8. Сұйық дәрілік формалар: ерітінділер, суспензиялар, эмульсиялар, линименттер. Анықтамасы. Сипаттамасы.

Сұйык дәрілік калыптар дәрілік заттар сұйық дисперсті ортала таралған бос дисперсті жүйе болып табылады. Сұйык дәрілік калыптаарға ерігінділер, тұндырмалар, кайнатпалар, тұнбалар. сығындылар, суспензиялар, эмульсиялар, микстуралар, жаңагален препараттары, өсімдік жинактары, шырышт ар және баска да дәрілік қалыптар жаталы. Казіргі уаққытта заводтык тәсілмен дайындалған қолдануға дайын сұйық дәрілік қалыптар көп маңызға ие болып отыр. Бұлардың негізін ампулада, құтыда, шприц-тюбиктерде, полиэтиленді құтыда ш ыгарылатын парентералды қолдануға арналған стерилді препараттар құрайды.

Е р і т і н д і л е р - дәрілік затты (қатты немесе сүйык) арнайы еріткіштерде еріту арқылы алынатын сұйық дәрілік қалып.

Дисперсиялык дәрежесіне карай әркашан мөлдір, тұнбасыз. өлшенген бөлшекті заттарсыз шынайы (төменгі молекулалы косылыстар - глюкозанын, натрий хлоридінің, магний сульфатьның ерітінділері және жоғары молекулалы пепсин, желатиннің ерітінділері) ерітінділерді және коллоидты ерітінділерді (колларгол. протаргол ерітінділері, шырыштар)ажыратады.

Қолдану әдісіне қарай бөлінеді:

І. Ішке кабылдауға арналған ерітінлілер

2. Сыртқа кабылдауға арналған ерітінлілер

С у с п е н з и я л а р - ұсақ бөлшектенген ерімейтін қатты дәрілік заттар (дисперсті фаза) сол күйінде қандай да бір сұйыктықта (дисперсті орта) -, суда, глицеринде, сұйық майларда болатын сұйық дәрілік қалып.

Суспензиялар коллоидты ерітінділер сияқты гетерогенді жуйе болып табылады, бірақ олардан айырмашылығы тұнық емес сұйықтық және бөлшектенген бөлшектердің өлшемі (0.1 мкм -ден артық) үлкен.

Суспензиялар сыртқа және ішке қолдануға арналған. Кейбір стерильді суспензияларды бұлшықетке немесе дене қуыстарына енгізуге болады.

Ішке және сыртқа қолданылатын суспензиялар дозаланбағаи, ал инъекция үшін - дозаланған.

Пайдалану алдында суспензияны шайқайды, бұл кезде қатты фазаның бөлшектері сұйық дисперсті ортада біркелкі таралады, Бұл талап міндетті түрде орындалуы қажет болғандықтан рецепттің сигнатурасында және этикеткасында «Қолданар алдында шайқау керек» деп көрсетеді.

Суспензияларды негізінен фармацевтикалық кәсіпорындарда, кейбір жағдайда дәріханада дайындайды. Оларға мысалы. гризеофульвин суспензиясы Suspensio Griseofu1vini (l ,5%), олететрин суспензиясы - Suspensio Оіетеггіпі (2,5%) жатады.

Мұндай суспензиялар рецептте тек қыс қартылған түрде жазылады. Егер суспензия әртүрлі концентраuиямен шыгарылмаса суспензияның концентрациясын көрсетпеуге болады.

Э м у л ь с и я - екі фазалы дисперсті жүйе болып табылатын, өзара ерімейтін сұйықтыктардан тұратын, ішке және сыртқа қолдануға арналған сұйық дәрілік қалып.

Эмульсияның дисперсті ортасы - су, ал дисперсті фазасы суда ерімейтін сүйықтыктар (құнарлы немесе эфир майлары, бальзамдар және т.б.). Эмульсияляр да суспензиялар сияқты дисперсті бөлшектердің (тамшылар) өлшемі І-ден 150 мкм-ге дейінгі ірі дисперсті жүйе.

Эмульсиялардың артықшылықтары:

І. құнарлы майлардың және бірқатар дәрілік заттардың жағымсыз дәмдерін жасыратын қабілеті бар;

дәрілік заттардың шырышты қабықтарға тітіркендіргіш әсерін азайтатын касиеті бар.

Эмульсиялар дайындау әдісіне қарай майлы (Еmulsа oleosae) және тұқымдык (Еmulsа sеmіnаlіа) деп бөлінеді.

Mайлы эмульсияларды майларды ұсақ тамшыларға бөлшектеу үшін эмульгатор қосу арқылы сұйық майлар мен судан дайындайды. Майлы эмульсняларды дайындау ушін сұйық майлар: үпілмәлік (кастор) (Оіешп Кісіпі), шабдалы (Оіешп Регсісогшп), миндаль (Oleum АmуgdаJагuш). треска балығының (Оіешп jecoris АsеШ) майы Т.б . қолданылады.

Тұқымдық эмульсияларды эмульгирлеуші қасиеттері бар құрамы майлар мен шырышты заттардан тұратын белок тектес заттардан алады.

Л и н и м е н т т е р сыртқа қолдануға арналған дәрілік қалып. Бірқатар линименттер қою сұйықтық немесе түріндегі біркелкі қоспа болып келеді. Бұл эмулъсия (алоэ линименті, аммиак линименті, «Нафтальгин») линименті), суспензия (А.В. Вишневский тәсілі бойынша дайындалған бальзамды линимент), эмульсия-суспензия (синтомицин, стрептоцид линименттері), микстура (метилсали­цилаттың күрделі линимеиті, скипидардың күрделі линименті, «Санитас» линименті және т.б.) болуы мүмкін.

Сонымен қатар лннименттер дене температурасында балқитын қоймалжың түрінде болуы мүмкін. Мұндай линиментгерді жұмсақ дәрілік қалыпқа жатқызады.

Қазіргі уакытта линименттер фармацевтикалық өнеркәсіпте дайындалады. Оларға жатады:

Сарsі num - Капсин

Capsitrinum - Капситрин