- •1.2. Курсты оқып - үйренудің пәні мен әдістері.
- •1.3. Электр қондырғыларын орынды пайдаланудың міндеттері мен шарттары.
- •1.1. Кесте. Пайдалану мақсаттары мен тапсырмаларын жіктеу.
- •1.4. Электр қондырғыларының пайдаланушылық қасиеттері.
- •1.1. Сурет. Электр жабдықтарының пайдаланушылық қасиеттерінің топтамасы.
- •1.2. Сурет. Қозғалтқыштардың пәк-нің сипаттамалары.
- •Техникалық пайдаланудың негіздері.
- •1.6. Өндірістік өнеркәсіптердің энергошаруашылықтарының жабдықтарына қызмет көрсету және жөндеу жүйесі.
- •Электр энергиясының көрсеткіштері мен сапасының межелері.
- •1.7.1. Жиіліктің ауытқуы.
- •1.7.2. Кернеудің ауытқуы.
- •Кернеу өзгерісінің қарқыны.
- •1.7.4. Кернеудің синусоидасыздығы.
- •1.2. Кесте. Синусоидалықтың бұрмалану коэффициентінің мәндері.
- •1.7.5. Кернеудің симметриясыздығы.
- •Бақылау сұрақтары.
- •2 Тарау. Сенімділік теориясының элементтері.
- •2.1. Сенімділік теориясының негізгі түсініктері мен анықтамалары.
- •2.1. Кесте. Электрлік бұйымдардың құрылымдық сенімділігінің көрсеткіштері.
- •2.2. Электротехникалық құрылғылардың сенімділік көрсеткіштері.
- •Торт ═ ∑ ti / n0 (2.3)
- •Тоқтап қалудың пайда болуының себептері мен заңдылықтары.
- •Тоқтап қалу себептері
- •2.1. Сурет. Тоқтап қалулардың себептерінің жіктеуі.
- •2.2. Сурет. Электротехникалық құрылғының жұмыс кезеңіндегі тоқтап қалулардың қарқындылығының қисығы.
- •Пайдалану шарттарының сенімділікке әсері.
- •2.4.1. Қорщаған орта жағдайының электр құрылғыларының жұмысына әсері.
- •2.4.2. Электр қондырғыларын қолдану шарттарының оның жұмысына әсері.
- •2.2. Кесте. Қоршаған орта жағдайының электр қондырғылардың, материалдар мен кабель бұйымдарының сақталуына әсері.
- •2.4.3. Энергияның сапа көрсеткішінің (эск) электр қондырғысының жұмысына әсері.
- •2.4.4. Электр жабдықтарына қызмет көрсету жағдайларының электр қондырғыларының сенімді жұмысына әсері.
- •Бақылау сұрақтары
- •3 Тарау Электр жабдықтарының техникалық алдын – ала анықтаулары.
- •3.1. Негізгі түсініктер мен анықтамалар.
- •3.2. Сынау түрлері.
- •3.3. Оқшаулағыштарды зерттеу арқылы анықтау.
- •3.1. Сурет. Оқшаулағышты алмастыру сұлбасы (а) және ол арқылы өтетін токтардың диаграммасы (б).
- •3.2. Сурет. Құрғақ және ылғал оқшаулағыштардың толық тогы мен кедергісінің өзгеру графигі.
- •3.3. Сурет. Сυ / с20 қатынасының температураға тәуелділігі.
- •1 Және 2 - құрғақ және ылғал оқшаулағыш
- •3.4. Сурет. Құрғақ және ылғал оқшаулағыштардың сиымдылықтарының өзгеру графигі.
- •3.5. Сурет. Ішығ. Шығын тогының берілген кернеуге тәуелділігі (электр қозғалтқыш 6 кВ кернеуге есептелген) 1 және 2 ылғал және құрғақ оқшаулағыштар үшін.
- •3.6.Сурет. Кернеу әсеріндегі диэлектриктегі электр токтарының векторлық диаграммасы.
- •3.4. Профилактикалық сынаулар.
- •3.1 Кесте. Электр қондырғыларының оқшаулағыштарының кедергілеріне профилактика-лық өлшеулер жүргізудің мерзімдері мен межелері.
- •3.5. Оқшаулағыштың кедергісін өлшеу кезінде температураны есепке алу.
