- •1.2. Курсты оқып - үйренудің пәні мен әдістері.
- •1.3. Электр қондырғыларын орынды пайдаланудың міндеттері мен шарттары.
- •1.1. Кесте. Пайдалану мақсаттары мен тапсырмаларын жіктеу.
- •1.4. Электр қондырғыларының пайдаланушылық қасиеттері.
- •1.1. Сурет. Электр жабдықтарының пайдаланушылық қасиеттерінің топтамасы.
- •1.2. Сурет. Қозғалтқыштардың пәк-нің сипаттамалары.
- •Техникалық пайдаланудың негіздері.
- •1.6. Өндірістік өнеркәсіптердің энергошаруашылықтарының жабдықтарына қызмет көрсету және жөндеу жүйесі.
- •Электр энергиясының көрсеткіштері мен сапасының межелері.
- •1.7.1. Жиіліктің ауытқуы.
- •1.7.2. Кернеудің ауытқуы.
- •Кернеу өзгерісінің қарқыны.
- •1.7.4. Кернеудің синусоидасыздығы.
- •1.2. Кесте. Синусоидалықтың бұрмалану коэффициентінің мәндері.
- •1.7.5. Кернеудің симметриясыздығы.
- •Бақылау сұрақтары.
- •2 Тарау. Сенімділік теориясының элементтері.
- •2.1. Сенімділік теориясының негізгі түсініктері мен анықтамалары.
- •2.1. Кесте. Электрлік бұйымдардың құрылымдық сенімділігінің көрсеткіштері.
- •2.2. Электротехникалық құрылғылардың сенімділік көрсеткіштері.
- •Торт ═ ∑ ti / n0 (2.3)
- •Тоқтап қалудың пайда болуының себептері мен заңдылықтары.
- •Тоқтап қалу себептері
- •2.1. Сурет. Тоқтап қалулардың себептерінің жіктеуі.
- •2.2. Сурет. Электротехникалық құрылғының жұмыс кезеңіндегі тоқтап қалулардың қарқындылығының қисығы.
- •Пайдалану шарттарының сенімділікке әсері.
- •2.4.1. Қорщаған орта жағдайының электр құрылғыларының жұмысына әсері.
- •2.4.2. Электр қондырғыларын қолдану шарттарының оның жұмысына әсері.
- •2.2. Кесте. Қоршаған орта жағдайының электр қондырғылардың, материалдар мен кабель бұйымдарының сақталуына әсері.
- •2.4.3. Энергияның сапа көрсеткішінің (эск) электр қондырғысының жұмысына әсері.
- •2.4.4. Электр жабдықтарына қызмет көрсету жағдайларының электр қондырғыларының сенімді жұмысына әсері.
- •Бақылау сұрақтары
- •3 Тарау Электр жабдықтарының техникалық алдын – ала анықтаулары.
- •3.1. Негізгі түсініктер мен анықтамалар.
- •3.2. Сынау түрлері.
- •3.3. Оқшаулағыштарды зерттеу арқылы анықтау.
- •3.1. Сурет. Оқшаулағышты алмастыру сұлбасы (а) және ол арқылы өтетін токтардың диаграммасы (б).
- •3.2. Сурет. Құрғақ және ылғал оқшаулағыштардың толық тогы мен кедергісінің өзгеру графигі.
- •3.3. Сурет. Сυ / с20 қатынасының температураға тәуелділігі.
- •1 Және 2 - құрғақ және ылғал оқшаулағыш
- •3.4. Сурет. Құрғақ және ылғал оқшаулағыштардың сиымдылықтарының өзгеру графигі.
- •3.5. Сурет. Ішығ. Шығын тогының берілген кернеуге тәуелділігі (электр қозғалтқыш 6 кВ кернеуге есептелген) 1 және 2 ылғал және құрғақ оқшаулағыштар үшін.
- •3.6.Сурет. Кернеу әсеріндегі диэлектриктегі электр токтарының векторлық диаграммасы.
- •3.4. Профилактикалық сынаулар.
- •3.1 Кесте. Электр қондырғыларының оқшаулағыштарының кедергілеріне профилактика-лық өлшеулер жүргізудің мерзімдері мен межелері.
- •3.5. Оқшаулағыштың кедергісін өлшеу кезінде температураны есепке алу.
