7.2 Күш беретін трансформаторларды пайдаланудың жалпы талаптары.

Өнеркәсіп кәсіпорындарындағы күш беретін трансформаторлардың қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін, олардың орнатылуы « Электр қондырғыларын орнату ере-желерінің» (ЭОЕ-ПУЭ) талаптарына сай орындалуы керек. Күш беретін трансформа-торларды дұрыс пайдалану - өнеркәсіптік тұтынушыларды электр энергиясымен үздіксіз қамтамасыз етіп отыруға, сонымен қатар оны орынды және үнемді пайдалануға мүмкін-дік береді.

Пайдалану шарттары бойынша күш беретін трансформаторларға келесі талаптар қойылады:

- трансформатор тұтынушыларды сенімді түрде электрмен жабдықтап отыруы керек. Осы шарттың орындалуы, өнеркәсіп кәсіпорындарында дұрыс, техникалық және эконо-микалық түрде негізделген, электрмен жабдықтау жүйелерін жобалауда, негізгі төмен-деткіш және цехтық қосалқы станциялардың, тұтынушылардың санаты ескерілгенде қамтамасыз етіледі.

- трансформатордың жұмыс режимі экономикалық тұрғыдан алғанда мақсатқа лайықты болуы керек. Осы шарт, жүктеменің берілген графикпен жұмыс істеуі - трансформатор қуатының ең аз шығындалуы қамтамасыз етілгенде және сәйкес келетін жүктемеге жетуі кезінде, сонымен қатар аз жүктемемен жұмыс істегендегі трансформатордың бос жүрісін шеттеу, оны желіден ажырату және т.б. жұмыстардың орындалуымен анықталады.

- трансформатордың орнатылуы ,оның пайдалану жағдайында өртке қауіпсіздігін қамта-масыз етуі керек. Осы шарттың орындалуы, сәйкестендірілген межелер мен ережелерде қарастырылған барлық талаптардың орындалуына байланысты.

- трансформатор түрлі зақымданулар мен қалыпсыз жұмыс режимдерінен сәйкестенді-рілген қорғаныс түрлерімен жабдықталуы керек ( ішкі зақымданулар, орамдардағы көп

фазалы тұйықталулар, мүмкін болатын артық жүктемелер, май деңгейінің төмендеуі жә-не т.б.).

Қорғаныстың әрқандай түрлерінен басқа, трансформатор қажетті өлшегіш құралдармен жабдықталуы керек. Осы құралдардың көмегімен пайдалануды қамтамасыз ететін адам-дар, трансформатордың және электрмен жабдықтаудың барлық жүйелерінің жұмыс ре-жимін қадағалауға мүмкіндік алады.

Трансформатордың пайдалану сенімділігін арттыру үшін келесі іс- шараларды орындау

керек :

- лездік қызмет көрсету. ( тексерулер, температуралық режимнің және кернеу деңгейі-нің сақталуы, жұмыс режимін қадағалау );

- техникалық қызмет көрсету.(оқшаулағыштардың және трансформатордың барлық құрылғыларының жай-күйіне алдын-ала бақылау жасау, сонымен қатар екінші тізбектер

106.

мен қорғаныстардың барлық құрылғыларының жай-күйін тексеру, трансформатордағы майдың жай-күйін қадағалау );

- алдын-ала – жоспарлы жөндеулер. ( ағымдық және күрделі жөндеулер, сонымен қа-тар осы жұмыстарға байланысты алдын-ала сынаулар ).

Трансформатормен байланысты барлық жұмыстар жөнделген немесе жөнделмеген ақауларға байланысты жоспарлы және кезектен тыс болуы мүмкін.

7.3 Трансформаторларды пайдалануға қабылдау.

Трансформаторларды пайдалануға берер алдында орындалатын рәсімдемелер :

1. Соның негізінде құрастырылатын, дайындаушы заводтың техникалық құжат-тарының жиынтығы.

2.Трансформаторды құрастырып , орнатуға дайындалған іргетасты қабылдау актісі.

3. Күш беретін трансформаторды құрастыруды қабылдау актісі.

4. Актив бөлігінің ревизиясынсыз трансформаторды пайдалану үшін іске қосу мүм-кіндігін анықтайтын хаттама.

5. Трансформатор ревизиясының хаттамасы. ( егер ондай жүргізілсе )

6. Оқшаулағыш сипаттамаларын өлшеу хаттамасы.

7. Трансформаторды құрғату жөніндегі хаттама. ( егер ондай жүргізілсе )

8. Трансформатордың салқындату құрылғыларын жуып – шайу және сынақтан өт-кізу хаттамасы.

9. Трансформатор майының физика – химиялық қасиеттері сараптамасының хат-тамасы.

10. Зертханада газды реленің, май деңгейінің релесінің , К8 – 1000 релесінің ( РС – 3 типті ажыратып – қосқыш құрылғысы), термометрлік сигнализатордың (термометрлер) және басқа өлшегіш құралдардың тексерілгендігінің хаттамасы.

11. Трансформатор мен қорғаныс құрылғыларын сынаудың хаттамасы.

12. Қысыммен, толық құрастырылып болған трансформатордағы май бағанының бе-ріктілігін тексеру хаттамасы.

Көрсетілген құжаттарды рәсімдеу мыналарды қамтамасыз етеді :

- құрастырушы ұйым. ( 1,2,7,8,12 п.)

- реттеуші ұйым. ( 11 п.)

