- •1.2. Курсты оқып - үйренудің пәні мен әдістері.
- •1.3. Электр қондырғыларын орынды пайдаланудың міндеттері мен шарттары.
- •1.1. Кесте. Пайдалану мақсаттары мен тапсырмаларын жіктеу.
- •1.4. Электр қондырғыларының пайдаланушылық қасиеттері.
- •1.1. Сурет. Электр жабдықтарының пайдаланушылық қасиеттерінің топтамасы.
- •1.2. Сурет. Қозғалтқыштардың пәк-нің сипаттамалары.
- •Техникалық пайдаланудың негіздері.
- •1.6. Өндірістік өнеркәсіптердің энергошаруашылықтарының жабдықтарына қызмет көрсету және жөндеу жүйесі.
- •Электр энергиясының көрсеткіштері мен сапасының межелері.
- •1.7.1. Жиіліктің ауытқуы.
- •1.7.2. Кернеудің ауытқуы.
- •Кернеу өзгерісінің қарқыны.
- •1.7.4. Кернеудің синусоидасыздығы.
- •1.2. Кесте. Синусоидалықтың бұрмалану коэффициентінің мәндері.
- •1.7.5. Кернеудің симметриясыздығы.
- •Бақылау сұрақтары.
- •2 Тарау. Сенімділік теориясының элементтері.
- •2.1. Сенімділік теориясының негізгі түсініктері мен анықтамалары.
- •2.1. Кесте. Электрлік бұйымдардың құрылымдық сенімділігінің көрсеткіштері.
- •2.2. Электротехникалық құрылғылардың сенімділік көрсеткіштері.
- •Торт ═ ∑ ti / n0 (2.3)
- •Тоқтап қалудың пайда болуының себептері мен заңдылықтары.
- •Тоқтап қалу себептері
- •2.1. Сурет. Тоқтап қалулардың себептерінің жіктеуі.
- •2.2. Сурет. Электротехникалық құрылғының жұмыс кезеңіндегі тоқтап қалулардың қарқындылығының қисығы.
- •Пайдалану шарттарының сенімділікке әсері.
- •2.4.1. Қорщаған орта жағдайының электр құрылғыларының жұмысына әсері.
- •2.4.2. Электр қондырғыларын қолдану шарттарының оның жұмысына әсері.
- •2.2. Кесте. Қоршаған орта жағдайының электр қондырғылардың, материалдар мен кабель бұйымдарының сақталуына әсері.
- •2.4.3. Энергияның сапа көрсеткішінің (эск) электр қондырғысының жұмысына әсері.
- •2.4.4. Электр жабдықтарына қызмет көрсету жағдайларының электр қондырғыларының сенімді жұмысына әсері.
- •Бақылау сұрақтары
- •3 Тарау Электр жабдықтарының техникалық алдын – ала анықтаулары.
- •3.1. Негізгі түсініктер мен анықтамалар.
- •3.2. Сынау түрлері.
- •3.3. Оқшаулағыштарды зерттеу арқылы анықтау.
- •3.1. Сурет. Оқшаулағышты алмастыру сұлбасы (а) және ол арқылы өтетін токтардың диаграммасы (б).
- •3.2. Сурет. Құрғақ және ылғал оқшаулағыштардың толық тогы мен кедергісінің өзгеру графигі.
- •3.3. Сурет. Сυ / с20 қатынасының температураға тәуелділігі.
- •1 Және 2 - құрғақ және ылғал оқшаулағыш
- •3.4. Сурет. Құрғақ және ылғал оқшаулағыштардың сиымдылықтарының өзгеру графигі.
- •3.5. Сурет. Ішығ. Шығын тогының берілген кернеуге тәуелділігі (электр қозғалтқыш 6 кВ кернеуге есептелген) 1 және 2 ылғал және құрғақ оқшаулағыштар үшін.
- •3.6.Сурет. Кернеу әсеріндегі диэлектриктегі электр токтарының векторлық диаграммасы.
- •3.4. Профилактикалық сынаулар.
- •3.1 Кесте. Электр қондырғыларының оқшаулағыштарының кедергілеріне профилактика-лық өлшеулер жүргізудің мерзімдері мен межелері.
