Cурет 11.5 Персоналды басқару бойынша шешімдер жүйесіндегі мансапты жоспарлау

Мансапты индивидуалды жоспарлау: достармен, отбасымен, қарым-қатынасты, материалдық жағдайды, еңбектік қызметті өзіне қосатын карьераны, яғни жеке жоспарлау, өзін-өзі басқару, оған өзін мотивациялау, өзін бақылау, өзін ұйымдастыру, істегі қарым-қатынас, жеке жұмыс техникасы, өзіндік даму мақсаттары. Мысалы, кәсіпорындарға кадрлар бөлімінің басқарушысы «қызметкер үшін» оның дамуының мансабының бірнеше альтернативтік жолдарын дайындайды. Пинск қаласында ПТО «Полесье» атты жеке стратегиялық және тактикалық мақсаттарды анықтау үшін перспективті жас басқару персоналының сұрақ-жауап тәжірибесі бар. Мұнда мансаптың шыңын және алдағы жылдарда мансапты басқарушылық қабілеттілікті анықтайды.

Бұл барлық аспектілер бір-бірімен тығыз байланысты, сондықтан бірін алып тастауға болмайды. (11.6 сурет).

Өзіндік жоспарлау

Ө зіндік даму Өзіндік басқару

МИЖ

І скерлік Лидерлік қарым қатынас стиль

Сурет 11.6 Мансапты индивидуалды жоспарлау (МИЖ)

Потенциалды озат өзін басқаруға өзіне менеджер, авторитет, психолог болуға ұмтылады. Ол өзіндік мақсаттарға жетуге бағатталады, өзіндік дамуға көңіл бөледі, яғни мансапқа.

Өзіндік мансапты жоспарлаудың объектісі ретінде адам өзінің әлді әлсіз жақтарын, сонымен бірге сыртқы ортасының оң және теріс жақтарын білу керек. (11.7 сурет).

Адам

+ - + -

Орта

+ - + -

Іс-әрекеттің бағыты

(Мінез-құлық сызығы )

Жас маман

Бастап келе жатқан кәсіпкер

Сурет 11.7 Мансапты жоспарлау моделі

Жағдайды адам туғызады, ал түрлі жағдайлар адамды өзгертеді. Сондықтан, бұл мансапты жоспарлауға әсері бар. Мұндай жағдайда, яғни адамның іс-әрекетін анықтайтын нақты жағдайлар жатады. Айталық, (40-50 жас) мансаптың ортасында арнайы мәселелер туындайды:

-тез аралықта мотивациялық факторлардың құрылымы өзгереді, «ашу» (брожения) этапы келеді;

-өз мүмкіндіктерін қолданудың сәтін көреді;

-отбасылық мәселелер саны көбейеді.

Осыған байланысты менеджер мансабының алғашқы кезеңімен шектеледі.

Мансаптың бастапқы жағдайын анықтайтын типтік жағдайлар келесідей төрт факторлар тобымен бөлінеді:

1. Қызметкердің, таныстың мінездік белгілері:

- оқу деңгейі;

- қажеттіліктері;

- тәуекелге, жетістікке, бизнеске қатынасы;

- интелект, біліктілік деңгейі.

2. Өзі немесе басқалар алдында қойған міндеттемелер ерекшелігі келесілерде анықталады:

- нақтылық пен құрымдылық дәрежесі;

- стихиялық немесе жоспарлық кезеңде;

- мінездеме (шығармашылық немесе рутиндік);

- ойы мен оның орындалуында.

3. Ұйымдастырушылық жағдайда:

- кәсіпорын көлемі мен ұйымдық құрылым түрі;

- формальды және формальды емес коммуникациялардың жағдайы;

- бақылау формалары мен өзіндік көрсету дәрежесі;

- мансабын пайдалану қағидасы;

- басқарудың фирмалық стилі;

- нарықты күресу мен жеңіске жету жағдайы.

4. Қоршаған орта жағдайында:

- материалдық шығындар жетіспеушілік жағдайы;

- жұмыссыздық деңгейі;

- әлеуметтік қорғау дәрежесі;

- саяси құру;

- монархия, демократия немесе диктатура;

- кадрлық саясат;

- қоғамдағы құндылықтар билігі, плюрализм немесе бір идеологияның болуы.

Бұл факторларға тәуелді, сонымен бірге сіздің ынтаңыздан 2 әртүрлі қағидалы жоспар бойынша іс-әрекет жасау мүмкіндігіңізге байланысты. Бірінші мемлекеттік меншікте немесе мемлекеттік басқару органдарындағы мансап, екіншісі, жеке меншік және өзіндік істі ашу арқылы мансап жасауды көрсетеді.

Әр жоспар көптеген өзгермелі функциядан тұрады.

Кәсіпкер болу үшін, өз бизнесіңді ұйымдастыру керек. Фирманың акционерлік қоғамдардың немесе брокерлік контордың мүшелері өздерінің алғашқы менеджерлік мансабын жоспарлауда қадамын жасады. Әр кәсіпкерді менеджер деуге болады, егер ол өз ұйымын басқарса. Кәсіпорын ірілене бастағанда ол менеджерді жалдайды. Кейбір кәсіпкерлерде менеджер функциясын орындауға ынтасы немесе қабілеті болмайды. Әйгілі кәсіпкерлер күшті менеджер де көп жағдайды бола алмайды. Тәжірибеде көптеген кәсіпорындар кәсіпкерлік ойдың дұрыс болмауынан емес, басқарудың нашарлығынан жабылады. Сондықтан, мұндай менеджерлерді фирмада бақылау жүргізу үшін, маркетинг, өндірістік және өнімді ұйымдастыруға шақырады. Мұндай менеджерлер белсенді болса, кәсіпкер бола алады. Менеджер мансабы кәсіпкер мансабына кері әсерін тигізбейді. Кәсіпкершілікке бағытталған қызметті таңдау тек меншіктен емес, адамның өзіндік ісінің сапаларына байланысты болады. Бұл концепция тек акцинерлермен кәсіпкерлермен шектелуге әкеледі. Бұл концепция бойынша кәсіпкер-меншік иесі немесе кәсіпкер-менеджер ірі акция иегері бола алмайды. Бұл тек вертикалдық кәсіпкер, тіптен ол жай акциялардың иегері болса да.

Кәсіпкер-менеджер мен кәсіпкер-меншік иесі екенін жоспарлаумен ерекшеленеді. Нағыз экономист немесе инженер жетістікке жету мүмкіндігін жібермейді немесе тәуекелге барады. Инициативті технолог тәуекелге барушы кәсіпкер немесе басқарушы секілді, өйткені ол операцияға жаңа технологияны енгізеді.

Бақылау сұрақтары:

1. Менеджер мансабы дегеніміз не?

2. Карьера бағыттарын атаңыз?

3. Карьера позициялары дегеніміз не?

4. Мансапқа жету жолдарының мүмкін ұсыныстары?

5. Мансаптың бастапқы жағдайын анықтайтын типтік жағдайлар факторлары?

6. Мансапты жоспарлау моделі қоршаған орта жағдайында қандай болады?