Кесте 14.2Қызметкерлер және олардың жұмыстарын бағалау қатынасы

Жауаптардың мазмұны	Жағымды жауаптар %
	АҚШ	Жапония	ФРГ	ТМД елдері
Мүмкіндігінше мен өзімнің жұмысымның тиімділігін бағалауды қаламаймын. Бағалауды жүргізу керек, бірақ оның нәтижелерін жарияламау керек. Бағалауды жүргізу керек және оның жағымды нәтижелерін ғана жариялау керек. Бағалауды жүргізу керек және оның күшті және әлсіз жақтарын жариялау керек. Барлығы	11 5 6 78 100	32 17 12 39 100	17 3 1 84 100	7 14 10 69 100

Көптеген кәсіпорында қызметкерлер мен басшыларда персоналды бағалау әдістерін қолдануға қатысты көзқарастары болады, бұл бағалау жүйесін қолдануға қарсылықтың негізі болып табылады. Мысалы:

Әріптестермен салыстырудан қорқыныш;

Талаптарға сәйкессіздігінен қорқыныш;

Бағалау әдістеріне және оларды жүргізушілерге сенімсіздік;

Жұмыстың жиі түрде нәтижелі орнына іскерлік белсенділіктің имитациясына көңіл аударады;

Бағалау уақыт шығындарын талап етеді және «қағаздық соғысқа» әкеледі;

Қызметкерлерді бағалау үшін жеткілікті материалдарды жинауды бақылау қажеттілігі;

Қызметкерлердің сауатсыз бәсекелестігі;

Кадрлар бөлімінің өкілдіктерін тыс жоғарылату.

Персоналды басқару нәтижесі көрсеткендей, қызметкерлерді бағалау қызметкерлермен келісілген және басшылардың тілектеріне, міндеттеріне, жағдайына байланысты әдістер мен критерийлерді таңдау кезінде неғұрлым табысты болады.

Табыстылықтың негізі персоналды жүйелі бағалау болып табылады, яғни бірдей ережелер, мақсаттар негізінде, бірдей уақыт ара қашықтығы арқылы, бірдей критерийлер мен процедуралар бойынша бағалау және басқарудың бірдей деңгейлері үшін бағалау нәтижелерін салыстыру. Бағалаудың жүйелілігі оның біртұтастығын білдірмейді, белгілі бір әдістер жүйесіне бағдарлауды білдіреді.

Есте сақтау Интеллект Шығармашылық саласы саласы қабілеттер саласы
	Оптикалық материалмен тиімді ақыл-ой жұмысы үшін қабілеттердің саласы
	Тәжірибелік және техникалық заттармен оптималды ақыл-ой жұмысы үшін қабілеттер саласы
	Сөз сөйлеу материалмен оптималды ақыл-ой жұмысы үшін қабілеттер саласы
	Цифрлық мәліметтермен және математикалық ережелермен оптималды жұмысы үшін қабілеттер саласы

Сурет 14.1 Менеджер қабілеттерінің құрылымы

0. Қызметкерлерді сұрау әдісі.

Анкеталар қызметкерлерді ынталандыру туралы көбірек білуге мүмкіндік береді, соның нәтижесінде дау-жанжалдың алдын алуға болады. Сұрақтарға жауапты талдау негізінде сіз психологтық қажеттіліктер туралы, тәртіп пен қауіпсіздік, көңіл аудару, өзін-өзі көрсету туралы ақпаратты ала аласыз.

Әрбір 1-5 сұрақтар тобына «ия» немесе «жоқ» деп жауап беріңіз.

1. Бәсекелес кәсіпорында еңбекақы мен жұмыс жағдайы жақсырақ.

Мен оптималды нәтижеге жету үшін психикалық күш салуым керек.

Мен өзімді жұмыспен шамадан тыс артық айналаса алатынымды сеземін.

Мен өзімнің еңбекақымды көтеру жөнінде жиі ойлаймын.

Жұмыс тапсырмаларын беру формасы ұнамсыз әсер қалдырады.

Неге жеке тапсырмалар жеке төленбейді.

Менің бастығым өзімнің жұмыс жағдайым жөнінде тіпті ойламайды.

Жұмыстың жақсы нәтижесі үшін сыйақы беру керек.

2. Өзімнің жұмыс орнымда мен сенімділікті сезбеймін.

Мен өзімнің қызметті міндеттерім жөнінде толық ақпаратқа ие емеспін.

Кәсіпорынның әлеуметтік саясаты мен зейнетақы қоры мені қанағаттандырмайды.

Мен нақты түрде менен не күтіп отырғанын білмеймін.

Мені мадақтауды жиі қалаймын.

Мен өзімнің жұмысымның нәтижесі кәсіпорынның нәтижесіне қаншалықты әсер ететінін білгім келеді.

3. Мен жұмыс істейтін ұжымда қызметкерлер өзара аз қатынасады.

Мен жұмыстан кейін ұжыммен жиналуды қалаймын.

Менің бастығымның басқару стилі нақты емес.