- •3.5. Оқшаулағыштың кедергісін өлшеу кезінде температураны есепке алу.
- •3.2 Кесте.
- •3.6. Түйіспелерді алдын – ала анықтау.
- •3.7. Оқшаулағыштың кедергісін өлшеу нәтижелері бойынша жабдықтардың техникалық жай-күйіне болжау жасау.
- •3.3. Кесте. Оқшаулағыш кедергісін өлшеудің нәтижелері
- •Бақылау сұрақтары
- •4 Тарау Электр қондырғыларын орынды таңдау мен қолдану негіздері.
- •4.1. Жалпы мағлұматтар.
- •4.2. Техникалық сипаттамалары бойынша таңдау.
- •4.3. Экономикалық белгілері бойынша таңдау.
- •4.4. Қорғаныс құрылғыларын таңдау.
- •4.1. Сурет. Электр қозғалтқыштардың апаттық режим кезіндегі негізгі қызметтік байланыстары.
- •4.1 Кесте.
- •4.5. Электр қондырғыларының жұмыс режимдерін оңтайландыру.
- •4.6. Электр қондырғыларының жүктелу қабілеті.
- •Бақылау сұрақтары
- •5.1. Cурет. Желінің аспалы оқшаулағыштары бар тіреулердегі аралығы.
- •5.1.1. Аспалы желілердің өткізгіштері.
- •Өткізгіштерді белгілеу үшін түрінің жанында қалыпты көлденең қимасының ау-
- •5.1.2. Аспалы желілердің оқшаулағыштары.
- •5.2. Cурет. Аспалы оқшаулағыштардың гирляндалары: 1 – оқшаулағыш, 2 - өткізгішті
- •5.1.3. Аспалы желілердің тіреулері.
- •5.3. Cурет. Аспалы желілердің сұлбасы.
- •5.4. Cурет. Екі тізбекті желіге арналған аралық металл тіреу.
- •5.5. Cурет. Тіреулердегі өткігіштер мен арқансымдардың орналасулары:
- •5.6. Cурет. Өткізгіштерді транспозициялау сұлбасы: а, b,с – тораптың үш фазасы.
- •5.2. Аспалы желілерге қойылатын жалпы талаптар.
- •5.3. Аспалы желілерді пайдалануға қабылдау.
- •5.4. Аспалы электр беру желілеріне қызмет көрсету бойынша пайдалану іс – шаралары.
- •5.4.1. Аспалы электр берудің токтық жүктеме режимдерін сақтау.
- •5.4.2. Аспалы желілерді қарау.
- •5.4.3. Аспалы желілердегі өлшеулерді алдын – ала сынау.
- •5.1. Кесте. Пайдалану кезіндегі тіреулердің қауіпті қималарының рұқсат етілген беріктік қоры және тозу коэффициенті
- •5.2 . Кесте.
- •0,38 КВ аж-дің тіреулерінің негізгі детальдары үшін рұқсат етілген есепті және ең кіші диаметрлері.
- •5.6. Аспалы желілерде жұмыс істеген кездегі техника қауіпсіздігі.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Кабельді желілерді пайдалану және жөндеу.
- •6.1. Жалпы мағлұматтар.
- •6.1.1. Кабельдердің конструкциялары.
- •6.1.2. Кернеуі 6 – 10 кВ – тық кабельдерді төсеу тәсілдері.
- •6.1. Кесте. Кернеуі 10 кВ-қа дейінгі кабельдер төселетін траншеялардың өлшемдері.
- •6.2. Кесте. Кабельдердің иілуінің ішкі қисықтығының рұқсат етілетін ең төменгі радиустары.
- •6.3. Кесте. Кабельді желінің әр 1 км-індегі жалғағыш муфталардың рұқсат етілген саны.
- •6.3. Сурет. Кабельдерді арналарға төсеу.
- •6.5. Сурет. Темірбетон панельдерден жасалған блоктар:
- •6.6. Сурет. Кабельдік эстакадалар: а). Жеке тіреуге оратылған біржақты өтпелі; б). Екі жақты; 1 – жылжымайтын күннен қорғағыш панельдер; 2 – алынбалы күннен қорғағыш панельдер; 3 – кабель сөрелері.
