- •1.2. Курсты оқып - үйренудің пәні мен әдістері.
- •1.3. Электр қондырғыларын орынды пайдаланудың міндеттері мен шарттары.
- •1.1. Кесте. Пайдалану мақсаттары мен тапсырмаларын жіктеу.
- •1.4. Электр қондырғыларының пайдаланушылық қасиеттері.
- •1.1. Сурет. Электр жабдықтарының пайдаланушылық қасиеттерінің топтамасы.
- •1.2. Сурет. Қозғалтқыштардың пәк-нің сипаттамалары.
- •Техникалық пайдаланудың негіздері.
- •1.6. Өндірістік өнеркәсіптердің энергошаруашылықтарының жабдықтарына қызмет көрсету және жөндеу жүйесі.
- •Электр энергиясының көрсеткіштері мен сапасының межелері.
- •1.7.1. Жиіліктің ауытқуы.
- •1.7.2. Кернеудің ауытқуы.
- •Кернеу өзгерісінің қарқыны.
- •1.7.4. Кернеудің синусоидасыздығы.
- •1.2. Кесте. Синусоидалықтың бұрмалану коэффициентінің мәндері.
- •1.7.5. Кернеудің симметриясыздығы.
- •Бақылау сұрақтары.
- •2 Тарау. Сенімділік теориясының элементтері.
- •2.1. Сенімділік теориясының негізгі түсініктері мен анықтамалары.
- •2.1. Кесте. Электрлік бұйымдардың құрылымдық сенімділігінің көрсеткіштері.
- •2.2. Электротехникалық құрылғылардың сенімділік көрсеткіштері.
- •Торт ═ ∑ ti / n0 (2.3)
- •Тоқтап қалудың пайда болуының себептері мен заңдылықтары.
- •Тоқтап қалу себептері
- •2.1. Сурет. Тоқтап қалулардың себептерінің жіктеуі.
- •2.2. Сурет. Электротехникалық құрылғының жұмыс кезеңіндегі тоқтап қалулардың қарқындылығының қисығы.
- •Пайдалану шарттарының сенімділікке әсері.
- •2.4.1. Қорщаған орта жағдайының электр құрылғыларының жұмысына әсері.
- •2.4.2. Электр қондырғыларын қолдану шарттарының оның жұмысына әсері.
- •2.2. Кесте. Қоршаған орта жағдайының электр қондырғылардың, материалдар мен кабель бұйымдарының сақталуына әсері.
- •2.4.3. Энергияның сапа көрсеткішінің (эск) электр қондырғысының жұмысына әсері.
- •2.4.4. Электр жабдықтарына қызмет көрсету жағдайларының электр қондырғыларының сенімді жұмысына әсері.
- •Бақылау сұрақтары
- •3 Тарау Электр жабдықтарының техникалық алдын – ала анықтаулары.
- •3.1. Негізгі түсініктер мен анықтамалар.
- •3.2. Сынау түрлері.
- •3.3. Оқшаулағыштарды зерттеу арқылы анықтау.
- •3.1. Сурет. Оқшаулағышты алмастыру сұлбасы (а) және ол арқылы өтетін токтардың диаграммасы (б).
- •3.2. Сурет. Құрғақ және ылғал оқшаулағыштардың толық тогы мен кедергісінің өзгеру графигі.
- •3.3. Сурет. Сυ / с20 қатынасының температураға тәуелділігі.
- •1 Және 2 - құрғақ және ылғал оқшаулағыш
- •3.4. Сурет. Құрғақ және ылғал оқшаулағыштардың сиымдылықтарының өзгеру графигі.
- •3.5. Сурет. Ішығ. Шығын тогының берілген кернеуге тәуелділігі (электр қозғалтқыш 6 кВ кернеуге есептелген) 1 және 2 ылғал және құрғақ оқшаулағыштар үшін.
- •3.6.Сурет. Кернеу әсеріндегі диэлектриктегі электр токтарының векторлық диаграммасы.
- •3.4. Профилактикалық сынаулар.
- •3.1 Кесте. Электр қондырғыларының оқшаулағыштарының кедергілеріне профилактика-лық өлшеулер жүргізудің мерзімдері мен межелері.
