2.3.3. Псевдомонадалар – (Pseudomonas туыстығы)

Көк-іріңді таяқшалалар - Pseudomonas туыстығы, Pseudomonadaceae тұқымдасына жатады, оның ішіне 20 астам түр кіреді. Кейбір түрлері топырақпен судың табиғи мекендеушілері болғандықтан табиғаттағы зат айналуына қатысады, басқалары адамдардың, жануарлалардың және өсімдіктердің ауруларын шақырада. Зерттулердің нәтижелері бойынша көк-іріңді таяқшадан - Pseudomonas aeruginosa (1862 жылы А. Люкке ашқан, 1872 жылы Дж. Шрегер бөліп алып сипаттама берген) басқа бір қатар псевдомонадалар адамдар үшін патогенді болып табылады (P. putida, P. fluorescens, P. cepacia тағы басқалар).

Морфологиясы. P. aeruginosaға келесі белгілер тән: Грамтеріс, тіке немесе сәл иілген, шеттері дөңгелектенген таяқшалар, барлық анилин бояғыштармен боялады. Жұғындыларда бір-бірлеп, жұптасып немесе тізбек тәрізді орналасады. Әдетте қозғалмайды (монотрих немесе лофотрих). Спора және капсула түзбейді, бірақ ол бактериальды жасушаны қоршап тұратын шырыш бөледі. (2.19.сурет)

Дақылдық және биохимиялық қасиеттері. Көк-іріңді таяқша аэроб, хемаорганотроф, өсу температурасы 6°С дан 45°С дейін, рН диапазоны 4,5-9,9. оптимумы 37°С, рН 7,2-7,5 , 42°С та да жақсы өседі. Қоректік орта таңдамайды, ЕПА-да, ЕПС-да жақсы өседі. Сорпада бір тәуліктің ішінде көк-іріңді таяқшалар бірқалыпты лайланып, бетінде сұр қабықша пайда болып, тұнба түзбейді. ЕПА-да бір тәулікте үлкендеу (3-5 мм) жартылай мөлдір, сұр түсті өзіне тән (жасмин) иісі бар колониялар түзбейді. Колониялардың шеттері тегіс, ортасы қаралау болып келеді. (2.19.сурет)

Көк-іріңді таяқша, бір тәуліктен кейін дақылдың көк-жасыл түске боялып, пигменттің (пиоциынин) қоректік ортаға сіңуі тән. P. aeruginosa мен қатар P. putida, P. Fluorescens жасылдау түспен шағылысатын сарғыш пигмент түзбейді. Кейбір штаммдар қызыл (пиорубин) немесе қоңыр-қара (пиомелынин) пигменттер түзбейді. Көк-іріңді таяқшалар әлсіз қантты ыдыратушы қасиетке ие: қалыпты жағдайда газсыз, қышқылға дейін глюкозаны ыдыратады. Айқын протеолитикалық қасиеттері болады: желатинді және қанды сарысуды ыдыратады, казеинді гидролиздейді. Нитраттарды нитриттерге дейін, сонан соң азотқа дейін тотықсыздандырада. Индол және H₂S түзбейді, теріс Фогес-Проскауэр реакциясын көрсетеді. Оксидаза сынағы төмен болып табылады.

Антигендік құрылымы. Көк-іріңді таяқшада О-, Н-, М-антигендері болады. Патогенді факторлары О-антигені болып табылады. Жасуша қабырғасының липополисахариді, оның әсер ету механизмі басқа Грам теріс бактерияларға ұқсас. Басқа псевдомонадалар әр түрлі экзотоксиндер өндіреді: гемотоксин, лейкоцидин, гистотоксин, энтеротоксин. Экзотоксиндердің ішіндегі ең маңыздысы – экзотоксин А, олар рибосомадағы ақуыз түзілуінің бұзылуына алып келеді.

Патогендік факторлары. Көк-іріңді таяқшалар, оның патогенді қасиеттерін күшейтетін бір қатар ферменттер өндіреді: дәнекер жасушаларды бұзып, қоздырғыштың таралып кетуіне алып келетін коллагеназа; комплемент жүйесінің тежелуіне алып келетін протеаза; лецитиназа, нейраминидаза т.б.

Эпидемиологиясы мен резистенттілігі. Псевдомонадалар ауто жұқпа нәтижесінде (эндогенді жұғу) немесе экзгенді жолмен жұғады. Инфекцияның көзі адамдар (науқас немесе бактерия тасымалдаушылар), сонымен қатартабиғаттағы табиғи резервуарлар және қоршаған ортаның объектілері , оның ішінде ауруханалар мен дәріханалар болып табылады. Жұғу механизмі мен жолдары әр түрлі болады: қарым-қатынас, респираторлы, парентеральды және фекальды-оральды. Көк-іріңді таяқшалар – жиі МҚБИ-дың себебі болады. Көк-іріңді инфекциялар оппортунистік инфекцияларды шақырады (диабет, күйік аурулары, лейкоз, муковисцедоз, онкологиялық аурулар немесе трансплантация кезіндегі иммуносупрессия), сондай ақ ағзаның қалыпты иммунологиялық реактивтілік кезінде де ауру шақырады.

Псевдомонадалар табиғатта кең таралған, олар суда, топырақта, жануар мен адамдардың ішегінде, терісінде, шырышты қабатында мекендейді. Қоршаған ортаның әсеріне өте тұрақты (УК-сәлесі, дезерітінділер, температура т.б.). Қоршаған ортадан ағзаға қарым-қатынас арқылы түседі.

