- •Мазмұны
- •1. Персоналды басқарудың теориясы мен әдістемесі
- •1.1Персоналды басқарудың мәні
- •1.2 Персоналды басқарудың негізгі түсініктері
- •Құралдар
- •Сурет 1.1 Персоналды басқару жүйесі
- •1.3 Персоналды басқарудың даму этаптары
- •Кесте 1.4 Қазіргі және болашақ ұйымдардың салыстырмалы сипаттамасы
- •Кесте 1.3 Германиядағы персоналды басқарудың даму этаптарының ерекшеліктері
- •1.4 Персоналды басқарудың өзектілігі
- •1.5 Персоналды басқаруды дамытудың қазіргі бағыттары
- •Кәсіпорын қызметінің мақсаттары
- •Негізгі бағдары Сурет 1.2 Персоналды басқарудың бағдарлануы
- •Сурет 1.3 Құзыреттілікті бөлу
- •2.Персонал қызметі және онын жүмыс істеуіне қойылатын негізгі талаптар
- •2.1 Персонал құрылымы
- •2.2 Персонал потенциалы мен кадрлық потенциал түсінігі
- •2.3 Персоналды басқару қызметінің кадрлық потенциалы
- •Кесте 2.2 Мемлекеттер бойынша ұйымдағы кадр бөлімше жұмыскерлерінің пайызы
- •2.4 Персонал қызметі мен өндірістік міндеттердің ара-қатынасы
- •Кесте 2.3 Өндірістік тапсырмалар мен персоналды басқару тапсырмаларының арасындағы қарым-қатынас
- •2.5 Кәсіпорын мен еңбек қатынастары жағдайының шартты факторлары мен өмір сүруі
- •3.Ұйымның кадрлық саясаты
- •Кадрлық саясаттың мәні, мақсаты және түрлері
- •Кадр саясатын қалыптастыру және жоспарлау
- •2 Цехтін бастығы
- •2 Цехтін бастығының орынбасары
- •1 Цехтін ауыспалы шебері
- •Сурет 3.1 Менеджер мансабы
- •3.3 Персоналдың стратегиялық дамуын қамтамасыз ету
- •Сурет 3.2 Персоналдың даму стратегиясының құрылымы
- •4. Ұйым персоналын басқару стратегиясы
- •4.1 Персоналды стратегиялық басқарудың факторлары
- •Сурет 4.1 Персоналды инновациялық басқарудың стратегиялық факторлары
- •Кадр саясатының стратегиясы
- •4.3 Қызметкерлердің іскерлік белсенділігі
- •Сурет 4.3 Менеджмент категориясы жүйесіндегі мақсаттардың орны
- •5. Персоналды жоспарлау
- •5.1 Кадрлық жоспарлаудың негізгі сатылары, кезеңдері
- •5.2 Персоналды қаржыландыруды жоспарлау: кадр құрамының сақталуы, оларды қамқорлыққа алу, біліктілігін арттыру
- •Кесте 5.1 Персоналдың даму тапсырысы мен мақсатының құрылымы
- •5.3 Персоналдың даму жүйесі мен кезектілігі
- •Персонал маркетингі
- •Персонал маркетингінің ролі мен маңыздылығы
- •6.2 Басқару персоналына талап ету және мансаптық өсу динамикасы
- •Сурет 6.2 Ұйым мақсаттары мен орындаушыларға деген талаптың өзара байланысы
- •Сурет 6.3 Бағалардың полярлік профилі
- •Кесте 6.1 Неміс, американдық және тмд елдері кәсіпкерлері үшін сапалар тобы мәнінің айырмашылығы
- •Кесте 6.3 Басшылар мен менеджерлер арасындағы келісім-шарттың бұзылу себептері
- •Кесте 6.4 Менеджерлердің конкурсында жеңілуінің негізгі себептері
- •Кесте 6.5 Цех басшысының профессиограммасы
- •Кесте 6.6 Кәсіпорын шеберлерінің сапалық құрылымына мысалы
- •Кесте 6.7 а.Файоль шкаласы
- •Кесте 6.9 Жетекші сапасының құрылымы (а.Файоль бойынша)
- •Сурет 6.4 Менеджердің талап ету эволюциясы
- •7.Ұйымдағы персоналды басқару технологиясы
- •7.1 Кадрларды жинақтау, іріктеу техникасы, әдістері және әсер етуші факторлар
- •Сурет 7.1 Менеджмент категориясы жүйесіндегі кадрлық реттеудің техникасы
- •Сурет 7.2 Маман таңдау жүйесі
- •Сурет 7.4 Персонал жинақтау әдістерінің жүйесі
- •7.2 Персонал таңдаудағы қойылатын талаптар
- •7.3 Адамға бағдарлану (ориентация) және оның жұмыс жағдайы
- •Сурет 7.5 Персоналды басқару мақсатының иерархиясы
- •7.4 Персоналды басқару және ұйымның өмір сүруі
- •Сурет 7.6 Менеджмент жүиесіндегі персонал