- •3.5. Оқшаулағыштың кедергісін өлшеу кезінде температураны есепке алу.
- •3.2 Кесте.
- •3.6. Түйіспелерді алдын – ала анықтау.
- •3.7. Оқшаулағыштың кедергісін өлшеу нәтижелері бойынша жабдықтардың техникалық жай-күйіне болжау жасау.
- •3.3. Кесте. Оқшаулағыш кедергісін өлшеудің нәтижелері
- •Бақылау сұрақтары
- •4 Тарау Электр қондырғыларын орынды таңдау мен қолдану негіздері.
- •4.1. Жалпы мағлұматтар.
- •4.2. Техникалық сипаттамалары бойынша таңдау.
- •4.3. Экономикалық белгілері бойынша таңдау.
- •4.4. Қорғаныс құрылғыларын таңдау.
- •4.1. Сурет. Электр қозғалтқыштардың апаттық режим кезіндегі негізгі қызметтік байланыстары.
- •4.1 Кесте.
- •4.5. Электр қондырғыларының жұмыс режимдерін оңтайландыру.
- •4.6. Электр қондырғыларының жүктелу қабілеті.
- •Бақылау сұрақтары
- •5.1. Cурет. Желінің аспалы оқшаулағыштары бар тіреулердегі аралығы.
- •5.1.1. Аспалы желілердің өткізгіштері.
- •Өткізгіштерді белгілеу үшін түрінің жанында қалыпты көлденең қимасының ау-
- •5.1.2. Аспалы желілердің оқшаулағыштары.
- •5.2. Cурет. Аспалы оқшаулағыштардың гирляндалары: 1 – оқшаулағыш, 2 - өткізгішті
- •5.1.3. Аспалы желілердің тіреулері.
- •5.3. Cурет. Аспалы желілердің сұлбасы.
- •5.4. Cурет. Екі тізбекті желіге арналған аралық металл тіреу.
- •5.5. Cурет. Тіреулердегі өткігіштер мен арқансымдардың орналасулары:
- •5.6. Cурет. Өткізгіштерді транспозициялау сұлбасы: а, b,с – тораптың үш фазасы.
- •5.2. Аспалы желілерге қойылатын жалпы талаптар.
- •5.3. Аспалы желілерді пайдалануға қабылдау.
- •5.4. Аспалы электр беру желілеріне қызмет көрсету бойынша пайдалану іс – шаралары.
- •5.4.1. Аспалы электр берудің токтық жүктеме режимдерін сақтау.
- •5.4.2. Аспалы желілерді қарау.
- •5.4.3. Аспалы желілердегі өлшеулерді алдын – ала сынау.
- •5.1. Кесте. Пайдалану кезіндегі тіреулердің қауіпті қималарының рұқсат етілген беріктік қоры және тозу коэффициенті
- •5.2 . Кесте.
- •0,38 КВ аж-дің тіреулерінің негізгі детальдары үшін рұқсат етілген есепті және ең кіші диаметрлері.
- •5.6. Аспалы желілерде жұмыс істеген кездегі техника қауіпсіздігі.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Кабельді желілерді пайдалану және жөндеу.
- •6.1. Жалпы мағлұматтар.
- •6.1.1. Кабельдердің конструкциялары.
- •6.1.2. Кернеуі 6 – 10 кВ – тық кабельдерді төсеу тәсілдері.
- •6.1. Кесте. Кернеуі 10 кВ-қа дейінгі кабельдер төселетін траншеялардың өлшемдері.
- •6.2. Кесте. Кабельдердің иілуінің ішкі қисықтығының рұқсат етілетін ең төменгі радиустары.
- •6.3. Кесте. Кабельді желінің әр 1 км-індегі жалғағыш муфталардың рұқсат етілген саны.
- •6.3. Сурет. Кабельдерді арналарға төсеу.
- •6.5. Сурет. Темірбетон панельдерден жасалған блоктар:
- •6.6. Сурет. Кабельдік эстакадалар: а). Жеке тіреуге оратылған біржақты өтпелі; б). Екі жақты; 1 – жылжымайтын күннен қорғағыш панельдер; 2 – алынбалы күннен қорғағыш панельдер; 3 – кабель сөрелері.
