймакгүл {Ощііаііз Іапаіа) - д и г 4№ оксин, целанид (лантозид С, изоланид);
строфант Комбе (Бігорһапіиз КотЬе) -строфантин К';
меруертгүл {Сотаііагіа) -коргликон;
жанаргүл (Асіопіз \егпаШ) -жанаргүл шебінің тұндыр- м а с ы .
Жүрек гликозидтерінін алыну көздері және колданылатын препараттары мен әсер ететін заттары Жеке гликозидтер гөп кызығушылыкты туындатуда. Қарапайым, галендік және жаңа галеяогів препараттар өзінің маңызын жоюда.
Жүрек гликозидтерінін негізгі қасиеттері, олардың журекке таңдпшии әсер етуі болып табылады. Жүрек гликозидтерінін фармакотерапкясыии^ препараттың миокардка тікелей эсер етуіне байланысты систоланьш күшооі (кардиотоникалық эсер, оң инотропты1 эсер) бастырел аткарады. Систолалык жиырылу куатты және тез болады. Бұл ЭКГ-л» 0-Т аралығының кыскаруымен көрінеді; қарыншалық кешен жапаш, сондай-ак 8-Т сегментінің изоэлектрлік сызыктан төмендеуі, Т- тісшеанш азаюы, тегістелуі немесе инверсиясы түрінде көрінеді. Журек жетіспеушілігінде жүрек гликозидтері жүректің соккы жаае минуттык көлемдерін айтарлықтай жогарылатады. Журек жүмысыныш оттегіне кажеттілікті ұлғайтпай (жұмыс бірлігіне) жоғарылайтыны маңьпды.
