Кесте 6.6 Кәсіпорын шеберлерінің сапалық құрылымына мысалы

Кандидаттар сапасы

Бағалау, балл

Қызметкерлерге ұқыпты және ілтипатты қарым-қатынас Жауапкершілік Тәртіп Өзін-өзі сынай білу Еңбекқор Білікті білім Басқару білімі Экономикалық білім Технологияны білу Ұжым құра білу Қызметкерді қолдана және таңдай білу Мақсатқа ұмтылу Шешімдердің орындалуына бақылау жүргізе білу Мотивацияны тиімді қолдана білу Басқарушылық пысықтық Тізбектелген ойларды қолдай білу Ақпаратпен жұмыс істей білу Жаңашылдық кезінде озат болуға ұмтылу Сезгіштік

4,017 3,987 4,090 4,030 3,930 4,103 3,860 3,907 4,000 3,950 3,753 3,970 3,770 3,713 3,750 3,857 3,927 3,727 3,660

Басқарушы сапалы зерттеулердің бірі - француз оқымыстысы және кәсіпкер, кейінгі таулыбайлылық кәсіпорын иесі А.Файоль. Ол 20 жылдары «Файольдың шкаласы» деп танылған талап ету жүйесін ойлап тапқан (6.5кестесі). Оның негізінде – білімді үш топқа бөлу және осы топтардың қызметіне байланысты мәні жатыр.

ХХ ғ. басында А.Файольдың пікірі бойынша басқару шеберлігін техникалық білім сияқты оқыту керек деген, яғни бірінші оқу орнында, содан кейін тәжірибеде. А.Файоль басқару қабілеттері міндетті түрде кәсіби дайындық пен практикалық тәжірибе арқылы толықтырылып отыруы қажет деп есептеген (6.6 кесте)

А.Файольдың талап ету өзгеше ұзақ мерзімдік уақытта төмендегілер жиі кездеседі:

Қоғамдық-саяси кемелдену (партиялық, жеке жауапкершілік, адал ниетті, жеке қызығушылығын мемлекеттікке бағындыру қабілеті, адамдарға деген ілтипатты қарым-қатынас, моральды-саяси тұрақтылық).

Еңбекке деген адал ниетті және тәртіпті қарым-қатынас (еңбекқор, ұжымда тәртіпті орнату мен қоя білу, қоршаған ортада еңбекқорлыққа тәрбиелей білу, жеке тәртіп, жұмысты жоспарлы жүргізе білу).

Білім деңгейі (техникалық, экономикалық, технологиялық, құрылымдық білім және басқару функциялары).Қазіргі шетелдік кадрлық менеджментте акцент талап ету динамикасына, оның жағдайын тез қабылдау динамикасына байланысты жасалған. Алайда ұйымдағы адамдарды басқару тәжірибесінде өңделген талап етудің тұрақтылығы жүзеге асады.

Кесте 6.7 а.Файоль шкаласы

Қызмет	Білімі			Барлығы
	Басқарушылық	Экономи- калық	Техникалық
Жұмысшы Шебер Басшебер Цех басшысы Техникалық жетекші Директор Бас директор	5 15 25 30 35 40 50	10 25 30 40 25 45 40	85 60 45 30 30 15 10	100 100 100 100 100 100 100

Олардың қатарына жататындар: іскерлік, жауапкершілік, коммуникабельді, кәсіби мәселені шешуге шығармашылық түрде келу, «соғу күші», озаттылықтың ынтымақтастық әдісі, сенімділікті дәлелдеу қабілеті. Егер талап етуді біліммен ғана шектесе, онда талап ету динамикасы басқа түрге айналады. Талап ету құрылымында жетекшілерге басқарушылық және экономикалық білімдер әсер етеді. Кәсіпорында бас конструктордың, технологтың, механиктің қызметі бар, ал цехтарда – технологтар, механиктер, энергетиктер. Осы жерде аналогия жүргізуге болады, дамыған қызмет көрсету саласында жүргізушіге ережені оқып, автокөлікті жүргізе алса болды, оның құрылғылары мен механизмін білуі міндетті емес.

Қазіргі басшы өз көңілін персоналды басқаруға, қызметкерлердің өзін-өзі ұстауына, шаруашылық қызметке аудыруы керек.