- •8. Жұмысқа қабылдау және босату технологиясы және еңбек шарттары
- •8.1 Жұмысқа қабылдау және босату технологиясы
- •8.2 Еңбекті ұйымдастыру оның тиімділігін жоғарылату ретінде
- •8.3 Әкімшілік пен кәсіподақтардың арасындағы байланысты қамтамасыз ету
- •9.Ұйым персоналдарынын енбегінін нәтижесін бағалау
- •9.1 Қызметкерлерді еңбек нәтижелері бойынша бағалау
- •Сурет 9.1 Мамандардың еңбектерін бағалаудың бағыттары
- •9.2Еңбекті бағалау және еңбекақы төлеу байланыстығы
- •9.3 Кадрларды аттестациялау және оның өткізу жолдары
- •10.Персоналды оқыту
- •10.1 Персоналды оқытужәне оқыту процестерінің әдістері
- •10.2 Кадрларды дайындаудың жапондық жүйесінің ерекшеліктері
- •11.Персоналдын іскерлік мансабын баскару
- •11.1 Менеджер мансабының түсінігі және бағыттары
- •2 Цехтін бастығы
- •2 Цехтін бастығының орынбасары
- •1 Цехтін ауыспалы шебері
- •Сурет 11.1 Менеджер мансабы
- •11.2 Менеджер мансабын жоспарлау негіздері
- •Кесте 11.1 Жеке тұлғалар ресурстарының портфелі
- •Cурет 11.2 Мансапқа бағытталған индивидуалдық бағыттар
- •Cурет 11.3 Жеке тұлғалар ресурстарының портфелі
- •Cурет 11.4 Өндірістік немесе тұлғалық даму концепциясы ретіндегі мансапты жоспарлау
- •Kесте 11.2 Мансап фазаларының байланысы және өмірлік циклі
- •Cурет 11.5 Персоналды басқару бойынша шешімдер жүйесіндегі мансапты жоспарлау
- •Сурет 11.7 Мансапты жоспарлау моделі
- •. Кадрлық резервті басқару
- •Кадрлық резервтің мәні, қалыптастыру тәртібі және қойылатын талаптар
- •12.2 Басқару персоналының резервін жоспарлау және дайындау
- •Кесте 12.1 Резервке енгізу критерилері
- •Сурет 12.1 Цех жетекшілері резервін қалыптастыру көздері
- •Кесте 12.2 Резервке үміткерлер мен олардың эксперттерінің тізімі
- •13.1 Жұмыскерлерді мотивациялаудың түсінігі және маңыздылығы
- •Кесте 12.3 Маман және бағалаушылардың тізімі
- •13. Персоналды мотивациялау
- •13.2 Кәсіпорынның ынталандыру саясатын қолдануы
- •13.3Басқарудың экономикалық әдістері – мотивацияның құралы ретінде
- •14.Жұмысшылардың енбегі өтемінің жүйесі
- •14.1 Жұмысшыларды бағалаудың түсінігі мен міндеттері
- •14.2 Персоналды бағалаудың әдістері
- •Кесте 14.1 Персоналды зерттеу мақсаты мен әдістердің өзара байланысы
- •Кесте 14.2Қызметкерлер және олардың жұмыстарын бағалау қатынасы
- •14.3Еңбек ақының мәні,сипаттамасы және мемлекеттің реттеуші функциясы
- •14.4 Кәсіпорында еңбек ақының құрамы мен құрылымы және оны ұйымдастыру
- •15. Персоналды басқару тиімділігін бағалау
- •15.1 Жұмыс күшіне кететін шығындар және олардың сипаттамасы
- •Сурет 15.1 Кәсіпорынның жұмыс күшіне кететін шығынның сыныптамасы
- •15.2 Персоналды басқару тиімділігін бағалау
- •15.3 Персоналды басқару сапасын бағалаудың негізгі әдістері
- •Сурет 15.2 Өнім көлемінде жұмыс күші шығындары бірлігінің еңбекшығындары бірлігіне есептегенде тәуелділігі
- •15.4 Жұмыс күшіне қатысты шығындардың ақталуы
- •Әдебиеттер
- •Анафияева жибек, ерназарова анар каржаубаевна
- •Оқу құралы
Сурет 4.1 Персоналды инновациялық басқарудың стратегиялық факторлары
Стратегиялық басқарудың негіздері. Клиенттер мен инновацияға бағытталған персоналдармен жұмыс жасау бәсекенің әлі де қиын қол жеткізетін артықшылықтарды пайдалануға мүмкіндік береді. Басқарудың қазіргі таңдағы тұжырымдамалары бәсеке жағдайында, бірақ менеджер қазірден бастап персоналдармен жұмыс жасауда және өз алдына келесі сұрақтарды қамтуы керек:
Кәсіпорын жұмысының нәтижесіне адамдарды басқару қандай жинақ береді?
