9.2 Үлгiлі бөлшектерді және механизмдерін жөндеу
Кілтекті құрастыру, оймакілтекті және баспалы қосуларын жөндеу
Кілтекті қосылыстар. Тiркеуiш қосулардың түрлердiң бiрлерiн сналық, призмалық немесе сегмент кілтектерді көмегiмен қосу болып табылады.
Сыналы қыстырылатын кітектерді бiлiкте саңылауларға қағады. Жұмыс кілтектің кең қыры болып табылады. Сыналы кілтектері көлбеу жұмыс алуы керек ұзындық бойынша 1/100 еңіске. Призмалық кілтектер тiк төртбұрышты қимасы болады. Олар бөлшектi отырғызылатын бiлiкте саңылауларда қыстырады. Егер бөлшек бiлiк бойынша еркiн жылысуы бұрамамен бекiту керек кілтектерді Ол осы жағдайда бағдарлаушы деп аталады. Призмалық шпонка өз бүйiрлеу қырларымен берiлетiн күшпен қабылдайды.
Сегмент кілтектері олар сегмент, дөңгелек тараптармен сияқты болады бiлiк немесе төлкенiң ұяларына қыстырады. Бұл кілтектер ептеген күштердi берiлу үшiн қолданады.
Қосулардағы жөндеуде бөлшектi күпшектердi кілтектер арқылы өзгертедi, бiлiктердi егейдi және өтемақы төлкелерiн құрады, кілтектер үшiн жаңа саңылаулар қырады.
Оймакілтекті қосылыстар. Оймакілтекті қосылыстар саңылауында бөлшектi бiлiк отырғызылатын (саңылаулармен) тиiстi бытқылдарымен бiлiкте (оймакілтектермен) шошақтармен құрастырады. Бiлiкте оймакілтектерді қырады, саңылаудағы саңылаулары ұсынады. Жылжымалы оймакіткелі қосылыстары саңылаумен отырғызуларға әдетте алады, қатты Қосулар - керiлiспен отырғызуға.
Оймакілтекті қосылыстарының құрастыруын алдында жиналатын бөлшектердi мұқият қарап шығып, соқпадақтар, қабыршақтар оймакілтектерді беттен алып тастап, өткiр өлкелердi аралап және бiлiк төлке шеттерiндегi фаскасы түсу керек. Түйiндестiрiлетiн беттерін сылау керек.
Баспақты қосылыстарын құрастыру. Баспақты қосылыстары ажырамайтын болып табылады. Нығыздап кiргiзудiң алдында жалғастырылатын бөлшектердi беттерiн қабыршақтар, таза ескi-құсқымен мұқият қарап шығып, түсiп кiр және май алып тастап, содан соң қайта сылауға керек. Құрастыруды процесс бiлiк қамтылатын бөлшектi) болған қысыммен төлке, тiстi доңғалақ қамтитын бөлшектi саңылауларға ендiретiн) немесе, керiсiнше, қамтитын бөлшектi қамтылатын бөлшектерге отырғызғандығында. (бұрандалы және рейкалы) қол механикалық ерiксiз келтiрумен пресстердi бұл мақсат үшiн қолданады, пневматикалық және гидравликалық. (сұққыштар, кілтектер) ептеген диаметрлердiң бөлшектерi жұмсақ металлдардан балғашықтың жеңiл соққылары, қағу талдармен немесе арнайы балғашықтарымен қолдан тығындайды. Сууымен қамтылатын қамтитын бөлшекке жылытуы бар қосу кең қолданылады. Осылай көбiрек 0,1 мм нiң керiлiсiмен қамтамасыз етуге керек болатында үлкен диаметрдiң бөлшегi негiзiнен жалғастырады. Бөлшектер температураның жанында қайнайтын суы бар ванналардағы немесе маймен 70..120оС. бiр қалыпты жылытады.. Газ шiлтерi, немесе электр пештері сонымен бiрге бөлшектi оған 400оС ге дейiн қыздыра қолданады.