- •3.2 Кесте.
- •3.6. Түйіспелерді алдын – ала анықтау.
- •3.7. Оқшаулағыштың кедергісін өлшеу нәтижелері бойынша жабдықтардың техникалық жай-күйіне болжау жасау.
- •3.3. Кесте. Оқшаулағыш кедергісін өлшеудің нәтижелері
- •Бақылау сұрақтары
- •4 Тарау Электр қондырғыларын орынды таңдау мен қолдану негіздері.
- •4.1. Жалпы мағлұматтар.
- •4.2. Техникалық сипаттамалары бойынша таңдау.
- •4.3. Экономикалық белгілері бойынша таңдау.
- •4.4. Қорғаныс құрылғыларын таңдау.
- •4.1. Сурет. Электр қозғалтқыштардың апаттық режим кезіндегі негізгі қызметтік байланыстары.
- •4.1 Кесте.
- •4.5. Электр қондырғыларының жұмыс режимдерін оңтайландыру.
- •4.6. Электр қондырғыларының жүктелу қабілеті.
- •Бақылау сұрақтары
- •5.1. Cурет. Желінің аспалы оқшаулағыштары бар тіреулердегі аралығы.
- •5.1.1. Аспалы желілердің өткізгіштері.
- •Өткізгіштерді белгілеу үшін түрінің жанында қалыпты көлденең қимасының ау-
- •5.1.2. Аспалы желілердің оқшаулағыштары.
- •5.2. Cурет. Аспалы оқшаулағыштардың гирляндалары: 1 – оқшаулағыш, 2 - өткізгішті
- •5.1.3. Аспалы желілердің тіреулері.
- •5.3. Cурет. Аспалы желілердің сұлбасы.
- •5.4. Cурет. Екі тізбекті желіге арналған аралық металл тіреу.
- •5.5. Cурет. Тіреулердегі өткігіштер мен арқансымдардың орналасулары:
- •5.6. Cурет. Өткізгіштерді транспозициялау сұлбасы: а, b,с – тораптың үш фазасы.
- •5.2. Аспалы желілерге қойылатын жалпы талаптар.
- •5.3. Аспалы желілерді пайдалануға қабылдау.
- •5.4. Аспалы электр беру желілеріне қызмет көрсету бойынша пайдалану іс – шаралары.
- •5.4.1. Аспалы электр берудің токтық жүктеме режимдерін сақтау.
- •5.4.2. Аспалы желілерді қарау.
- •5.4.3. Аспалы желілердегі өлшеулерді алдын – ала сынау.
- •5.1. Кесте. Пайдалану кезіндегі тіреулердің қауіпті қималарының рұқсат етілген беріктік қоры және тозу коэффициенті
- •5.2 . Кесте.
- •0,38 КВ аж-дің тіреулерінің негізгі детальдары үшін рұқсат етілген есепті және ең кіші диаметрлері.
- •5.6. Аспалы желілерде жұмыс істеген кездегі техника қауіпсіздігі.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Кабельді желілерді пайдалану және жөндеу.
- •6.1. Жалпы мағлұматтар.
- •6.1.1. Кабельдердің конструкциялары.
- •6.1.2. Кернеуі 6 – 10 кВ – тық кабельдерді төсеу тәсілдері.
- •6.1. Кесте. Кернеуі 10 кВ-қа дейінгі кабельдер төселетін траншеялардың өлшемдері.
- •6.2. Кесте. Кабельдердің иілуінің ішкі қисықтығының рұқсат етілетін ең төменгі радиустары.
- •6.3. Кесте. Кабельді желінің әр 1 км-індегі жалғағыш муфталардың рұқсат етілген саны.
- •6.3. Сурет. Кабельдерді арналарға төсеу.
- •6.5. Сурет. Темірбетон панельдерден жасалған блоктар:
- •6.6. Сурет. Кабельдік эстакадалар: а). Жеке тіреуге оратылған біржақты өтпелі; б). Екі жақты; 1 – жылжымайтын күннен қорғағыш панельдер; 2 – алынбалы күннен қорғағыш панельдер; 3 – кабель сөрелері.
- •6 А 2 .7. Сурет. Кабельдік галерея: а). Біржақты; б). Екіжақты; 1 – кабель сөрелері; 2 – күн-нен қорғағыш панельдер.