- •6 А 2 .7. Сурет. Кабельдік галерея: а). Біржақты; б). Екіжақты; 1 – кабель сөрелері; 2 – күн-нен қорғағыш панельдер.
- •6.4. Кесте. Пайдалану барысында механикалық әсерлер мен керуші жүктемелердің жоқ ке-зіндегі қағаз, пластмасса және резина оқшаулағышы бар күштік кабельдердің қолданылу аумағы.
- •6.2. Кабельді желіні пайдалануға қабылдау.
- •6.5. Кесте. Кабельді желіні пайдалануға өткізу кезіндегі берілетін құжаттардың тізімі мен мазмұны.
- •6.3. Кабельді желілерге қызмет көрсету бойынша пайдаланудың іс – шаралары.
- •6.3.1. Токтық және жылулық режимдерді сақтау.
- •6.7. Кесте. Ауаның температурасын есепке алу үшін қолданылатын түзету коэффициенттері.
- •6.6. Кесте. Жердің температурасын есепке алу үшін қолданылатын түзету коэффициенттері.
- •6.8. Кесте. Жерде құбырдың ішінде және құбырсыз қатар жатқан кабельдер үшін түзету коэффициенттері.
- •6.9. Кесте. Орташа тәуліктік температураға есептегендегі түзету коэффициенті.
- •6.10. Кесте. Кернеуі 10 кВ – қа дейінгі кабельдердің рұқсат етілген асыра жүктелулері.
- •6.3.2. Кабельді желілерді қарау.
- •6.3.3. Адасқан токтар, оларды өлшеу және кабельдерді коррозиядан қорғау.
- •6.3.4. Алдын – ала сынаулар.
- •6.4. Кабельді желілердің зақымданған жерлерін анықтау.
- •2 Мксек
- •6.12. Сурет. Кабельдің зақымданған орнын ілмекті тәсілмен анықтаудың сұлбасы.
- •6.13. Сурет. Біртекті желідегі зарядталған кабельді тесіп өткен кездегі тербелмелі процесстің кернеуі.
- •6.14 Сурет. Өткізгіші үзілген кабельдердің зақымдану түрлері:
- •6.5. Кабель оқшаулағышының зақымданған орнын күйдіру.
- •6.11. Кесте. Кабельдерді кұйдірудің кезеңдері.
- •6.6. Кабельді желілерді жөндеу.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Күш беретін трансформаторларды пайдалану.
- •Жалпы мағлұматтар.
- •7.1 Кесте. Трансформаторларды салқындату түрлерінің шартты белгілері.
- •7.2 Күш беретін трансформаторларды пайдаланудың жалпы талаптары.
- •7.3 Трансформаторларды пайдалануға қабылдау.
- •Трансформаторларды құрғатпай пайдалану үшін қосу шарттары.
- •7.2 Кесте. Диэлектрлік tgδ шығындардың рұқсат етілген мәндері.
- •7.3 Кесте. Сиымдылықтардың с2 / с 50 қатынасының рұқсат етілген мәндері.
- •Кесте. Май ішіндегі орамдардың оқшаулағыштарының бірминуттық r60 кедергілерінің рұқсат етілген ең төменгі мәндері.
- •7.5 Трансформаторларды құрғату.
- •7.5 Кесте. Коэффициентті анықтау.
- •7.2. Cурет. Трансформаторды нольдік реттегі токпен құрғату сұлбасы.
- •7.3. Cурет. Трансформаторды бірфазалы қысқа тұйықтаумен құрғату.
- •7.6 Трансформаторлардың жүктелу қабілеті.
- •7.6 Кесте. Трансформаторлардың рұқсат етілген апаттық асыра жүктелулері.
- •7.7 Трансформаторларға техникалық қызмет көрсету.
- •Пайдалану ережелері ( тпе ), басшылыққа алынатын техникалық материалдар,
- •7.8 Трансформатор майы.
- •7.8.1 Трансформатор майының сипаттамалары.
- •7.8.2 Трансформатор майын пайдалану.
- •7.8.3. Майды тазалау, құрғату және қалпына келтіру.
- •7.9. Күш беретін трансформаторларды сынақтан өткізу және жөндеу жұмыстарын орындау кезіндегі техника қауіпсіздігі
- •Бақылау сұрақтары.