Қамтылатын бөлшектi суу ептеген бөлшектердi нығыздап кiргiзудiң жанында шомбал қолданады. Бөлшектер бiр басқа күйiндi немесе шыны ват шеттетiлген екi есе шығын қабырғалармен арнайы бактерiнде тоңдырттырады. Балқу 78оС температураға дейiн керек тоназытқыштардағы бөлшектерi тоңдырттырады оттекпен немесе азотты 180оС температура қатты көмiр қышқылдарымен толтырады. Бөлшек кенелермен алады және бак немесе тоназытқыштарға сыйғызып салады. Мысалы, 7...10мм сұйық азоттағы бөлшектердi шыдамның уақыты. қабырғаларын қалыңдықтың жанында және 8...10 мм нiң 12...15мин 20...30мм қабырғаларын қалыңдықтың жанында. 0,8л тоңдырттырылатын бөлшектi массаның 1 кг на сұйық азотты шығын.
Бiлiктерді, өстерді және айналдырықтарды жөндеу
Бұл бөлшектер айналудың денелерiне жататындығынан, бiлiктер, өстер және айналдырықтардың жөндеу технологиясы бiр шамалы. Бөлшектерiн жөндеу кейбiр ерекшелiктер не бiр талаптармен көрсетiлетiн оларға шартталған.
Пайдаланулардың жанында бiлiктер, өстер және айналдырықтарда отырғызатын мойындары кілтек және оймакілтек саңылаулары, саңылаудың бұранды беттер, орталық ойыншылары ескiредi. Бұдан басқа, бiлiктер және өстер қиыла алады немесе ораған. Бұл бөлшектердi жөндеудi әдiстiң таңдауы тозу шамасы және жөндеу базасының мүмкiндiктерiнен тәуелдi болады.
Тазаланған (өстер) бiлiктер кiрлер және сылаулардан жөнде емес, бастапқыда (оралған жөндемейтiн, қайтадан даярлаған, мұндай бiлiктердiң механикалық қасиетi өйткенi недәуiр мөлшерде нашарлатқан бiлiктер) түзулейдi. Түзетудi бұрандалы тұтқалар немесе пресстерде өндiрiп алады. Диаметрдiң бiлiк және өстерi 60 мм астам бiр жердi қыздырумен басқарады. Бөлшектердегi алдын ала түзетуден кейiн саңылаудың орталық ойыншыларын тазартады. Бұл операцияны арнайы орталық көмегiмен үтiктеумен токарь станоктерiнде жүзеге асырады. Мұндай саңылаулардың орталық ойыншыларының қалпына келтiруiн әдiс жоғары өнiмдi тиiмдi 0,8...0,4 мкм кедiр-бұдырлық қамтамасыз ету жоғары өнiмдi.
Арнайы орталықтары үтiктеуi үшiн сiзi жүргенсiзi орталықтар сала даярлайды. Мысалы, жоғарғы палубаның күйдiруiн жұмыс орталықтың бiр бөлiгi ол үшiн және Т15К6 марканың қатты қорытпасынан тілімшені саңылауды онда қырады.
Тілімшелер бiрге орталық iстеп шығарған негiзгi металлмен 60° бұрышымен қырнайды. (өстер) бiлiк жазмыштан озмыш жоқ токарь станогiнiң патрондарында бекiтедi, басқа - Люнеттерге орнатады. Артқы бақайдың пинольсiне қатты қорытпадан пластинасы бар орталықтарға қыстыртады және станоктер қосады.
Орталық жөнделетiн бiлiктiң саңылауы немесе өстер ұлуларда бағыттайды. Орталықтың жұмыс бетi забоиндар және жөнделетiн бөлшектi саңылауды конустық орталық ойыншының бiр бөлiгiндегi сызатын бет жаза ысқылайды. (өсь) бiлiктiң саңылаулардың олардың орталық ойыншылары туралы қалпына келтiрулерден кейiн орталықтарда орнатады және мойындардың соғуын шамаларды индикатор арқылы анықтайды, содан соң ақырғы түзетулердi өндiрiп алады. Бiлiктердiң мойынағы олардың (өстер) тозуын шамаға байланысты әр түрлi әдiстермен жөндейдi.