- •3.2 Кесте.
- •3.6. Түйіспелерді алдын – ала анықтау.
- •3.7. Оқшаулағыштың кедергісін өлшеу нәтижелері бойынша жабдықтардың техникалық жай-күйіне болжау жасау.
- •3.3. Кесте. Оқшаулағыш кедергісін өлшеудің нәтижелері
- •Бақылау сұрақтары
- •4 Тарау Электр қондырғыларын орынды таңдау мен қолдану негіздері.
- •4.1. Жалпы мағлұматтар.
- •4.2. Техникалық сипаттамалары бойынша таңдау.
- •4.3. Экономикалық белгілері бойынша таңдау.
- •4.4. Қорғаныс құрылғыларын таңдау.
- •4.1. Сурет. Электр қозғалтқыштардың апаттық режим кезіндегі негізгі қызметтік байланыстары.
- •4.1 Кесте.
- •4.5. Электр қондырғыларының жұмыс режимдерін оңтайландыру.
- •4.6. Электр қондырғыларының жүктелу қабілеті.
- •Бақылау сұрақтары
- •5.1. Cурет. Желінің аспалы оқшаулағыштары бар тіреулердегі аралығы.
- •5.1.1. Аспалы желілердің өткізгіштері.
- •Өткізгіштерді белгілеу үшін түрінің жанында қалыпты көлденең қимасының ау-
- •5.1.2. Аспалы желілердің оқшаулағыштары.
- •5.2. Cурет. Аспалы оқшаулағыштардың гирляндалары: 1 – оқшаулағыш, 2 - өткізгішті
- •5.1.3. Аспалы желілердің тіреулері.
- •5.3. Cурет. Аспалы желілердің сұлбасы.
- •5.4. Cурет. Екі тізбекті желіге арналған аралық металл тіреу.
- •5.5. Cурет. Тіреулердегі өткігіштер мен арқансымдардың орналасулары:
- •5.6. Cурет. Өткізгіштерді транспозициялау сұлбасы: а, b,с – тораптың үш фазасы.
- •5.2. Аспалы желілерге қойылатын жалпы талаптар.
- •5.3. Аспалы желілерді пайдалануға қабылдау.
- •5.4. Аспалы электр беру желілеріне қызмет көрсету бойынша пайдалану іс – шаралары.
- •5.4.1. Аспалы электр берудің токтық жүктеме режимдерін сақтау.
- •5.4.2. Аспалы желілерді қарау.
- •5.4.3. Аспалы желілердегі өлшеулерді алдын – ала сынау.
- •5.1. Кесте. Пайдалану кезіндегі тіреулердің қауіпті қималарының рұқсат етілген беріктік қоры және тозу коэффициенті
- •5.2 . Кесте.
- •0,38 КВ аж-дің тіреулерінің негізгі детальдары үшін рұқсат етілген есепті және ең кіші диаметрлері.
- •5.6. Аспалы желілерде жұмыс істеген кездегі техника қауіпсіздігі.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Кабельді желілерді пайдалану және жөндеу.
- •6.1. Жалпы мағлұматтар.
- •6.1.1. Кабельдердің конструкциялары.
- •6.1.2. Кернеуі 6 – 10 кВ – тық кабельдерді төсеу тәсілдері.
- •6.1. Кесте. Кернеуі 10 кВ-қа дейінгі кабельдер төселетін траншеялардың өлшемдері.
- •6.2. Кесте. Кабельдердің иілуінің ішкі қисықтығының рұқсат етілетін ең төменгі радиустары.
- •6.3. Кесте. Кабельді желінің әр 1 км-індегі жалғағыш муфталардың рұқсат етілген саны.
- •6.3. Сурет. Кабельдерді арналарға төсеу.
- •6.5. Сурет. Темірбетон панельдерден жасалған блоктар:
- •6.6. Сурет. Кабельдік эстакадалар: а). Жеке тіреуге оратылған біржақты өтпелі; б). Екі жақты; 1 – жылжымайтын күннен қорғағыш панельдер; 2 – алынбалы күннен қорғағыш панельдер; 3 – кабель сөрелері.
- •6 А 2 .7. Сурет. Кабельдік галерея: а). Біржақты; б). Екіжақты; 1 – кабель сөрелері; 2 – күн-нен қорғағыш панельдер.
