11.1.2.3. Мысқыл (Эпидемиялық паротит) вирусы

Мысқыл - синонимдері: свинка, құлақ маңы безінің қабынуы - жедел вирустық ауру, құлақ алды шықшыт бездерінің сирек жағдайда басқа ағзалардың қымдалуымен сипатталатын балалардың жұқпалы ауруы. Өлім жағдайы өте сирек болғанымен, бедеулік, кереңдік, диабет, панкреатит және т.б. ауруларды шақыруымен қауіпті. Бұл қоздырғышты 1934 жылы К. Джонсон және Р. Гудпасчур анықтады.

Таксономиясы: Тұқымдастығы: Paramyxoviridae. Туыстығы: Rubulavirus

Морфологиясы және антигендік қасиеттері. Эпидемиялық паротит вирусы басқа парамиксовирустар сияқты сфера пiшiнді, диаметрі 150-200нм гемагглютинациялаушы гемолитикалық, нейраминидазды және симпласт түзуші активтілікке ие. Вирус геномы бір жіпшелі фрагменттелмеген РНК дан түзілген Вирион құрамында 8 ақуыздан тұрады, олар HN және F суперкапсид ақуыздары.

Дақылдандыру. Тауық эмбрионында дақылдайды.

Резистенттілігі. Вирус сыртқы ортафакторларының әсеріне тұрақсыз. Май еріткіштерде, 1% лизол, 2% фенол әсерінде бірнеше минут ішінде өледі.

Эпидемологиясы.Бұл ауру барлық жерде бірдей кездеседі өте жұқпалы антропонозды инфекция. Жұқпа көзі болып тек қана ауру адам болып табылады. Берілу жолдары ауа тамшылы, кейде сілекеймен ластанған тұрмыстық заттар арқылы жұғуы ықтимал. Көп жағдайда 5-15 жастағы балалар, ал кейде үлкендер ауырады. Инкубациялық кезеңі орташа 14-21 күн.

Патогенезі. Вирус ауыз қуысы арқылы құлақ алды сөл бездеріне еніп, сол жерде көбейеді. Вирус бездер іскенге дейінгі 1-6 күн  бойына және клиникалық симптомдар пайда болғаннан кейін 4 күн бойы бөлінеді. Науқас инкубациялық кезеңнің соңынан кері даму кезеңіне дейін жұқпалы. Қанға еніп, әртүрлі ағзаларды зақымдайды және оның асқынуынан орхит, менингит, менингоэнцефолит пайда болуы мүмкін.

Клиникалық белгілері. Инкубациялық кезең орташа 18-20 күн, 11 күнге дейін қысқарып 23 күнге дейін ұзаруы мүмкін, продромсыз өтуі мүмкін. Продормальды кезеңнің ұзақтығы әркелкі, жиі 1-2 күн, симптомдары да әр түрлі. Аурудың басы 38-39С-қа дейін көтерілуімен және шықшыт безінің алдымен бір жақтық, кейін екінші жағының ісінуімен сипатталады. Алдымен ісіну құлақтың артында және төмен яғни емізікті ісікпен төменгі жақ тармағының арасында орналасады. Құлақ қалқаны жоғары және артқа ығысады, сырғалық қалқияды, бастың пішіні алмұрт тәрізді болады (11.4.сурет). Ісіну жұмсақ қамыр сияқты, пальпацияда онша сезімтал емес. Бұғанаға дейін ісіну байқалады. Терісі бозғылт, қабынулы өзгеріссіз. Шайнағанда ауырады. Естуі төмендейді. Паротитік инфекция кезінде ОЖЖ зақымдалуы жиі кездеседі: серозды менингиттер, менингоэнцефалит. Қосарланған түрлеріне: орхит, оофарит. Өте сирек: ларингит, бронхит, конъюктивит, отит, остиомиелит, полиартрит, эндокардит, нефриттер болуы мүмкін.

11.4.сурет Мысқылдың клиникалық көрінісі http://go.mail.ru/search_images?q=эпидемическии паротит

Иммунитеті. Ауырғаннан кейінгі иммунитет тұрақты және ұзақ мерзімді болып, ауру екінші рет қайталанбайды.

Лабораториялық диагностикасы. Вирусологиялық және серологиялық әдістер қолданылады. Зерттеу материалы үшін, зәр, жұлын сұйықтығы, ликвор, несеп, қан сұйықтығы алынады. Вирус ТГАР, ИФР, НР және КБР көмегінде идентификцияланады. Серологиялық зерттеулер арнайы антиденелер титрінің ауру барысында көтерілуі. ИФА+ПЦР-диагностикасы.

Емдеуі. Симптоматикалық ем. Төсектік режим, диета, поливитаминдер, ыстықты түсіретін препараттар (анальгин, парацетамол); Зақымдалған бездерді қыздыру (УВЧ, УФО). Ауыр жағдайда реконвалесценттің сарысуын (20-25 мл) немесе гаммаглобулин қолданылады. Анальгетиктер, ауру сезімін басатын, ұйыктататын дәрілер тағайындалады.

Эпидемиялық паротиттің алдын алу үшін бірнеше вакцина ұсынылған:

Смородинцев ұсынған паротиттік дақылдық құрғақ тірі вакцина Ресей (бір жастан үлкен балаларға). Нәрестелерде алты айға дейін плацентарлық енжар иммунитет сақталады. Паротиттік-қызылшалық дақылдық құрғақ тірі вакцина (Ресей) Қызылшаға, қызамыққа, паротиттке қарсы лиофильденген тірі вакцина (Индия); MMR- Қызылшаға, қызамыққа, паротиттке қарсы вакцина (АҚШ)