- •6 А 2 .7. Сурет. Кабельдік галерея: а). Біржақты; б). Екіжақты; 1 – кабель сөрелері; 2 – күн-нен қорғағыш панельдер.
- •6.4. Кесте. Пайдалану барысында механикалық әсерлер мен керуші жүктемелердің жоқ ке-зіндегі қағаз, пластмасса және резина оқшаулағышы бар күштік кабельдердің қолданылу аумағы.
- •6.2. Кабельді желіні пайдалануға қабылдау.
- •6.5. Кесте. Кабельді желіні пайдалануға өткізу кезіндегі берілетін құжаттардың тізімі мен мазмұны.
- •6.3. Кабельді желілерге қызмет көрсету бойынша пайдаланудың іс – шаралары.
- •6.3.1. Токтық және жылулық режимдерді сақтау.
- •6.7. Кесте. Ауаның температурасын есепке алу үшін қолданылатын түзету коэффициенттері.
- •6.6. Кесте. Жердің температурасын есепке алу үшін қолданылатын түзету коэффициенттері.
- •6.8. Кесте. Жерде құбырдың ішінде және құбырсыз қатар жатқан кабельдер үшін түзету коэффициенттері.
- •6.9. Кесте. Орташа тәуліктік температураға есептегендегі түзету коэффициенті.
- •6.10. Кесте. Кернеуі 10 кВ – қа дейінгі кабельдердің рұқсат етілген асыра жүктелулері.
- •6.3.2. Кабельді желілерді қарау.
- •6.3.3. Адасқан токтар, оларды өлшеу және кабельдерді коррозиядан қорғау.
- •6.3.4. Алдын – ала сынаулар.
- •6.4. Кабельді желілердің зақымданған жерлерін анықтау.
- •2 Мксек
- •6.12. Сурет. Кабельдің зақымданған орнын ілмекті тәсілмен анықтаудың сұлбасы.
- •6.13. Сурет. Біртекті желідегі зарядталған кабельді тесіп өткен кездегі тербелмелі процесстің кернеуі.
- •6.14 Сурет. Өткізгіші үзілген кабельдердің зақымдану түрлері:
- •6.5. Кабель оқшаулағышының зақымданған орнын күйдіру.
- •6.11. Кесте. Кабельдерді кұйдірудің кезеңдері.
- •6.6. Кабельді желілерді жөндеу.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Күш беретін трансформаторларды пайдалану.
- •Жалпы мағлұматтар.
- •7.1 Кесте. Трансформаторларды салқындату түрлерінің шартты белгілері.
- •7.2 Күш беретін трансформаторларды пайдаланудың жалпы талаптары.
- •7.3 Трансформаторларды пайдалануға қабылдау.
- •Трансформаторларды құрғатпай пайдалану үшін қосу шарттары.
- •7.2 Кесте. Диэлектрлік tgδ шығындардың рұқсат етілген мәндері.
- •7.3 Кесте. Сиымдылықтардың с2 / с 50 қатынасының рұқсат етілген мәндері.
- •Кесте. Май ішіндегі орамдардың оқшаулағыштарының бірминуттық r60 кедергілерінің рұқсат етілген ең төменгі мәндері.
- •7.5 Трансформаторларды құрғату.
- •7.5 Кесте. Коэффициентті анықтау.
- •7.2. Cурет. Трансформаторды нольдік реттегі токпен құрғату сұлбасы.
- •7.3. Cурет. Трансформаторды бірфазалы қысқа тұйықтаумен құрғату.
- •7.6 Трансформаторлардың жүктелу қабілеті.
- •7.6 Кесте. Трансформаторлардың рұқсат етілген апаттық асыра жүктелулері.
- •7.7 Трансформаторларға техникалық қызмет көрсету.
- •Пайдалану ережелері ( тпе ), басшылыққа алынатын техникалық материалдар,
- •7.8 Трансформатор майы.
- •7.8.1 Трансформатор майының сипаттамалары.
- •7.8.2 Трансформатор майын пайдалану.
- •7.8.3. Майды тазалау, құрғату және қалпына келтіру.
- •7.9. Күш беретін трансформаторларды сынақтан өткізу және жөндеу жұмыстарын орындау кезіндегі техника қауіпсіздігі
- •Бақылау сұрақтары.