- құрастырушы және реттеуші ұйымдар. ( 3 – 6 п.)

- тапсырыс беруші кәсіпорын. ( 9 және 10 п.)

Трансформаторды қосу. Трансформаторды 110 кВ әсеріндегі кернеуге майды соңғы рет қосымша құйғаннан кейін, 12 сағаттан соң қосуға рұқсат беріледі. Трансформаторды сынақтан өткізуге қосу уақыты кезінде максимал қорғанысты уақыттың нольдік төзімді-

лігіне қояды, газдық қорғаныстың белгі беру түйіспелері ауыстырылып, ажыратқышты ажыратуға қосады.

Трансформаторды сынақтан өткізуге дейін мыналар тексеріледі :

- ұлғайтқыштағы және май толтырылған кірістердегі майдың деңгейі;

- оқшаулағыштардың жай – күйі ; ( бүлінулердің, бояулардың, лайдың жоқ екендігі. )

- трансформаторда бөгде заттардың жоқ екендігі;

- радиатор шүмектерінің, май өткізгіш шүмегінің, газ релесінің, сонымен қатар ысырма-лардың ( жоғарғы және төменгі ), салқындату жүйелерінің ашық екендігі;

- ауаның трансформаторда (кірістегі, люктердегі және басқа бөліктердегі тығындарды бұрап шығару арқылы ), сонымен қатар газ релесінде жоқ екендігі;

- трансформатор ыдысының жерсіндірілуі;

- майдың тамшыламауы;

- барлық кернеуді қосып – ажыратқыштардағы көрсеткіштердің орналасуының дұрысты-

ғы, ал жүктеме арқылы реттегіші ( РПН ) бар трансформаторларда ауыстырып-қосқыш құрылғы жетектерін басқаратын сұлба;

- техника қауіпсіздігінің барлық талаптарының орындалуы.

Трансформаторды қосу, қалыпты кернеуге 30 минуттық белгіге қосу тетігін итеру ар-қылы жүзеге асырылады, бұл жағдайда оны тыңдап көреді және жай-күйін бақылайды.

Трансформатордың қалыпты жұмысы қоңыржай, біркелкі дыбыспен, бірден қатты үзі-

107.

ліссіз немесе шусыз және іште болуы мүмкін тырсылсыз басталады.

Трансформаторды келесі жағдайларда ажыратады: қатты (немесе бірқалыпсыз) шу ке-зінде немесе іштен тырсыл естілсе; майдың температурасы бірқалыпсыз артса; ұл-ғайтқыштағы май сыртқа лақтырылса немесе газ шығатын түтіктегі диафрагма айыры-лып кетсе; ұлғайтқыштағы май деңгейінің күрт төмендеуіне себепші болатын майдың тамшылауы байқалса және қалыпты жай-күйдің бүлінуінің басқа да себептері мен бел-гілері байқалса.

Кернеуді ажыратқаннан кейін , максималды қорғанудың қондырғысын және газдық қорғаныстың белгі беру түйіспелерін қажетті белгіге өзгертеді, содан соң магниттелетін токтың лақтыруынан қорғайтын қайта келтіруді тексеру үшін, қосу тетігін итеру арқылы трансформаторды толық қалыпты кернеуге бірнеше рет қосып-ажыратады.

Трансформаторды сынақтан өткізу нәтижелері қанағаттанарлықтай болған соң, ол жүк-темеге қосылып, пайдалануға қабылданады.

Құрғақ трансформаторларды жабық, құрғақ, температурасы 5⁰ С-тан төмен емес, жел қағатын және ауаның салыстырмалы ылғалдығы 80 % - дан жоғары емес бөлмеде сақтайды.

Құрғақ трансформатордың жай-күйін тексеру және оны қосуға дайындау үшін мына-лар қажет:

- сыртқы байқау жүргізу керек, бұзылуға қарсы жағылған майды алып тастап, трансфор-маторды таза ауамен тиянақтап үрлеп және сүрту қажет, оқшаулағыштардың тазалығына көңіл аудару керек ;

-1000 В-қа арналған мегомметрдің көмегімен тұтастырғы мен өзекті, пресстеуші маг-нитөткізгіштерді, болат сақиналарды тексеру керек және олардың трансформатордың магнит өткізгіштерімен тұйықталмағанына көз жеткізу керек ;

- барлық тармақтардағы орамдардың тұрақты токқа кедергісін өлшеу керек. Әртүрлі фа-залардың ұқсас тармақтарының кедергілері бір-бірінен 2 % - шамасындағы мөлшерден кем болмауы қажет; ( егер трансформатордың төлқұжатында арнайы нұсқау болмаса.)

- орамдардың барлық тармақтарындағы трансформация коэффициентін тексеру керек;

- басқа орамдарға қатысты трансформатордың әрбір орамының оқшаулағышының ке-дергісін, оның жерсіндірілген қорабымен жалғанған жағдайда өлшеу қажет.

20 – 30⁰ С температура кезіндегі құрғақ трансформатордың оқшаулағыштарының ке-дергісі межеге сәйкес болуы немесе заводтың хаттамасындағы мәнінен 30 % -дан көп болмауы керек.

Оқшаулағыш кедергісін 2500 В кернеуге арналған мегомметрдің көмегімен, ал кер-неуі 10 кВ трансформаторлардың оқшаулағыштарының кедергісін 1000 В-қа дейінгі мегомметрмен өлшеу қажет.