Кәсіпорын қызметіне персоналды басқару бойынша бөлімнің жинағын қалай өлшеуге болады?
Клиентке бағдарланған персоналмен жұмыс жасауды қалай қамтамасыз ету керек?
Клиентке қызмет көрсетуде персоналды қалай бағыттау керек?
Кадрлық жұмыстардың қызметіне кәсіпкерлік жанды қалай енгізу?
«Тең құқылы» функциямен қатар басқа арнайы функциаларды персоналмен басқаруды қалай жасау?
Персоналмен жұмыс жасауға маңызды көңіл бөлмейтін және бұл жұмысты бизнесте табысқа бағыттамайтын кәсіпорындардың өмір сүру мәселелерінің асқыну қаупіне душар болады.
90-жылдарда ҒТП-ның дамуы менеджмент персоналының дамуынсыз мүмкін еместігін көрсетті. Егер ҒТР-ң бірінші кезеңінде машиналардың пайда болуы арқасында адамның қолы «күшейтілсе», онда екінші кезеңде компьютерді ашудың күшінде – ми «күшейтілді» десе болады.
90-жылдары персоналды тиімді жоспарлау кәсіпорынның бәсекелестік күресінде басты ролде атқарады. ХХІ ғ. басында да персонал менеджменті, сол автокөлік құрылыс технологиясы (50-60-шы ж.), өндіріс автоматизациясы (70-шы ж.), ақпараттар технологиясы (80-шы ж.) кезіндегідей рөлін атқарады. Жоғары технологиялардың жартысында менеджмент технологиялары белсенді қосылады. Басқарушылардың жұмыс технологиялары топтық басқару, шешім қабылдау тәртіптері туралы сөз болып отыр. Яғни технология дегеніміз техниканы пайдалану, ал техника дегеніміз күш жұмсау өнері және шеберлігі, оның ішінде ми күші.
Кәсіпорын мақсаты
Технология
Қоғам
Қызметкерлердің
Бөлімше
мақсаты
мақсаты
Нарық
Сурет 4.2 Персоналды стратегиялық басқарудың шектеу
жағдайлары
Ақпараттық технология олардың дамуының жалғасы болып табылады. Персоналмен жұмыс жасайтын бойынша менеджер өзара байланысты факторлардың кешенінің есебінсіз жұмыс жасай алмайды (4.2 сурет).
Персоналды стратегиялық басқару факторларына белгісіздік пен тәуекелдерді; уақыт; нарықтың артатын көріністері; сапа; дизайн (әрлендіру); сервис; кәсіпорынның көлем мәнінің азаюы; орталықтандырудың арқасында икемділігі; ирархиялық құрылымдарды қысқарту,тұрақты оқудың қажеттілігін жатқызуға болады..
Белгісіздер және тәуекелдер. Экономикалық қиын уақытта басқарушы мен қызметкерлерге табыстың кепілсіздігі, сенімділік пен күдікті жағдайда әрекет етуге тура келеді. Динамикалық өзгеретін шарттар стратегиялық уақыт горизонттары 2-3 жылға дейін қысқартылады. Сондықтан, тұрақты оқу - орталық мәселе болып табылады.Ұйым менеджменті және оның қызметкерлері немесе өзін-өзі оқытатын жүйенің арасындағы өзара әрекеттер жоқ болса, онда мұндай ұйымның өмір сүру қабілетінің жоғарлауына әкелуі мүмкін.