- •Кернеуі 1000 в – тан жоғары тарату құрылғыларын пайдалану және жөндеу.
- •8.1. Жалпы мағлұматтар.
- •8.2. Негізгі электр қондырғыларын пайдалану.
- •Тарату құрылғыларын қарау.
- •8.4. Техникалық қызмет көрсету.
- •8.5. Тарату құрылғыларының жабдықтарын ағымдық жөндеу.
- •8.6. Жабдықтарды алдын – ала сынау.
- •8.1 Кесте. Сынау кернеулерінің межелері
- •8.7. Тарату құрылғыларын пайдалану және жөндеу кезіндегі техника қауіпсіздігі.
- •Бақылау сұрақтары.
- •4. Ток жүретін бөліктер мен түйіспелі қосылыстарды күтіп, қадағалаудың ерекшеліктері
- •Электроқозғалтқыштарды пайдалану.
- •9.1. Жалпы мағлұматтар.
- •Қозғалтқыш типтерін белгілеудің мысалдары:
- •9.1 Кесте. Электр машиналарының орамдарының шықпаларының белгіленулері.
- •9.2. Электр қозғалтқыштарын пайдалануға қабылдау.
- •9.3. Электр қозғалтқыштардың пайдалану сенімділігін қамтамасыз ету.
- •9.4. Электр қозғалтқыштарға техникалық қызмет көрсету.
- •9.5. Ағымдық жөндеу.
- •9.6. Электр машиналарының оқшаулағыштарын құрғату тәсілдері.
- •9.7. Электр машиналарын пайдалану кезіндегі техника қауіпсіздігі.
- •Электр қозғалтқыштары.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Әдебиеттер тізімі
- •Мазмұны
- •І бөлім. Электр қондырғыларын пайдалану теориясының негіздері
- •Іі бөлім. Электр қондырғыларын техникалық пайдалану
5.4.3. Аспалы желілердегі өлшеулерді алдын – ала сынау.
Ағаш тіреулердің жай-күйін тексеру. Ағаштың шіруі ағашты бүлдіретін саңырау-
67.
құлақтардың әсер етуінен болады. Саңырауқұлақтардың өсімшелері желдің және жән-діктердің арқасында алыс қашықтықтарға таралады және ағаштарды зақымдайды. Ағаш шірудің бастапқы сатысында түсін қызғылт немесе қоңырқай даққа өзгертеді,: ағаш одан әрі шіріген сайын түсін, құрылысын, бүтіндігі мен беріктілігін едәуір өзгертеді; шірудің соңғы сатысында ағаш ыдырайды және шірік томарға айналады.
Саңырауқұлақтардың өсіп жетілуіне ауаның температурасы, ағаштың ылғалдылығы және оттегінің бар болуы әсер етеді. Саңырауқұлақтардың дамуының қолайлы темпера-турасы +27 - +300С, ал +50С – тан төмен және +450С – тан жоғары температурада шіру тоқтайды, бірақ ылғалдылық 25 – 30 % болғанда, даму үдейді және ылғалдылық 20 % -дан төмен болғанда тоқтайды.
Ылғалды топырақпен тікелей байланыста болған ағаштарда шіру процесі ерекше қар-қынмен жүреді. Саз топырақты жерлерде жаңбырдың сулары тіреудің жердің бетіндегі бөлігін суландырады, ал атмосфералық оттегінің бар болуы осы деңгейдегі ағаштың ші-руіне себепші болады. Тіреулердің ағаш детальдары 40 см және одан да төмен тереңдік-те ауаның жеткіліксіздігінен шіруге аз ұшырайды. Құмдауыт жерлер – ерекше кеуек-ті,ауаны жақсы өткізеді, сондықтан мұндай жерлерге орнатылған ағаш тіреулердің шіру процесі жердің беткі деңгейінен төмен, бірақ жер асты суларынан жоғары деңгейде жү-реді. Батпақты жерлерде тіреулер тек қана ауа жететін судың беткі деңгейінде ғана ші-риді.