- •Кернеуі 1000 в – тан жоғары тарату құрылғыларын пайдалану және жөндеу.
- •8.1. Жалпы мағлұматтар.
- •8.2. Негізгі электр қондырғыларын пайдалану.
- •Тарату құрылғыларын қарау.
- •8.4. Техникалық қызмет көрсету.
- •8.5. Тарату құрылғыларының жабдықтарын ағымдық жөндеу.
- •8.6. Жабдықтарды алдын – ала сынау.
- •8.1 Кесте. Сынау кернеулерінің межелері
- •8.7. Тарату құрылғыларын пайдалану және жөндеу кезіндегі техника қауіпсіздігі.
- •Бақылау сұрақтары.
- •4. Ток жүретін бөліктер мен түйіспелі қосылыстарды күтіп, қадағалаудың ерекшеліктері
- •Электроқозғалтқыштарды пайдалану.
- •9.1. Жалпы мағлұматтар.
- •Қозғалтқыш типтерін белгілеудің мысалдары:
- •9.1 Кесте. Электр машиналарының орамдарының шықпаларының белгіленулері.
- •9.2. Электр қозғалтқыштарын пайдалануға қабылдау.
- •9.3. Электр қозғалтқыштардың пайдалану сенімділігін қамтамасыз ету.
- •9.4. Электр қозғалтқыштарға техникалық қызмет көрсету.
- •9.5. Ағымдық жөндеу.
- •9.6. Электр машиналарының оқшаулағыштарын құрғату тәсілдері.
- •9.7. Электр машиналарын пайдалану кезіндегі техника қауіпсіздігі.
- •Электр қозғалтқыштары.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Әдебиеттер тізімі
- •Мазмұны
- •І бөлім. Электр қондырғыларын пайдалану теориясының негіздері
- •Іі бөлім. Электр қондырғыларын техникалық пайдалану
Пайдалану шарттарының сенімділікке әсері.
2.4.1. Қорщаған орта жағдайының электр құрылғыларының жұмысына әсері.
Қоршаған орта – бұл энергетикалық жабдық орналасатын және пайдаланылатын ор-та.
Көптеген электр қондырғылары және энергетикалық жабдықтар үшін – бұл ауа; кабельді желілер үшін – жер; батырылатын электр сорғы агрегаттары үшін – су (мұнай), күш беретін трансформаторлардың орамдары үшін – май.
Қоршаған ортаның әсері оның себептерінің әсерлерімен білінеді:
- климаттық;
- биологиялық;
- механикалық.
Қоршаған ортаның климаттық себептерін мыналарға бөлу қабылданған:
- табиғи, яғни қондырғы немесе жабдық ашық ауа немесе бастырма астында орналасқан жағдайда;
- жасанды, яғни қондырғы немесе жабдық ғимарат ішінде орналасқан жағдайда.
Электр қондырғыларын, тиісінше, сыртқы және ішкі деп бөледі.
Қоршаған ортаның негізгі климаттық себептері:
- температура;
- ылғалдылық;
- тозаңдану;
- газдану.
Қоршаған ортаның климаттық себептерінің әсерлері:
- шамадан тыс ылғалдылық оқшаулағыш материалдардың электрлік физика – механи-калық және химиялық қасиеттерінде өзгерістер тудырады; өңездің дамуына себепші бо-лады, атмосфералық коррозияны жеделдетеді:
- құрамында көмірқышқыл газдың және басқа да өнеркәсіптік өндірістің қалдықтарының болуы түйіспелік қосылыстардың, беткі үйкелістердің, қабықшалардың жай-күйіне әсе-рін тигізеді:
- шаң-тозаңның болуы (соның ішінде абразив бөлшектердің) айналатын бөлшектердің үдемелі тозуын жеделдетеді, кейбір жағдайларда шаң-тозаң ауадан ылғалды, агрессивті газдарды өзіне жұтады, ал бұл дегеніміз коррозияның үдеуіне, электр оқшаулағыштық қасиеттердің төмендеуіне және соңынан тесіп өтуге әкеліп соқтырады.