Мойындар түбегейлi тозуда жөндеу өлшемдерiне тесiп қырнайды немесе номиналды өлшемдерге егеп қырнайтын өтемақы сақинасының оларында тығындайды. Шейктер бастапқы өлшем диаметрге 0,15 мм ге дейiн тозуда хромдаулармен белгiлердiң қорытындысы үшiн қайрауды операцияны алдын ала орындап қалпына келтiредi.
Тарапқа 0,2 мм тозуымен (өстер) бiлiктердiң шейктерi көмегiмен доғалы балқытып қаптастырумен, болаттаумен, электромеханикалық әдiстермен қалпына келтiредi ферромагниттi тарапқа 0,3 мм нiң тозуында балқытып қаптастыруды, металлизацияны немесе болаттауларды қолдануға ұнтақталған.
Беттердiң ұзартуды әдiсiнiң таңдауы отырғызудан сонымен бiрге тәуелдi болады - саңылау немесе керiлiс. Бөлшектердi механикалық өңдеудi дәлдiкке және беттердiң кедiр-бұдырлығының талаптарына байланысты кәдiмгi технология бойынша олардың қалпына келтiруiнен кейiн жүзеге асырады.
Кiлтек ойықтары бiлiктер және өстерде келесi жөндеу өлшемi немесе қалыпсыз сатылы шпонкаға қырулармен қалпына келтiредi. Бұл бөлшектер кейде қайнатады, содан соң өстер 90° айнала бұрады және жаңа саңылаулар номиналды өлшемдермен оларында қырады. Шлицалар бұл технология бойынша қалпына келтiредi. Аз тозуда оларларды хромдайды. Оюлар орын-орнына жаңа қалыпсыз сомындар және 90° олары үшiн жасаумен бiлiктер және өстердiң жөндеуiнде әдетте қайтадан орындайды.
Станоктiң жауапты бөлшектерiн бiр - шпиндел. Оны дәлдiктер және қаттылығынан операциялардың атқарылатын станоктерi сапасына тәуелдi болады.
Форма және айналдырықтың беттерiнiң өлшемдерi ауытқулары жiп-жiңiшке олардың жөндеуiн ерекшелiктi себепшi болған диапазонда рұқсат етiледi.
Айналдырықтың негiзгi беттерiнiң қалпына келтiрудi әдiсiнiң таңдауы олардың тозуын шамадан тәуелдi болады.
Тарапқа 0,05 мм ге дейiн тозуда беттердiң геометриялық форманың қалпына келтiруi және хромдау үшiн алдын ала қайрауларды бастапқыда орындайды, қайрау содан соң жолымен тарапқа 0,03 мме дейiн жiктерiн шешедi.
Тарапқа 0,05 мм нiң тозуында белгiлi әдiстердiң бiрдiң металлдың беттерiнiң ұзартуларын жүзеге асырады, содан соң - механикалық өңдеудi.
Айналдырықтардың аяқтарындағы конустық саңылауларын қалпына келтiруде әдетте қырнайды, конусты калибр бойынша подрезают содан соң шеттер.
Кесіп сонымен бiрге айналдырықтың аяғындағы фландығының шетi конусты отырғызатын шейктi қайрауын қалпына келтiруiнен кейiн.
Айналдырықты (143 сурет)тексерудiң алдында 2 беттiң соғу 50 кб 0,04мм 6 беттің 70 кб, 0,06 мм ның 6-0,06 мм, беттiң төмпешiгi. [1, 5-шi М48х] 1-шi беттiң тозуы, тарапқа 4 мм. 2-шi-шi бет49, 96 мм ба?50 кб; 3-шi-шi бет59, 95 мм бе?60 кб; үстiңгiлiктер арналған [М64х6 ] 4 - ою тарапқа 0, 3 мм бойынша басылған. 5 үстiңгiлiк арналған 74, 97 мм 75 кб; 6 бет 69, 87 мм 70 кб; беттерге [М68х2 ] 7 ою тарапқа 0,35 мм де басылған; беттерге 8 - 0, 8 ммге дейiн қажалықтар және соқпадақтары 10 және 11, [6js6 ] 07 мм нiң беттерi.
1-13 - жөндеуге жататын, беттері