- •6.4. Кесте. Пайдалану барысында механикалық әсерлер мен керуші жүктемелердің жоқ ке-зіндегі қағаз, пластмасса және резина оқшаулағышы бар күштік кабельдердің қолданылу аумағы.
- •6.2. Кабельді желіні пайдалануға қабылдау.
- •6.5. Кесте. Кабельді желіні пайдалануға өткізу кезіндегі берілетін құжаттардың тізімі мен мазмұны.
- •6.3. Кабельді желілерге қызмет көрсету бойынша пайдаланудың іс – шаралары.
- •6.3.1. Токтық және жылулық режимдерді сақтау.
- •6.7. Кесте. Ауаның температурасын есепке алу үшін қолданылатын түзету коэффициенттері.
- •6.6. Кесте. Жердің температурасын есепке алу үшін қолданылатын түзету коэффициенттері.
- •6.8. Кесте. Жерде құбырдың ішінде және құбырсыз қатар жатқан кабельдер үшін түзету коэффициенттері.
- •6.9. Кесте. Орташа тәуліктік температураға есептегендегі түзету коэффициенті.
- •6.10. Кесте. Кернеуі 10 кВ – қа дейінгі кабельдердің рұқсат етілген асыра жүктелулері.
- •6.3.2. Кабельді желілерді қарау.
- •6.3.3. Адасқан токтар, оларды өлшеу және кабельдерді коррозиядан қорғау.
- •6.3.4. Алдын – ала сынаулар.
- •6.4. Кабельді желілердің зақымданған жерлерін анықтау.
- •2 Мксек
- •6.12. Сурет. Кабельдің зақымданған орнын ілмекті тәсілмен анықтаудың сұлбасы.
- •6.13. Сурет. Біртекті желідегі зарядталған кабельді тесіп өткен кездегі тербелмелі процесстің кернеуі.
- •6.14 Сурет. Өткізгіші үзілген кабельдердің зақымдану түрлері:
- •6.5. Кабель оқшаулағышының зақымданған орнын күйдіру.
- •6.11. Кесте. Кабельдерді кұйдірудің кезеңдері.
- •6.6. Кабельді желілерді жөндеу.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Күш беретін трансформаторларды пайдалану.
- •Жалпы мағлұматтар.
- •7.1 Кесте. Трансформаторларды салқындату түрлерінің шартты белгілері.
- •7.2 Күш беретін трансформаторларды пайдаланудың жалпы талаптары.
- •7.3 Трансформаторларды пайдалануға қабылдау.
- •Трансформаторларды құрғатпай пайдалану үшін қосу шарттары.
- •7.2 Кесте. Диэлектрлік tgδ шығындардың рұқсат етілген мәндері.
- •7.3 Кесте. Сиымдылықтардың с2 / с 50 қатынасының рұқсат етілген мәндері.
- •Кесте. Май ішіндегі орамдардың оқшаулағыштарының бірминуттық r60 кедергілерінің рұқсат етілген ең төменгі мәндері.
- •7.5 Трансформаторларды құрғату.
- •7.5 Кесте. Коэффициентті анықтау.
- •7.2. Cурет. Трансформаторды нольдік реттегі токпен құрғату сұлбасы.
- •7.3. Cурет. Трансформаторды бірфазалы қысқа тұйықтаумен құрғату.
- •7.6 Трансформаторлардың жүктелу қабілеті.
- •7.6 Кесте. Трансформаторлардың рұқсат етілген апаттық асыра жүктелулері.
- •7.7 Трансформаторларға техникалық қызмет көрсету.
- •Пайдалану ережелері ( тпе ), басшылыққа алынатын техникалық материалдар,
- •7.8 Трансформатор майы.
- •7.8.1 Трансформатор майының сипаттамалары.
- •7.8.2 Трансформатор майын пайдалану.
- •7.8.3. Майды тазалау, құрғату және қалпына келтіру.
- •7.9. Күш беретін трансформаторларды сынақтан өткізу және жөндеу жұмыстарын орындау кезіндегі техника қауіпсіздігі
- •Бақылау сұрақтары.
- •Кернеуі 1000 в – тан жоғары тарату құрылғыларын пайдалану және жөндеу.
- •8.1. Жалпы мағлұматтар.
- •8.2. Негізгі электр қондырғыларын пайдалану.
