1. Орталық әсерлі (парааминофенол туындылары) опиоидты емес (наркотикалык емес) апальгетиктер

Бул тарауда орталык әсерлі опиоидты емес анальгетик ретінде парааминофенол туындысы - парацетамол каралады.

Оған ауыруды жэне кызуды басатын әсерлер тэән. Әсер ету механизмі оның ОЖЖ-де простагландиндер синтезінің төмендеуіне әкелетін циклооксигеназаны тежегіш касиетіне байланысты. Бұл кезде шеткі тіндерде простагландиндердін синтезі мүлде бүзылмайды, осымен препараттың кабынуга қарсы әсерінін жоктығы түсіндіріледі.

2. Әсерлерінің анальгетвкалык компоненті бар әр түрлі фармакологиялық топтардын прспараттары

Әр түрлі топтардың опиоидты емес заттары өкілдерінің жетерліктей айкын анальгетикалык белсенділігі бар. Осындай препараттардың бірі антигипертензивті зат ретінде колдаңылатын препарат а-адреномиметик –клофелин.

Клиникалык байқаулар клофелиннің ауыруды айқын басуда тиімділігін дәлелдеді (миокард инфарктында, операциядан кейінгі кезеңде, ісіктермен байланысты жэне т.б. ауыруларда). Клофелиннің колданылуы оның тыныштандыргыш жэне гипотензивті асерлерімен шектеледі.

Анальгетикалык белсенділік, сондай-ак үшциклді антидепрессанттар амитриптилин мен имизинде де бар (11; 11.2 тарауды кара). Олардың анальгетикалық эсерлерінің механизмі жұлынның арткы мүйізінде ноцицептивті стимулдардың етуін бакылайтын төмендегіш жолдарда серотонии мен норадреналиннің нейроналды ұсталуын тежеуіне байланысты болар. Аталган антидепрессанттар негізінен созылмалы ауыруларда тиімді.

71.Психотропты заттардың жіктелуі, олардың ашылуы мен практикаға кеңінен енгізілуінің медико-әлеуметтік маңызы.

Бұл топтың препараттары психикалык кызметтің бұзылуында колданылады. Оларды психоздарды емдеуде, сондай-ак кернеу, мазасыздық, корқыныш, үрей жағдайларымен жэне басқа да квріністермен жүретін невротикалык жэне невроз тэрізді бұзылыстарда колданады.

Психотропты заттардың эсер механизмін зерттеулер көлемі зор болганымен, аз дэрежеде каралған. Бул заттардың нейронаралық берілуге, биогендік аминдердің алмасуына, бас миының хопинергиялык жүйесіне, нейрондарға ынталандырғыш немесе тежегіш әсер көрсетегін пептидтер және амин кышқылдарымен байланысуьгаа жэне т.б. ыкпалы жайлы мәліметтер көп кызыктырады. Дегенмен, препараттардың психозға карсы жэне антиневротикалык механизмдері толығымен ашылмаган, өйткені көптеген психикалық аурулардың және психопатологиялык жаідайлардың даму себептері аныктапмаған. Потенциалды психотропты препаратгарды іздестіру жэне клиникаға дейінгі багалауда айтарлыктай киындыктар туады. Өкінішке орай, адамда байқалатын психикалық бұзылыстардың бірқалыпты зерттелетін моделі жок. Осыған байланысты жануарлардың жогарғы жүйкелік кызметіне ықпал ететін заттардың эсерін багалайтын эр түрлі эдістердің кешенін колдануға жоне осы көрсеткіштерге негізделе отырып, олардың клиникалык колдану мүмкіндіктерін болжауга тура келеді. Заттардың психотропты эсерін зерттеуде шартты рефлекстердің түрлі варианттарын колданады, олардың мінез-кұлыктык реакцияга, эмоцияга, мотивацияга, козғалыс белсенділігіне жэне зерттеулік психоздар мен невроздарға ықпалын талдайды. Психофармакологая аймагындагы жиналган тэжірибеге орай зертгеулік және клиникалық көрсеткіштер арасыидагы кейбір корреляцияларга негізделе отьфып, жаңа қосылыстарды болжамалы колдануының сферасын алдын ала айтуга болады. Дегенмен, препараттың анықталған психопатологиялык жағдайларын емдеуде немесе алдын алуда тиімділігі жайлы шешімді тек клиникалык зерттеулерден кейін ғана айтуға болады. Психотропты заттарды медициналық практикаға кеңінен енгізу XX ғ ортасынан басталды. Өткен кезеңдерде психикалык бұзылыстардың эр түрлеріндс тиімді көптеген препараттар пайда болды (11.1. кестені кара). Сонымен, психоздарда психозға қарсы заттар (аминазин, галоперидол және т.б.), антидепрессанттар (имизин, ниаламид), литий тұздары жаксы табыстармен қолданылып жүр. Коптеген психозга қарсы заттарға олардың психозға карсы касиетінен басқа тыныштандырғыш (седативті) эсер тэн. Антидспрессанттардьщ негізгі касиеті олардың депрессияны жою мүмкіндігі болып табылады. Сонымен қатар таңдамалы емес МАО тежегіштері тобы антидепрессанттарының (ниаламид) психостимуляторлық қасиеті бар. Үшциклдык антидепрессанттардын (мысалы, имизинде) депрессияға қарсы белсенділігімен катар психостимуляторлык та жэне тыныштандыргыш та касиеттері байқалуы мүмкін. Литий тұздары маниакалды жагдайларды емдеу жэнс алдын алу үніін қолданылады; дені сау адамның психикалык сферасына психостимуляторлық іа, тыныштандырғыіл та әсер керсетпейдСипаты психоздық емес психикалык бұзылыстарда (невротикалық) анксиолитиктер (диазепам жэне т.б.), тыкыштандыргыш заттар (бромидтер, валериана препараттары) жэне психостимуляторлар (пиридрол) тағайындалады. Психотропты заттарға галлюциногендер немесе психотомиметиктер де (ЛСД-25, мескалин және т.б.) жатады. Бұл заттар кыска уақытқа жедел дамитын психоздар шакырады. Гашіюциногендердің емдеуде маңызы жоқ, бірак әлеуметтік тұрғыдан көңіл аударуды талап етеді, өйткені олар психикалык тэуелділіктің дамуына экелетін заттарға жатады. Теориялык медицинада олар зерттеулік психоз шақьфатын заттар ретіпде біраз каралады.Психозға карсы белсенді заттарды ашу жэне практикаға енгізу медищшаның аса ірі жетістіктерінің бірі болып табылады. Бэрінен бздшн бұл психикалық ауруларды емдеудің жағдайын принципиалды түрде өзгерггі. Бұл препараттардың шыгуына дейін наукастардын осындай контингеілтсрін емдеу барынгаа шектелген болатын (негізінен электрошок жэне инсулиндік кома колданылган). Сондай-ак психотропты заттар медицинаның басқа да -терапияда, анестезиологияда, неврологияда және т.б. салаларында колданылатын дэрілік заттардың катарын барынша толыктырды. Психотропты заттарды ашудагы табыстар бас миы кызметініц түрлі корсеткіштерінің механизмдері секідді күрделі мэселелерді талқылауды түбегейлі зерттсулерді (фармакологиялық, физиологиялык, биохимиялык, патофизиологиялық) айтарлықтай дәрежеде ынталандырғаны маңызды.