121. Рифампициндер. Антибактериальды әсерінің механизмі және спектрі. Қолданылуы. Кері әсерлері.

РНК синтезін бұзу (рифампицин). Рифампицин (лат. Rifampicinum), действующее вещество: 3-[[(4-метил-1-пиперазинил)имино]метил]рифамицин — противотуберкулёзное средство. Активен в отношении микобактерий туберкулёза и лепры, действует на грамположительные (особенно стафилококки) и грамотрицательные (менингококки, гонококки) кокки, менее активен в отношении грамотрицательных бактерий. Механизм действия связан с подавлением ДНК-зависимой РНК-полимеразы микроорганизмов.

Фармакологическое действие

Полусинтетический антибиотик широкого спектра действия, из группы рифамицина. Оказывает бактериостатическое, а в высоких концентрациях — бактерицидное действие. Высоко активен в отношении Mycobacterium tuberculosis, является противотуберкулезным препаратом первого ряда. Активен в отношении грамположительных микроорганизмов (Staphylococcus spp., в том числе и множественно устойчивых; Streptococcus spp., Bacillus anthracis), а также в отношении некоторых грамотрицательных микроорганизмов. Действует на возбудителей Brucella spp., Legionella pneumophila, Salmonella typhi, Mycobacterium leprae, Chlamydia trachomatis. Устойчивость к рифамицину развивается быстро. Перекрестной устойчивости с другими противотуберкулезными препаратами (за исключением остальных рифампицинов) не отмечено.

122. Полимиксиндер. Жалпы сипаттамасы. Жіктелуі, әсер ету механизмі. Әсер ету спектрі мен қолданылуының ерекшеліктері. Кері әсерлері.

Полимиксиндер химия кұрылымы жагынан циклдік полипептидтер болып табылады. Біздің елімізде Вас. роіутуха Ковз¹ өндірілетін полимиксин М (сульфат түрінде) колданылады.

' Кейде аминогликозкдтерді 3 топқа бөледі:

Іурпак—стрептомицин, неомицин, мономлцин, канамицин;

II ұрпақ- гентамицин;

Ш урпактобрамицин, амикацин, сизомицин, нетилмицин.

¹ Біркатар басқа елдерде полимиксин В жэне полимиксин Е (колистин) көп тараган.

Полимиксин М сульфатының микробтарга қарсы әсері көбіне грамтеріс бактерияларга багытталган: көк ірің таякшасы, і_шеіс баксерияларының тұкымдастары (ішек таякшасы, шигелла, сальмонелла), сонымен катар"~капшыкты бактериялар, пастерелла және бруцелла, инфлюэнцня_таяіщшларьі. Полимиксин М патогендГ кокктарга, протейге, патогенді анаэробтарға, қыйщылға тұракты микобактерияларға, дифтерия таякшасына және кейбір баска қоздыргыштарга эсер етпейді.

Полимиксин М сульфатынын микробтарга карсы эсер ету механизмі цитоплазма мембракасын закымдауыиа байланысты. Онын өткізгіштігін бұза отырып, полимиксин М цитоплазманың коптеген компоненттерінің коршаган ортаға шыгуына әкеледі. Микроорганизмдердің ыдырауы болады. Бактерицидтік әсері бактерияның тыныштык жагдайында да, өсу және көбею үрдісінде де байкалады. Полимиксин М тек жасушадан тыс орналасқан микроорганизмдерге эсер етеді.

Полимиксин М сульфатына тұрактылык баяу дамиды, бү_п препараттын артыкшылы» ы болып табылады.

Полимиксин М ішке (ішекте препараттыд өте жоғарғы концентрациясы жиналады, себебі ол ас қорыту жолдарынан нашар сіңеді) жэне жергілікті тагайындалады. Оны парентералды колданбайды, себебі бұл жолдармен енгізгенде ауыр нейро- және нефротоксикалық бұзылыстар шақьфады. Көк ірің таякшасымен, ішек таяқшасымен, шигелламен шакырылған энтероколитте, сонымен катар операция алдында ішектің санациясы үшін колданылады. Полимиксиннің М сульфаты, оған сезімтал ауру коздыргыштармен (негізінен фамтеріс микроорганизмдермен, оган көк ірің таяқшасы кіреді) шакырылган іріііді үрдістерді жергілікті емдеуде тиімдіПолимиксин М сульфатын энтералды жэне жергілікті колданганда жанама әсерлер сирек пайда болады. Ішке енгізгенде препараттың кейбір тітіркендіргіш әсеріне байланысты диспепсиялык кұбылыстар болуы мүмкін. Кейде суперинфекция болады. Аллергиялық реакция айтарлықтай байкалмайды.Полимиксин М сульфатынын карсы көрсеткіштері бүйрек аурулары.Бұл антибиотиктің айкын нефротоксикалык әсерін ескере отырып, оны ішке және жергілікті колданган жагдайдың взінде бүйрек қызметін үнемі бакылап отыру керек.