- •6.4. Кесте. Пайдалану барысында механикалық әсерлер мен керуші жүктемелердің жоқ ке-зіндегі қағаз, пластмасса және резина оқшаулағышы бар күштік кабельдердің қолданылу аумағы.
- •6.2. Кабельді желіні пайдалануға қабылдау.
- •6.5. Кесте. Кабельді желіні пайдалануға өткізу кезіндегі берілетін құжаттардың тізімі мен мазмұны.
- •6.3. Кабельді желілерге қызмет көрсету бойынша пайдаланудың іс – шаралары.
- •6.3.1. Токтық және жылулық режимдерді сақтау.
- •6.7. Кесте. Ауаның температурасын есепке алу үшін қолданылатын түзету коэффициенттері.
- •6.6. Кесте. Жердің температурасын есепке алу үшін қолданылатын түзету коэффициенттері.
- •6.8. Кесте. Жерде құбырдың ішінде және құбырсыз қатар жатқан кабельдер үшін түзету коэффициенттері.
- •6.9. Кесте. Орташа тәуліктік температураға есептегендегі түзету коэффициенті.
- •6.10. Кесте. Кернеуі 10 кВ – қа дейінгі кабельдердің рұқсат етілген асыра жүктелулері.
- •6.3.2. Кабельді желілерді қарау.
- •6.3.3. Адасқан токтар, оларды өлшеу және кабельдерді коррозиядан қорғау.
- •6.3.4. Алдын – ала сынаулар.
- •6.4. Кабельді желілердің зақымданған жерлерін анықтау.
- •2 Мксек
- •6.12. Сурет. Кабельдің зақымданған орнын ілмекті тәсілмен анықтаудың сұлбасы.
- •6.13. Сурет. Біртекті желідегі зарядталған кабельді тесіп өткен кездегі тербелмелі процесстің кернеуі.
- •6.14 Сурет. Өткізгіші үзілген кабельдердің зақымдану түрлері:
- •6.5. Кабель оқшаулағышының зақымданған орнын күйдіру.
- •6.11. Кесте. Кабельдерді кұйдірудің кезеңдері.
- •6.6. Кабельді желілерді жөндеу.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Күш беретін трансформаторларды пайдалану.
- •Жалпы мағлұматтар.
- •7.1 Кесте. Трансформаторларды салқындату түрлерінің шартты белгілері.
- •7.2 Күш беретін трансформаторларды пайдаланудың жалпы талаптары.
- •7.3 Трансформаторларды пайдалануға қабылдау.
- •Трансформаторларды құрғатпай пайдалану үшін қосу шарттары.
- •7.2 Кесте. Диэлектрлік tgδ шығындардың рұқсат етілген мәндері.
- •7.3 Кесте. Сиымдылықтардың с2 / с 50 қатынасының рұқсат етілген мәндері.
- •Кесте. Май ішіндегі орамдардың оқшаулағыштарының бірминуттық r60 кедергілерінің рұқсат етілген ең төменгі мәндері.
- •7.5 Трансформаторларды құрғату.
- •7.5 Кесте. Коэффициентті анықтау.
- •7.2. Cурет. Трансформаторды нольдік реттегі токпен құрғату сұлбасы.
- •7.3. Cурет. Трансформаторды бірфазалы қысқа тұйықтаумен құрғату.
- •7.6 Трансформаторлардың жүктелу қабілеті.
- •7.6 Кесте. Трансформаторлардың рұқсат етілген апаттық асыра жүктелулері.
- •7.7 Трансформаторларға техникалық қызмет көрсету.
- •Пайдалану ережелері ( тпе ), басшылыққа алынатын техникалық материалдар,
- •7.8 Трансформатор майы.
- •7.8.1 Трансформатор майының сипаттамалары.
- •7.8.2 Трансформатор майын пайдалану.
- •7.8.3. Майды тазалау, құрғату және қалпына келтіру.
- •7.9. Күш беретін трансформаторларды сынақтан өткізу және жөндеу жұмыстарын орындау кезіндегі техника қауіпсіздігі
- •Бақылау сұрақтары.
- •Кернеуі 1000 в – тан жоғары тарату құрылғыларын пайдалану және жөндеу.
