51) Тікелей әсер ететін м,н холинорецепторлар

1.М- және Н-холинорецепторларға әсер ететін заттар

• М -, Н-х олиномиметиктер

Ацетилхолин Карбахолин

• М -, Н-х олиноблокаторлар

Циклодол

2. Холинэстеразаға қарсы заттар

Физостигмин салицилаты Прозерин

Галантамин гидробромиді Армин

3. М-холинорецепторларга эсер ететін заттар

• М-х олиномиметиктер (мускариномиметикалық заттар)

Пилокарпин гидрохлориді Ацеклидин

• М-х олиноблокаторлар (антихолинергиялық, атропин тәріздес заттар)

Атропин сульфатыМетацин

Платифиллин гидротартраты Ипратропий бромиді Скополам4. Н-холинорецепторларға әсер ететін заттар

• Н-х олиномиметиктер (никотиномиметикалык заттар) Цититон Лобелин гидрохлориді

• Н-холинорецепторлардың немесеолармен байланысқан иондықканалдардыңтежегіштері Ганглиоблокаторлық заттарБензогексоний Пентамин Гигроний Пирилен Арфонад Кураре тәрізді заттар (шеткі әсерлі миорелаксанттар) Тубокурарин хлориді Панкуроний

Ацетилхолин әсерлері Ацетилхолиннің әсері өте қысқа, өйткені ол ацетилхолинэстераза ферментімен жылдам гидролизге түседі (мысалы, жүйке-бұлшық еттік синапстарда) немесе синаптикалық саңылаудан шығып кетеді (вегетативті ганглийлерде). Ацетилхолиннің гидролизіңде пайда болған холиннің көпшілігі (50%) пресинаптикалық ұштарменен ұсталып, ацетилхолиннің қайта биосинтезінде қолданылу үшін цитоплазмаға тасымалданады.

52) Антихолинэстеразды заттар

Ацетилхолин медиаторы көбінесе ацетилхолинэстераза ферментімен ыдырауға ұшырайды. Ацетилхолинэстераза¹ ацетилхолин молекуласының 2 жерімен - анионды және эстеразды орталықтарымен байланысады. xолинергиялык берілулер айтарлықтай дәрежеде бөлінетін ацетилхолин мен ацетилхолинэстераза концентрациясының қатынасына тәуелді болуы мүмкін. Қозудың ацетилхолинэстеразаны тежеу болып табылады. Осы мақсатпен холинэстеразаға қарсы заттар қолданылады. Олардың негізгі әсерлері бұл заттардың ацетилхолинэстеразаны¹ тежеуімен және ацетилхолиннің гидролизіне кедергі жасауымен байланысты. Бұл холинорецепторларғааса айкын және ұзақ әсерімен байқалады. Сонымен, бұл препараттардың әсері М- және Н-холиномиметиктерге ұқсас, бірақ холинэстеразаға қарсы заттардың әсері ацетилхолин арқылы жүзеге асады. Жеке препараттар (мысалы, прозерин) біраз тікелей холиномиметикалық әсер көрсетеді.

Холинэстеразаға қарсы препараттардың ацетилхолинмен байланысуының тұрақтылығына қарай оларды 2 топқа бөлуге болады:

I. Әсері қайтымды препараттар

Физостигмин салицилаты Прозерин Галантамин гидробромиді

II. Әсері қайтымсыз препараттар² АрминСонымен қатар, холинэстеразаға қарсы заттар мен ацетилхолинэстеразаның өзара әсерлесуінде гидрофобты байланыстар маңызды рөл атқарады.

Холинэстеразаға қарсы заттар ацетилхолиннің гидролизіне кедергі жасай отырып, мускарин және никотин тәріздес әсерлерді күшейтеді және ұзартады. Холинэстеразаға қарсы заттар емдік мөлшерде әдетте брадикардия шақырады, жүректің жұмысы төмендейді, жүректің өткізгіш жолдарында қозудың берілу жылдамдығы баяулайды. Артериялық қысым төмендейді. Препаратты көп мөлшерде енгізгенде тахикардия (жүректің жиырылу жиілігіне әсері о холинорецепторларға әсерімен ғана емес, сонымен қатар симпатикалық ганглийлердің, бүйрек үсті безінің милы заттарының және сопақша ми орталықтарының холинорецепторларын ынталандыруына да байланысты) дамуы мүмкін.

Холинэстеразаға қарсы заттар аз мөлшерде қаңқа бұлшық еттеріне және вегетативті ганглийлерде қозудың берілуін жеңілдетеді, ал көп мөлшерде тежегіш әсер көрсетеді.

Холинэстеразаға қарсы заттар аз мөлшерде ОЖЖ-сін ынталандырады (электроэнцефалограмманың десинхронизациясы дамиды, бірқатар рефлекторлы реакциялардың уақыты азаяды). Жоғары, әсіресе уытты мөлшерлерде бұл заттаПрепараттарды таңдау олардың белсенділігімен, тіндіктосқауылдардан өту қабілетімен, әсерінің ұзақтығымен, тітіркендіргіш қасиетімен, уыттылығымен анықталады. Глаукомада прозерин (неостигмин метилсульфаты), физостигмин,армин (бұлардың ерітінділерін конъюнктивалды қуысқа тамызады) қолданылады. Галантамин мұндай мақсатпен қолданылмайды, өйткені ол тітіркендіргіш қасиет көрсетіп, конъюнктиваның ісінуін шакырады.

Резорбтивті әсер үшін (миастенияда, ішек пен қуықтың атониясында, полиомиелиттен кейін, деполяризацияға қарсы әсері бар кураре тәрізді заттардың антагонисті ретінде) әдетте уыттығы төмен заттар прозерин және галантамин қолданылады, сирек - физостигмин.

Гематоэнцефалды тосқауылдан галантамин (нивалин) және физостигмин (үшіншілік аминдер) өтеді. Осыған байланысты полиомиелиттен кейін калған көріністерде холинергиялық берілулерді тек шетте ғана емес, сондай-ақ ОЖЖ-де де белсендіру үшін галантамин қолданыладыр ОЖЖ-сін тежейді.