123. Сульфаниламидты препараттар. Сульфаниламидтер құрылымы мен олардың антимикробты әсерінің арасындағы тәуелділік. Антимикробты әсерінің механизмі және спектрі. Жіктелуі. Қолданылуы. Мүмкін болатын асқынулар, олардың алдын алу.

Сульфаниламидтер медицина практикасында қолдануда орын алган әсер спектрі кең ең бірінші химиотерапиялык антибактериалды заттар. Олар химиялык кұрылысы бойынша сульфаниламидтер туындысына (сульфанил кышкылының амиді) жатады.

Өте тиімді, ұзак уақыт әсер ететін жэне уьптыгы аз сульфаниламидтерді алу амид тобындагы (Ы¹) сутек атомының орнын ауыстыруға негізделген. Микробтарга карсы эсер көрсету үшін міндетті түрде пара-жагдайында бос амин тобы (- М*Н,) болуы керек. Осыған байланысты № жагдайдағы сутек атомдарының орнын сирек ауыстырады; бүл ағзада радикал үзіліп, амин тобы босап шығатын жагдайда ауыстырылады (мысалы, фталазолда). Бензол цикліне косымша радикалдарды енгізгенде косылыстың белсенділігі төмендейді.

Сульфаниламидтер келесі топтар түрінде берілуі мүмкін.

Резорбтивті эсері үшін қолданылатын препараттар (асқазан-ішек

жолдарынан жақсы сіңетіндер)

А. ¥ з а к емес әсер ететіндер Сульфадимезин Этазол Сульфазин Уросульфан

Б. ¥ з а қ уақыт әсер ететіндер Сульфапиридазин Сульфадиметоксин В. Өтеұзак уакыт әсер ететіндер

Сульфален

Ішек қуысына эсер ететін препараттар (асқазан-ішек жолдарынан нашар сіңетіндер)

Фталазол

Жергілікті қолдануга арншган препараттар Сульфацил - натрий Сульфазиннің күміс тұзы

Сульфаниламидтердін эсер е-гу спектрі айтарлықтай кең. Оған негізінен келесі инфекция коздыргыштары жатады:

а)бактерияларға- патогенді кокктар (грамоң және грамтеріс), ішек таякшасы, дизентерия коздырғыштары (шигеллалар), тырысқақ вибрионы, газды гангрена коздыргышы (клостридия), күйдіргі, дифтерия, катаралды пневмония, инфлюэнция қоздырғыштары.

б)хламидияларга- трахома, орнитоз, шап лимфогранулемасы. в)актиномицеттер;

г)карапайымдылар- токсоплазмоз коздырғышы, безгек плазмодиі

Сульфаниламидтер әсіресе пневмококктар, менингококктар, гонококктар, кейбір гемолитикалық стрептококктар типі, сонымен қатар бактериалды дизентерия қоздыргыштарында белсенді.

Сульфаниламидтердің микробтарға карсы әсер ету механизмі олардың пара-аминобензой кышкылымен бәсекелес антагонизміне байланысты. Ал, пара-аминобензой кышкылы көптеген микроорганизмдер синтездейтін дигидрофолий қышкылының кұрылысына кіреді. Адам тіндерінде мұндай болмайды, себебі бұл тіндер тек дайын дигидрофолий кышқылын жұмсайды, сульфаниламидтердін микроорганизмдерге карсы тандап эсер етуі де осымен түсіндіріледі. Сульфаниламидтердіңхимиялык кұрылысы пара-аминобензой қышқылына ұқсас болгандықтан оның дигидрофолий кышкылына айналуын тоісгатады. Сонымен катар олар дигидроптероатсинтетаза ферментін бэсекелес тежейді. Дигидрофолий қышқылы синтезініқ бұзылуынан тетрагидрофолий кышқылының синтезделуі азаядЬі, бұл пуриндік және пиримидиндік негіздердің синтезі үшін қажет. Нэтижесінде нуклеин кышкылының синтезі

тежеледі, осының салдарынан микроорганизмдердің өсуі және көбеюі тоқгайды (бактериостатикалык эсер). Сульфаниламидтерді ұзак колданғанда оларга біртіндеп микроорганизмдердің тұрактылыгы дамиды. Бұл микроорганизмдермен дигидрофолий кышқылы синтезінің карқынды жогарылауына байланысты болуы мүмкін деген болжамдар айтылуда. Барлык сульфаниламидтерге тұрактылык (демек, қиылысқан тұрактылық) дамитынын ескеру керек.