Патогенезі, клиникасы және инфекциядан кейінгі иммунитеті

Көк-іріңді таяқшалар әр түрлі жасушаларға кірпікшелері арқылы жабысып токсиндер мен агрессиялық ферменттер өндіреді. Адамда әр түрлі аурулар шақыруы мүмкін: сепсис, менингит, остеомиелит, артрит, отит, пневмония, плеврит, бауыр мен мидың абсцессін, жыныс-зәр шығару трактісінің қабынуын және т.б. Көк-іріңді таяқшалалардың операциядан және күйгеннен кейінгі асқынулардағы іріңді-қабыну процесстерді шақыруының және тағам токсикоинфекцияларының қоздырғыштарының дәрігерлер үшін маңызы өте зор, себебі оны емдеу өте қиын, көптеген антибиотиктерге тұрақты.

Сондықтан, көк-іріңді таяқшалар, яғни Pseudomonas aeruginosa шақырған көптеген аурулар емделмей, созылмалы түрге өтіп кетеді (уретрит, цистит, плеврит, остеомиелит т.б.). Иммунитеті зерттелмеген.

Микробиологиялық диагноз қою. Микробиологиялық диагноз қоюда ең қолайлы бактериологиялық тәсіл. Зерттелетін материалдар: ірің, экссудат, ағзалалардың пунктаты, зәр. Дақылды идентификация жасағанда, пиоцианин пигментін анықтаудың маңызы өте зор, егер оның сұйық дақылына бірнеше тамшы хлороформ тамызса, ол көк-жасыл түске боялса, пигменттің бар екендігін білдіреді. Pseudomonas- тың түр ішілік идентификациясын биохимиялық және дақылдық қасиеттері бойынша ажыратады. Серологиялық диагностикасы көкіріңді таяқшасының антигендеріне соның ішіне А экзотоксині және ЛПС кешеніне қарсы антиденелерді анықтау жүргізіледі ( КБР,РГАР т.б).

P. aeruginosa- электронды микроскоптағы көрінісі	Көк-жасыл пигменті Сары пигмент Қоректік ортада өсуі
2.19.сурет. Pseudomonas aeruginosa Медициналық микробиология: оқулық /Б.А. Рамазанова (ж.б.)

Алын алу және емеу. Pseudomonas шақыратын инфекцияларды емдеу үшін міндетті түрде антибиотиктерге сезімталдығын тексергеннен кейін антибиотиктер қолданады. Дисбактериоз және тағам токсикоинфекцияларын емдеу үшін, комплексті интести-бактериофаг сапалы болады, емделмейтін, созылмалы ауруларда аутовакциналарды пайдаланады. Арнайы алдын алу жоқ, жалпы профилактикаға санитарлы-гигиеналық ережелерді қатаң сақтау жатады

Тесттер.

1. Мұрын қуысының өте жағымсыз (сасық) иісті секрет бөле отырып, қабынуын ... туыстастарының өкілі шақырады.

a) Staphylococcus

b) Proteus

c) Klebsіella

d) Clostrіdium

e) Neіsserіa

e) талшығы болмайтындылығы

2. Адамға патогенді ... клебсиеласы.

a) Kl. terrіgena

b) Kl. oxytoca

c) Kl. mobіlіs

d) Kl. plantіcola

e) Kl. Pneumonіae

3. Адамда мұрын қуысы атрофиясын туғызатын және сасық иісті тұтқыр секрет бөлуімен сипатталатын ауруды ... туғызады.

a) K. terrіgena

b) K. oxytoca

c) K. Ozaenae

d) K. mobіlіs

e) K. plantіcola

4. Ішек инфекциясы типі бойынша жүретін ауру тудыратын клебсиеллалар:

a) K. plantіcola

b) K. terrіgena

c) K. pneumonіae

d) K. mobіlіs

e) K. rhіnoscleromatіs

5. ... іріңді қабыну ауруының қоздырғышы - Pseudomonas aerogіnosa-ның патогенді факторы.

a) Кірпікшелері

b) Эндотоксині

c) Капсуласы

d) Липополисахариді

e) нейроаминидазасы

6. Іріңді қабыну ауруының қоздырғышы - Pseudomonas aerogіnosa-ның морфологиялық белгілеріне ... жатады.

1. грам оң болуы

2. капсуласы болу

3. шар тәрізділігі

4. спора түзбейтінділігі

5. талшығы болмайтындылығы

3.БӨЛІМ

Патогендi анаэробтар. Сiреспе, газды гангрена, ботулизм.

Клостридиялалардың жалпы сипаттамасы.

Клостридиялар жарақат инфекциясы болып саналады, олар жарақатқа енгенде ғана ауру туғызады. Тағаммен бiрге түссе, тағам токсикоинфекциясын туғызады. Clоstridium туыстығана жататын бактериялар сопақша не болмаса домалақ споралар түзедi. Споралар субтерминальды, ортасында, терминальды орналасады. Споралардың жуандығы таяқшалармен бiрдей болады (3.1.кесте).

3.1.кесте Клостридиялардың дифференцияциялық сипаттамасы
Белгілері	С. Botulinum	C. tetani	C. perfringens	C. novyi	C. septicum
Споралардың орналасуы Қозғалғыштығы Ферменттілігі: Лактоза Маннит Лактоза Нитраттар тұзы Гидролиз: желатин казеин Индол	СТ – – – –	Т – – – – – V	– – –() –	СТ – – – – –	СТ – (–) – –