- •Тарату құрылғыларын қарау.
- •8.4. Техникалық қызмет көрсету.
- •8.5. Тарату құрылғыларының жабдықтарын ағымдық жөндеу.
- •8.6. Жабдықтарды алдын – ала сынау.
- •8.1 Кесте. Сынау кернеулерінің межелері
- •8.7. Тарату құрылғыларын пайдалану және жөндеу кезіндегі техника қауіпсіздігі.
- •Бақылау сұрақтары.
- •4. Ток жүретін бөліктер мен түйіспелі қосылыстарды күтіп, қадағалаудың ерекшеліктері
- •Электроқозғалтқыштарды пайдалану.
- •9.1. Жалпы мағлұматтар.
- •Қозғалтқыш типтерін белгілеудің мысалдары:
- •9.1 Кесте. Электр машиналарының орамдарының шықпаларының белгіленулері.
- •9.2. Электр қозғалтқыштарын пайдалануға қабылдау.
- •9.3. Электр қозғалтқыштардың пайдалану сенімділігін қамтамасыз ету.
- •9.4. Электр қозғалтқыштарға техникалық қызмет көрсету.
- •9.5. Ағымдық жөндеу.
- •9.6. Электр машиналарының оқшаулағыштарын құрғату тәсілдері.
- •9.7. Электр машиналарын пайдалану кезіндегі техника қауіпсіздігі.
- •Электр қозғалтқыштары.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Әдебиеттер тізімі
- •Мазмұны
- •І бөлім. Электр қондырғыларын пайдалану теориясының негіздері
- •Іі бөлім. Электр қондырғыларын техникалық пайдалану
3.6. Түйіспелерді алдын – ала анықтау.
Кез келген электр жабдығының электр тізбегі өз ара электрлік түйіспелермен жалған-ған түрлі элементтерден тұрады. Мысалы, төменгі вольтты желіде бір ғана үш фазалы электр қабылдағышқа орта есеппен 60 электр түйіспеден келеді. Барлық электр қондырғыларының жұмыстық қабілеті, олардың кез келгенінің жай-күйіне тәуелді бола-ды. Сондықтан электр түйіспелерін үздіксіз бақылап отыру – электр жабдықтарының жоғары сенімділігін қамтамасыз ету жұмысының негізгі құраушы бөлігі.
Электр түйіспелері дегеніміз токтың бір ток жүретін бөліктен екіншісіне өту орны. Қолданылу мақсаттарына қарай түйіспелер жалғағыш және коммутациялаушы (электр тогының бағытын өзгертуші) болып екіге бөлінеді. Бұлардың алғашқысы электр тізбегі-нің түрлі элементтерін жалғау үшін, ал екіншілері электр тізбегін қосу, ажырату және қосып-ажырату үшін арналған.
Түйіспелердің көп мөлшердегі түрлі құрылымдық орындалымдары белгілі. Жалға-ғыш түйіспелер бөлшектенетін (болтты, винтті, сыналы) және бөлшектенбейтін (пісіріл-ген, дәнекерленген, тойтарылған және т.б.) болып екіге бөлінеді. Коммутациялаушы түйіспелер қозғалғыштық белгісі бойынша (қозғалатын, қозғалмайтын), қозғалғыштық дәрежесі бойынша (өздігінен орнатылатын, өздігінен орнатылмайтын), геометриялық пі-шіні бойынша (нүктелік, сызықтық, беттік), салқындатылуы бойынша (табиғи, жасан-ды), қолданылу мақсаты бойынша (басты, доға өшіруші, қосымша) және басқа да белгі-лері бойынша жіктеледі.
Түйіспенің өтпелі кедергісі дегеніміз токтың бір түйіспелі беттен екіншісіне өту ор-нындағы, яғни, біріншіден, беттің тегіс еместігінен түйіспе қимасы ауданының тарылуы-мен, екіншіден, шаңдарды, газдарды және майлы қабықшаларды түйіспе бетінің жұтуы-мен түсіндірілетін қосымша кедергі. Өтпелі кедергінің мәні көптеген себептерге тәуелді болады, солардың ішіндегі ең бастысы – микрорельеф, сығылу күші және түйіспелік бет-тің материалы.