Басшы ұжымдағы микроклиматқа жауап беруі тиіс.

Менің жұмысымның нәтижелері жақсы болады, егер біздің ұжымда жеке сұрақтар бойынша адамдар келісімге келсе.

Біздің ұжымда серіктестік әлсіз сипатта болып отыр.

4.Мені мадақтауды ұнатамын.

Егер мен өзімнің жұмысым кәсіпорынға қажетті деп айқындасам, мен одан жақсы жұмыс істеймін.

Менің бастығым өзімнің мүмкіндіктерімдіжан-жақты бағалауы керек.

Бастығым менімен бірге жиі әңгімелесу керек.

Мен мансапты жасау перспективасымен қанағаттаным.

Кәсіпорын қызметкері өсу үшін көбірек мүмкіндіктер жасау керек.

Кәсіпорында сыйақы беру жүйесі жоқ, бұл мені ынталандырмайды.

5.Менің жұмысым зеріктіретін деп түсінемін.

Күн сайын мен жұмысты жақсы жолмен орындауға тырысамын.

Кешке үйге келгенде, өзімнің жұмысыма риза боламын.

Мен өзімді қажетсіз деп сенемін.

Мен айналамның аса көп бұйрық беретінін көремін.

Мен өзімді жұмыста толық көрсете, аша алмаймын.

Жұмысты орындауда маған аз еркіндік береді.

Әрбір топ сұрақтарында жағымды және жағымсыз жауаптарды санаңыз.

0. Төрт, одан да көп жағымды жауаптар келесіні білдіреді: қызметкер бір ретті қажеттіліктерді қосымша қанағаттандыру қажеттілігін сезеді. Егер жағымсыз жауаптар көбірек болса, онда қазіргі жағдайда қызметкер үшін әзірше қанағаттанулар орындалмағанын білдіреді.

1. Төрт және одан көп жағымды жауаптар қызметкерге жоғарыдан бұйрықтардың жетіспеушілігін білдіреді, ол өзінің жұмыс орынның сақталуына сенімсіз және әлеуметтік қызмет көрсетулер жеткіліксіз деп ойлайды. Егер жағымсыз жауаптар көбірек болса, мұнда тәуекелге баратын, күрделі жағдайда жұмыс істеуге дайын адам үшін айтылып тұр.

2. Төрт және одан көп жағымсыз жауаптар – қызметкер өзінің ұжымымен қатынас жасауға онша қызықпайды, сондай-ақ қызметкерлер персоналды тапсырмаларды немесе әкімшілік тапсырманы орындауды қалайды.

3. Төрт, одан көп жағымды жауаптар қызметкерде өзінді іске асыру мүмкіндігі жоқ екенін көрсетеді. Егер өзінің мүмкіндіктерін ашуға жағдай болса, жұмыскерлердің еңбек өнімділігі жоғарылайды.

4. Тестілер жүйесі әдісі.Тесттің көмегімен қызметкерлердің жан-жақты деңгейін бағалауға мүмкіндік береді (сурет 13.1). Тесттер сөз сөйлеу дағдыларын болжауға әкеледі.

Сөздерді ретке келтіруге арналған тест.

1. Әріппен келтірілген сөзді белгілеңіз.

Ч, егер олар адамға қатысты,

Ж, егер олар жануарларға қатысты.

	Мансапқорлық		Ақыл		Техника
	Сөздер		Ойлау		Табын
	Инстинкт		Өнер		Жайдарлылық
	Махаббат		Жем		Жаулап алу
	Қысқы ұйқы		Әңгіме		Осқыру
	Игеру		Масаттану		Ұят

2. Келтірілген сөздерді әріппен белгілеңіз.

П, егер тыныштыққа толық немесе бөлшектеп қатысты болса,

Д, егер қозғалыспен байланысты болса.

	Өзен		Күн		Ойлау
	Уақыт		Мекеме		Күрес
	Тау		Құс		Қайыр
	Дау		Жүйкелілік		Немқұрайлылық
	Бейбітшілік		Жел		Қол сілтеу
	Шыдамдылық		Өлім		Тыныштық

3. Келтірілген сөздерді әріппен белгілеңіз.

П, табиғатпен жаратылған заттарға қатысты болса,

Ч, адамның іс-әрекетімен байланысты болса.

	Ағаш		Мусор тастағыш		Алтын
	Тас		Таулар		Көпір
	Үй		Жүн		Велосипед
	Үңгір		Көмір		Күміс
	Қағаз		Ағаш		Қаңылтыр
	Болат		Темір рудасы		От

4. Келтірілген сөздерді әріппен белгілеңіз.

Р, егер ақыл-ойға қатысты,

Ч, егер сезімге қатысты.

	Есептеу		Эстетикалық		Интеллект
	Сезгіштік		Жылы		Махаббат
	Ұстамсыз		Ақылды		Оқу
	Ойлау		Қуану		Қулы
	Логикалық		Талдау		Жаны ашу
	Қайғылы		Қорқыныш		Фанатизм

5. Келтірілген сөздерді әріппен белгілеңіз.