Қарқынды шіруге сонымен қатар, жинақталған атмосфералық ылғал баяу буланатын, тіреулердің зақымданған жерлері ұшырайды: траверстердің, кергіштердің, арқалықтар-дың, шетжақтардың жарықтары, ал детальдардың қиюласқан жерлеріндегі: жонылған және шабылған жерлері шіруге бейім келеді.
Ағаштың жұқа сүрек қабаты ағаштың діңгегіне қарағанда саңырауқұлақпен зақымда-нуға өте бейім келеді. Бір қадалы тіреулер көп жағдайда жоғарғы жақтауынан бастап шіриді, яғни қосымша қадамен біріккен жерінде және жердің беткі деңгейінде.
Шіруге қарсы тұрақтылық ағаштың түріне тәуелді. Қарағай және самырсын тіреулер-ге қарағанда балқарағайдан жасалған тіреулер, сонымен қатар, шырша тіреулер де шіру-ге төзімді келеді.
Пайдалану барысында ағаш тіреулердің детальдарының жай-күйін бақылап отыру ке-рек.
0,38 – 20 кВ-тық АЖ-дің шіруін тексеру: алғаш рет – 3 – 6 жылда, АЖ-ні пайдалануға берген соң және одан ары қарай – 3 жылда бір рет жүргізіледі. Ағаштың шіруін тексеру, қарап шығу және детальдарын балғамен (массасы 0,4 кг-нан артық емес) ұрып көру, со-нымен қатар қауіпті қимадағы және шіруге көп ұшыраған жерлерінің шіру шамасын өлшеу арқылы жүргізіледі.
Ағаштың шіруін анықтау үшін Брант (Латвбасэнерго) конструкциясындағы бұрғы, ПД – 1 және ОЗД – 1 (Мосэнерго конструкциясындағы) құралдары, сонымен қатар ар-найы балғалар мен қуыс бұрғы қолданады. Ағаш тіреулердің түбінің шіруін, ережеге сәйкес, жер толық құрғаған соң, АЖ-дегі кернеуді ажыратпай анықтайды.
Тіреулердің шіріген вертикаль элементтерін қауіпті қимасында 1200 бұрышпен үш нүктеде өлшейді. Өлшеулер жүргізген кезде бұрғының немесе құралдың істіктерін бұтақ орнына және жарық жерлерге орнатудан аулақ болған жөн.
Латбасэнерго және ПД – 1 құралдарымен шіруді анықтау кезінде ағаш қабатын тес-кенде, 300 Н күш түсетіндей болса, онда ағаштың жай-күйі қалыпты деп есептеледі. Аз күш түсірілгенде ағаш қабаты оңай тесілетін болса, онда тіреудің тексерілетін деталінде шірік бар деп есептеледі.
Ультрадыбыс тербелістерімен шолғы (зонд) принципі бойынша жұмыс істейтін ОЗД-1 құралы тіреулердің ағаш детальдарындағы шірудің бар екендігін анықтайды және тіреуге шығуға мүмкіндікті бағалайды. Тіреу детальдарының шіруін анықтау үшін оның сыртқы диаметрін өлшеу қажет болғанда, диаметрөлшегіш немесе өлшеу жүргізу кезін -де оның сыртқы диаметрін көрсететіндей бөліктерге бөлінген, арнайы таспа қолданады.
Әрбір қимадағы беттік шірудің орташа bорт тереңдігін, өлшеулердің орташа арифмети-калық нәтижелері сияқты есептейді:
bорт = ( b1 + b2 + b3 ) / 3 (5.2)
68.
Шіруді өлшеу және атпен қарап шығу нәтижелері бойынша тіреуді ары қарай пайда-лануға жарамдылығын тағайындайды. Ағаш тіреудің және қосымша қаданың ағаш бөлі-гінің бүтін жерінің рұқсат етілген ең кіші диаметрін мына формула бойынша есептейді:
dқос = dес √ ķ / 3,5 = С dес. (5.3)
мұндағы dес. - қауіпті қимадағы тіреудің немесе қосымша қаданың есептік диаметрі, см;
ķ – қауіпті қимадағы рұқсат етілген беріктік қоры;
С - тозу коэффициенті.
Рұқсат етілген беріктік қоры және тозу коэффициенті 5.1 – кестеде көрсетілген.