Түйіспенің өтпелі кедергісіндегі кернеудің рұқсат етілген төмендеуі ең алдымен түйіспе материалына тәуелді, және оны қалыпты режимде жұмыс істейтін, түйіспе мета-лының жұмсаруы болмаған жағдайда таңдап алады. Төменгі вольтты аппаратуралар үшін түйіспеде кернеудің рұқсат етілген төмендеуінің келесі мәндері тағайындалған: кү-міс үшін 0,01 – 0,02 В, мыс үшін – 0,01 – 0,03 В, алюминий үшін 0,01 – 0,04 В, темір үшін 0,02 – 0,05 В.
Түйіспелердің кедергілері пайдалану барысында тұрақты болып қалмайды. Ол қо-сымша шығындардың көзі болып табылады, сондықтан түйіспелік беттің температурасы әрқашан да жақын өткізгіштердің температурасынан жоғары болады. Бұл оттегінің әсе-рінен металл бетінде уақыт өткен сайын қалыңдығы арта беретін қабыршақтың пайда болуына, ал ол соңынан өтпелі кедергінің өсуіне және қосымша қызуға әкеліп соқтыра-ды. Уақыттың кейбір сәттерінде және температураның, сонымен қатар электр өрісінің әсерінен қабыршақ бүлінеді, және өтпелі кедергі бастапқы мәніне дейін төмендейді. Со-дан кейін процесс қайталана береді. Бірақ кейбір жағдайларда өздігінен тазалану бол-майды, түйіспе күйіп кетуі және істен шығуы мүмкін.
Түйіспелер сенімді жұмыс істеуі үшін қыздыру температурасы үшін тағайындалған межелерді қатаң сақтау керек: жабындысы жоқ, мыстан жасалған коммутациялаушы түйіспелер үшін – 850С, жабындысы бар күміс үшін – 2400С; аппараттар ішіндегі мыстан жасалған жалғағыш түйіспелер үшін – 950С, қарапайым жабындысы бар металлдар үшін – 1050С, күміс жабынды үшін – 1350С (қоршаған ортаның есептік температурасы 450С болған кезде).
Түйіспелердің жанасу ауданы олардың бейімделу сапасын немесе тозу дәрежесін си-паттайды. Жарамды күйінде нақты жанасу ауданы түйіспенің қалыпты ауданының 70%-ын құрайды.
Түйіспенің Lp айырығы деп түйіспелердің ашық күйі кезіндегі беттерінің арасындағы
46.
ең үлкен аралықты айтады. Аппараттың түріне қарай айырықтың мәні 3 - 50 мм аралы-ғында болады.
Түйіспенің Lп тереңдігі деп тізбекті қосу немесе ажырату кезінде жылжымайтын түйіспемен жанасуын жоғалтпай, жылжымалы түйіспенің ығысу аралығын айтады. Тө-менгі вольтты аппараттар үшін терңдіктің мәні 3 – 6 мм-ді құрайды.
Түйіспелердің өтпелі кедергісін тұрақты немесе айнымалы ток кезінде өлшейді. Ол үшін микрометрлерді, қосарланған көпір сұлбаларын немесе милливольтметрі бар сұл-баларды қолданады. Жаңа түйіспенің өтпелі кедергісі өткізгіштің тұтастай алған балама участогының кедергісінен 1,2 есеге аспауы керек. Пайдалану процесі барысында кедер-гіні арттыруға рұқсат етіледі, бірақ ол бастапқы мәнімен салыстырғанда 1,8 еседен ас-пауы тиіс.
Өтпелі кедергідегі кернеудің төмендеуін түйіспе арқылы қалыпты тұрақты ток өткізе отырып, милливольтметр немесе гальванометрмен өлшейді. Ол үшін түрлі жүктеме қон-дырғыларын қолданады. Бұл мақсат үшін электротехникалық қызмет көрсету мекемеле-рін кернеудің төмендеуін анықтауға, сонымен қатар басқа да амалдарды орындау үшін мүмкіндік беретін әмбебап құралдармен жабдықтайды.
Бүтін түйіспелерде ондағы кернеу төмендеуінің тұтастай алған балама участогының кернеуіне қатынасы 1,1 -1,2-ден аспауы тиіс. Егер пайдалану процесі барысында бұл қа-тынас 1,7-ден артып кетсе, онда түйіспені жөндеу немесе ауыстыру қажет.