Уақыт-бәсекенің шешуші факторы ретінде. «Хонда» корпорациясы жаңа автомобильді 5жылдың орнына 3жылда шығарады.
«Бенетон» фирмасына киімдердің жаңа түрін өңдеуге, өндіріске енгізуге және Лос-Анжелес дүкеніне қоюға бір апта қана қажет. Осындай түрде, бүгін табыс формуласы құны емес-пайда, ал құн-пайда-уақыт.
Қазіргі уақытта кәсіпорынның негізгі сипатының бірі өнімнің төмен өзіндік құны және сапасы емес, ал онда туындайтын мәселелердің сәтті шешімі арқылы жылдам және өз кезегінде олар дамуы мүмкін.
Уақыт факторына есеп жүргізгенде оқиғалардың 80%-ға ұзақ уақыт қабылданатынға қарағанда тез арада қабылданатын шешімдерге көп көңіл бөлінеді, бірақ олар 100%-ға негізделуі керек.
Өсуші нарық көрінісі. Клиентке бағдарланған әр кәсіпорынның өмірлік маңызы нарықты сегменттерге бөлуге көмектеседі. Осы кезде клиенттің потенциалды қажеттіліктерін зерттеу және олардың ерекшеліктеріне есеп жүргізу қажеттілігі туындайды.
Жеке тапсырыстарға бағытылған кәсіпорындар жұмысы қиял болуын тоқтатты. Онсыз батыс автомобиль жасаушылары жұмыс жүргізе алмайды, ал жиһаз шығаратын кәсіпорындар үшін бұл жалғыз мүмкіндік болды.
Сапа, дизайн, сервис - пайданың басты факторлары. Қозғалмайтын «өндірістік ойлау» артта қалды. Үнемдеу, сенімділік немесе қауіпсіздік сияқты факторлар клиент мүддесін және олардың экономикалық дифференциаланған мүмкіндіктерісіз қарастырылмайды.
Оптималды көлем. Кәсіпорынның оптималды көлемі туралы сұрақ, оның өз нарықтағы өз сегментінде лидерлік позициясын сақтап қалумен туындайды.
Орталықтандырылмағандық арқасындағы иіміштік. Ірі кәсіпорындар өздерін икемді нарыққа бағытталған кәсіпкерлік бөлімшелерге қайта құрылымды қажет етеді.
Ирархиялық құрылымдардың қысқаруы. Үш иерархия деңгейінен асатын шұғыл пирамида (олардың саны кейде жетіге жетеді) ұйымдық құрылымдардың даму процесінің тарихи қазынасына айналуда.
Иерархиялық құрылымдардың болашақта мүмкіндігі жоқ. Бірақ, басқару деңгейлерін азайту - персоналды қысқарту деген сөз емес. Персоналды икемді пайдалану мен дамытуды қамтамасыз ететін құрылым қажет.
Үнемі оқу қажеттілігі. Оқу қажеттілігі көптеген кәсіпорында жарияланады, бірақ оған қажетті мөлшерде уақыт бөлінбейді, сондықтан ол бәсекелестік күресте артықшылықты алатын фактор болып табылмайды. Сонымен қатар, әрбіреуіміз жаңару факторларымен кездесеміз, сондықтан біз оларды қабылдауды, өзгерістің тоқтамау сипатын «жақсы көруді» үйренуіміз керек.
Табысқа жету үшін қызметкерлер ресурстарын мобилизациялау қарекеттілігіне байланысты, оған қоса ұйымның ары қарай жұмыс істеуіне келіп тірелген соң персоналды басқару басшылықтың назарындағы басты мәселе болып отыр. Дәстүрлі келіс шеңберінде қызметкерлер мәселесін белсендіру мүмкін емес. Персоналдың стратегиялық басқаруын персоналды дамыту, бағалау мен сұрыптау, жоспарлау сияқты талаптарымен қарастыру керек. Персоналды басқару кадр бөлімінің әкімшілік міндеті болмай, сонымен қатар ол барлық басшылардың мәселесі болды, әсер ету қолдану сферасы кеңейтіліп, оның бөлшектенуі жүргізіледі. Ол өзі кәсіпорынның дамуының стратегиялық факторына айналды.