Сыртқы ортаның биологиялық себептері – бактериялардың өңезі, жәндіктер, кемір-гіштер. Өңезді саңырауқұлақтар ылғалды жинақтай отырып, жабдықтың коррозиясына, детальдар мен тораптардың бүлінуіне, электрлік сипаттамалардың төмендеуіне себепші болады.
Рәзеңкетехникалық бұйымдар өңездің әсеріне ұшырай отырып, серпімділік және иіл-гіштік қасиеттерін жоғалтады, морт сынғыш болып қалады. Микроорганизмдер, жәндік-
26.
тер және кеміргіштер жабдықтардың органикалық материалдардан жасалған тораптарын бүлдіреді, яғни оқшаулағыш материалдарын, қаңқасын, детальдардың сыртқы бөлікте-рін. Электронды құрылғылар үшін, әсіресе, өрмекшінің торы қауіпті, олар токтың шы-ғындалуына, сипаттамалардың нашарлауына, кейбір жағдайларда электр оқшаулағыш детальдардың тесілуіне себепші болады.
Сыртқы (қоршаған) ортаның механикалық әсерлері – бұл соққылар, тербелістер және ең бастысы – дірілдер.
Діріл оқшаулағыштардың, құрылымдық детальдардың бүлінуіне әкеліп соқтырады. Өндірістегі электр жабдықтарының дірілдерінің себептері:
- құрастырудың төмен сапасы;
- қоректендіруші кернеудің симметриясыздығы;
- мобильді қондырғылардың болуы.
2.4.2. Электр қондырғыларын қолдану шарттарының оның жұмысына әсері.
Оқшаулағыштың жалулық ескіруі электр жабдықтарының қызмет ету мерзімін шек-теуші себептердің негізгі бірі болып табылады. Машинаның жұмыстық қоры неғұрлым көп болса, оқшаулағыштың ескіру және тозу процессінде жылулық әсерлер соғұрлым үлкен роль атқарады. Оқшаулағыштың қызуы тұрғысынан қарағанда, қалыпты мәннен артып кететін шама мен токтың ағып өту ұзақтығы үлкен мәнге ие.
Орамдардың қызып кетуі созылмалы қосу, жұмыстық механизмнің сыналанып қалуы, асыра жүктелу, бір фазалық режимде жұмыс, төмендетілген кернеу және кернеудің ас-симметриясы; салқындатудың нашарлауы; қосудың жоғары жиілігі кезінде болуы мүм-кін.
Қосу кезінде қысқа тұйықталған электр қозғалтқыштың қызуы қосу тогының шама-сына және екпін алу ұзақтығына тәуелді болады.
Сондықтан қалыпты кернеумен қосқан кезде электр қозғалтқыштың орамдары 10 – 15 с-тан кейін рұқсат етілген мәнге дейін қызады. Қосу тогының одан арғы өтуі оқшаула-ғыштың қызып және күйіп кетуіне әкелуі мүмкін.
Жұмыстық машинаның сыналанып қалуы кезінде электр қозғалтқыштың орамдары арқылы жіберу токтары өтеді. Бірнеше секундтан кейін орамдардың температурасы оқ-шаулағыш үшін өте қауіпті мәнге дейін жетеді. Қозғалтқышты тез арада ажырату керек.
Электр жетектің асыра жүктелуі айнымалы шығындардың артуымен және орам-дардың температурасының көтерілуімен сипатталады. Орамның артып кеткен темпера-турасының орныққан мәнінің шамасы асыра жүктелудің шамасына тәуелді.
Электр қозғалтқыштардың салқындауының нашарлауы орамдардың температурасы-ның артып кетуіне себепші болатын, сыртқы бөліктің бетін шаң басуынан немесе ішкі арналардың шаңмен және лаймен толып қалуынан болады, ал ол өз кезегінде орамдар-дың температурасының артып кетуіне әкеледі.
Қосудың үлкен жиілігі оқшаулағыштың қарқынды термиялық және механикалық то-зуын тудырады, оқшаулағыш перделерде сызаттардың пайда болуын жылдамдатады, яғни ылғал, шаң және агрессивті газдар болған жағдайда электрлік беріктік төмендейді, ал ол соңынан оқшаулағышты тесіп шығады.