Р, егер айып беру әдетімен байланысты болса,

У, егер оқумен байланысты болса.

	Хабарлау		Оқыту		Сабақ беру
	Түсіндіру		Бейнелеу		Жаттау
	Әңгіме соғу		Инструкциялау		Әңгімелесу
	Жетекшілік ету		Сену		Өсек соғу
	Санау		Бояу		Түсіндіру
	Айту		Алдау		Дәлелдеу

6. Келтірілген сөздерді әріппен белгілеңіз.

А, егер белсенді әрекетпен байланысты болса,

П, егер енжарлы әрекетпен байланысты болса.

	Жүгіру		Есту		Оқу
	Жазу		Іздеу		Тосу
	Ұйықтау		Армандау		Есептеу
	Жүру		Күту		Ояну
	Отыру		Табу		Сөйлеу
	Ойлау		Тамақ жеу		Қайғыру

7. Келтірілген сөздерді әріппен белгілеңіз.

Н, егер осы шаққа қатысты байланысты болса,

С, егер өткен шаққа қатысты болса.

	Қазірден бастап		Сәт		Өкіну
	Әрекетті жүзеге асыру		Кеше		Сәтті
	Артта қалды		Өмір сүру		Енді қазір
	Қазір		Естелік		Себеп
	Бүгін		Ретроспектива		Қайыр
	Еске алу		Тарих		Жұбату

Сөйлемдердің дұрыстығын анықтауға арналған тест.

Сөйлемдерді оқыңыз және олардың дұрыстығының дәрежесін анықтаңыз.

Мысалы М – мүмкін болар; Т – нақты;

М	Бірнеше жылдан кейін соғыс болмайды.
Т	Әрбір өмір өліммен аяқталады.
Т	Күн және су өмір үшін маңызды.
М	Жан өлімнен кейін де өмір сүреді.
Т	Жерден басқа аспан денелерінде өмір бар екенін білмейміз.
М	Жер - өмір болатын жалғыз планета.
М	Бүгін біз жасанды материалсыз өмір сүре алмаймыз.

П – шындық; Л – жалған

	Адамдарда жануарлармен ұқсастық көп.
	Әлеуметтік тәртіп тек адамдарда ғана болады.
	Адам – жалғыз ақылды тірі жәндік.
	Адам маймылдан қалыптаспаған.
	Адамда ойлау қабілеті жануарларға қарағанда жоғары.
	Адамдар бір-бірімен дыбыстар арқылы ғана түсініседі.
	Бірнеше айда тамақсыз өмір сүре алатын хайуанаттар бар.

Д – нақтылық; Ф – фантазия

	Барлық армандар орындалады.
	Өсімдіктер де қоректенеді.
	Адам жануарларға қарағанда өзінің әрекетін бақылайды.
	Ақшаға барлығын сатып алуға болады.
	Бір күні адам күнге ұша алады және қонады.
	Индустрализация біздің климатқа әсер етеді.
	Бүгінде адамға фармацевтикалық препараттар қажет.

Д – ойлау; Ч – сезіну

	Бұл орындықта отыру өте ыңғайлы.
	Бұл көйлек маған келіп тұр.
	Саңырауқұлақтардан улану – қарын спазмасына әкеледі.
	Тұмау кезінде денеде әлсіздік пайда болады.
	Жүзім күзде піседі.
	Қойылым жақсы ортаны қалыптастырады.
	Айқайлайтын баланы шайқау арқылы тыныштандыру керек.

П – шындық; Л – жалған

	Алты жаста әрбір бала мектепке барады.
	Әрбір студент жоғары білім алады.
	Мұрагерлік және қоршаған орта тұлғаны қалыптастырады.
	Хайуандар да кейде армандайды.
	Олимпиядалық ойындардың негізгі идеясы – медальдар алу.
	Таяуға жаңаша адамдар қалыптасады.
	Проблемалар байда да, кедейде де болады.

Д – нақтылық; Ф – фантазия

	Жерде халық саны өсуде.
	Жүзжылдықтың аяғында аштық мәселесі жойылады.
	Басқалардан жақсы жуғыш құрал бар.
	Жарнама сатып алушыға әсер етпейді.
	Адам қоршаған ортаға тәуелді.
	Бақыт пен қанағаттанарлықты сатып алуға болмайды.

П – шындық; Л – жалған

	Электр тоқсыз жарық жоқ
	Велосипедсіз радионы жалғау мүмкін емес.
	Мисыз біз өмір сүре алмайтын едік.
	Біз көзбен көреміз, құлақпен естиміз.
	Егер барлық адамдар ақымақ болатын болса, онда ақымақ басқарушылар болар еді.
	Егер шеңберлер сегіз бұрышты болса, жартылай шеңберлерде де бұрыштар болар еді.

Д – нақтылық; Ф – фантазия

	Қазақстандықтар сапарға шығуды жақсы көреді.
	Демократия – мемлекетті құрудың ең жақсы формасы.