- •8.1. Жалпы мағлұматтар.
- •8.2. Негізгі электр қондырғыларын пайдалану.
- •Тарату құрылғыларын қарау.
- •8.4. Техникалық қызмет көрсету.
- •8.5. Тарату құрылғыларының жабдықтарын ағымдық жөндеу.
- •8.6. Жабдықтарды алдын – ала сынау.
- •8.1 Кесте. Сынау кернеулерінің межелері
- •8.7. Тарату құрылғыларын пайдалану және жөндеу кезіндегі техника қауіпсіздігі.
- •Бақылау сұрақтары.
- •4. Ток жүретін бөліктер мен түйіспелі қосылыстарды күтіп, қадағалаудың ерекшеліктері
- •Электроқозғалтқыштарды пайдалану.
- •9.1. Жалпы мағлұматтар.
- •Қозғалтқыш типтерін белгілеудің мысалдары:
- •9.1 Кесте. Электр машиналарының орамдарының шықпаларының белгіленулері.
- •9.2. Электр қозғалтқыштарын пайдалануға қабылдау.
- •9.3. Электр қозғалтқыштардың пайдалану сенімділігін қамтамасыз ету.
- •9.4. Электр қозғалтқыштарға техникалық қызмет көрсету.
- •9.5. Ағымдық жөндеу.
- •9.6. Электр машиналарының оқшаулағыштарын құрғату тәсілдері.
- •9.7. Электр машиналарын пайдалану кезіндегі техника қауіпсіздігі.
- •Электр қозғалтқыштары.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Әдебиеттер тізімі
- •Мазмұны
- •І бөлім. Электр қондырғыларын пайдалану теориясының негіздері
- •Іі бөлім. Электр қондырғыларын техникалық пайдалану
7.8 Трансформатор майы.
7.8.1 Трансформатор майының сипаттамалары.
Трансформаторлар мен реакторлардағы май оқшаулағыш және салқындатқыш орта ретінде пайдаланылады.
Трансформатор майы төмендегіше бөлінеді:
- заводтың жіберетін жаңа шикі түріндегі ( шөгіндісіз және тұрақтандырылған шөгінді-мен);
- қайта өңделген;
- таза құрғақ ( жаңа шикі немесе қайта өңделген , болмаса құрғатылған соң дайындал-ған осы майлардың қоспасы );
- пайдаланылатын ( құйылған мерзімнен қайта өңдеу үшін төгіп алған мерзімге дейін қолданыста болған, сапалық көрсеткіштері майдың сәйкестендірілген межелеріне сай ке-летін );
- пайдаланылған ( қолданыста болған біраз мерзімде оның көрсеткіштері пайдаланыла-тын майдың көрсеткіштерімен сәйкес келмейтін).
Майдың түсі көптеген майларда ашық-сары болады. Майдың күңгірт оның заводта дайындалуы барысында дайындау технологиясында ауытқу болғандығын сипаттайды. Майдың түсі оның сапасын бағалау үшін пайдаланылады.
Механикалық қоспалар – май құрамындағы шөгінділер мен қалқыңқы күйдегі ері-меген заттар. Бұлар трансформатор конструкцияларында қолданылатын талшықтар, шаң-тозаң, құраушылардың майдағы ерітінділерінің азықтары. ( лактардың, бояулардың және т.б.) Басқа қоспалар күйген көмір түрінде трансформатордың ішіндегі бүліну-лерден пайда болады. (электр доғасы, қатты қызған орындар ). Майдың ескіруіне қарай оқшаулағыштарға шөгіп қалатын және оның диэлектрлік қасиеттерін нашарлататын қалдықтар жинақталады.
Ылғал ұстау – бұл пайдалану кезінде тиянақты бақылауда болатын , майдың жай-
күйінің көрсеткіші. Бұл көрсеткіштің нашарлауы трансформатордың тұтастығының жо-ғалуын немесе температура әсерінен оқшаулағыштардың жылдам ескіруін білдіреді.
Майдың тұтану температурасы оның булану дәрежесін сипаттайды. Пайдалану ке-
118.
зінде ол жеңіл сұйық қоспасынан бөлінетін заттардың буланып, ұшып кетуі әсерінен бір-те-бірте ұлғаяды. Кәдімгі трансформатор майлары үшін тұтану температурасы 130 – 1500С аралығында, ал арктикалық майлар үшін 900С – тан 1150С аралығында болады және ол олардың қаныққан буларының серпімділігіне тәуелді. Өрт қауіпсіздігіне қатыс-ты өздігінен тұтану температурасы үлкен роль атқарады.
Бұл майдың бетінде ауа бар кезде жалынды жақындатпай –ақ өздігінен жанатын тем-пература. Трансформатор майларының өздігінен тұтану температурасы 350 – 4000С.
Майдың тотығу саны – бұл 1 г майдың құрамындағы бос қышқылдарды бейтарап-тандыратын, миллиграмм арқылы өрнектелген ащы калиидің мөлшері. Бұл көрсеткіш майдың ескіру дәрежесін сипаттайды, яғни ол майдың құрамында қышқылдық қосылыс-тардың пайда болуын куәландырады. 1 г майдың құрамындағы қышқылдық саны 0,05 мг – нан аспауы керек.
Суда еритін қышқылдар мен сілтілер майдың құрамында кездессе, онда ол май-дың сапасының төмен екендігін білдіреді. Олар майды дайындау барысынды өндіріс технологиясының бұзылу процесі кезінде, сонымен қатар оның тотығу нәтижесінде пай-далану процесі кезінде түзілуі мүмкін. Бұл қышқылдар металл коррозиясын тудырады және оқшаулағыштардың тозуын жеделдетеді.
Тұрақтылық арнайы аппараттарда жасанды жолмен ескірту ( тотықтыру ) арқылы жаңа майды пайдалану кезінде тексеріледі. Майдың тұрақтылығы оның ұзақ мерзімді-лігімен , яғни қызмет ету мерзімімен сипатталады және екі көрсеткішпен анықталады: шөгінділер құрамы және тотығу саны.
Тоңу температурасы солтүстік аудандарда жұмыс істейтін трансформаторлардың майларының көрсеткіші. Бұл май құйылған пробирканы 1 минут бойы 450 бұрышпен көлбеу ұстаған кезде, майдың деңгейі өзгеріссіз қалатын ең жоғарғы температура. Қор-шаған орта температурасының төмендеуі әсерінен майдың тұтқырлығының қажетсіз жо-ғарылауы, трансформатор конструкциясындағы қозғалатын элементтердің зақымдануы-на себеп болады (май сорғы, РПН ), сонымен қатар ол жылу алмасуды нашарлатады, ал ол өз кезегінде трансформатордың ток жүретін бөліктеріндегі оқшаулағыштардың ескіруіне және қызып кетуге әкеліп соқтырады.
Майдағы газ құрамы берік бітелген трансформаторларда межелерге сәйкес болуы ке-рек. Газ құрамының жиынтығын өлшеу хроматографтың көмегімен жүргізіледі. Осы көрсетуге жанама түрде трансформатордың бітеулігі анықталады. Майдағы газ құрамы-ның ( сонымен бірге ауаның да ) жоғарылап кетуі майдың қасиетінің нашарлауына әке-ліп соқтырады.
Тығыздық өнеркәсіпке келген майдың массасын есептеу үшін анықталады. Ол хош иісті көміртектердің құрамын сипаттайды.
Тұтқырлық трансформатордағы температуралық өзгерістер кезіндегі майдың қоз-ғалғыштығын сипаттайды. Тұтқырлықтың нашарлауы әсерінен трансформатордағы жы-лу алмасу бұзылады және оқшаулағыштың тозуы жеделдейді.
Кез келген қатынастағы әр түрлі маркалы майлардың араласуы кезінде, олар қарама-қайшы қасиеттегі қоспалар түзеді, яғни олардың компоненттерінің арасында жаңа хи-миялық және молекулааралық байланыстар түзілмейді.Тәжірибеде түрлі маркадағы май-ларды араластырар алдында , сыналатын қоспалардың tg δ шамасы тексеріледі, яғни бұл көрсеткіштің қалыпты мәннен аспауына көз жеткізу керек.
Ереже бойынша, жаңа немесе күрделі жөндеуден өткен трансформаторларға жаңа немесе барлық талаптарға жауап беретін қалпына келтірілген трансформатор майы құйылады.