82 Сурет. Сақтағышты жалғастырғыштар

Жұдырықты салдарынан көлбеген формасының жарты муфтасын есептi артық бұрау моментiнiң берiлуiнiң жанында оңға жылжиды, 5 жұдырықпен бар тiстi доңғалақ бiлiкте 7 серiппенiң кедергiсi жеңiп шыға iстеп тасталады және жұдырықша және жарты муфтаны тiркеуiн ағыта өтiп кетедi. Сонымен бiрге қозғалыс тiзбегi жарылып кетедi. Серiппенiң 6 әсерiнен қозғалыстың берiлуiнiң шамадан тыс жүктеу шамданған себептерiнiң жоюларынан кейiн автоматты қалпына келедi. Құрастыруға бөлшектердi әзiрлеуден муфталар құрастыруды әдетте, шпонкаларды қуып әкелiп, бөлшектердi отырғызатын орындар тексерiп, муфталарды жинайды.

Көп дисктi муфтаның құрастыруларын келесi кезекпен жүзеге асырады. Бiлiкке (81-шi сурет қара) 19 тiстi доңғалақ, аралық сақина және беттi төлкенi 7 кілтекпен және тоқтатқыш бұранда бiлiктерде бекiтетiн отырғызады. Содан соңы шошақтары тiстi доңғалақтың тiлiгi және бiлiкте кiруi керек болатын фрикциялық дисктердiң құрастыруына 13 бастаушы диск, 12 жектекші диск және тағы басқалар.

Соңында бастапқыда орнатады, 12 бастаушы дисктер орнатады. Дисктер тергеннен кейiн шетте саңылауларда болатын 14 тоқтатқыш диск содан соң сомындарға бұрап кигiзедi 15, алды ала жиналған жұдырықшамен 18 және бекітшемен 16, орнатады. Бұдан әрi жылжымалы төлкенi 17, тұтқалы жүйе жұмыс iстегенге орнатады.

Муфтаны төмендегiше реттейдi. Ұтстатқышты тартып 16, сомынды 5, тартады айналуда қолдан үкеліс дисклермен пайда болмайды. Сомындарды осыдан кейiн айналдырады дисктердiң арасын соң тоқтатқыш дисктiң саңылауына 16 ұстатқышты жаңадан ендiредi. Муфталарды осыдан кейiн қосады. Егер бұл қосындының күшi реттеуiн сызбада көрcетiлген күштi асырмайды, бiткен болып саналады. Құрылыс, жүк көтеру және таситын машиналарда қолданылатын фрикциялық тетiктердiң санына (83 сурет) тежеу құрылымдары жатады.

а- қалыпты; ә - таспалы: 1 - қалыптар; 2- тежегiшті диск; 3 - иінтірек; 4 - тартпа; 5 - серiппе; 6, 11 - электромагниттер; 7 - болаттан жасалған таспа; 8 - жапсырмалар; 9 -иінтірек; 10 - жүк; 12 - шкив

83 Сурет. Тежеуiштер

Қалыпты тежедi (83, а сурет) екi қалыбы болады 7, тежегiш диск 2. Қалыптар 7 бұрандалы рычагтарда 3 орналасқан, тарту қосылған 4 бұрандалы механизімен, саңылаулармен арсын қалыппен реттейтін. Тоқтатуды күш 5 серiппесiмен жасалады.

Тежеуiштiң сөндiруi өзегi машинаның қосындысында қатысқан 6 электромагнит орындайды. Қалыптық тежеуiштiң бiр түрi iшiнде тежегiш дисктiң қалыптарының орналастырылуымен тежедi. Қалыптар шойындардан даярлайды, (феррода) фрикциялық материалдың жапсырма болып табылады. Таспалы тежеуіш (83, ә сурет) 7 болатты таспаны болады бастырмалармен 8 фрикциялық материалдан. Таспаның аяқтары 9 рычагқа қсады, бұрандалы тетiктi тежеуiштiң реттеу үшiн қызмет көрсетедi. Тежеуiштiң қосындысы 10 жүгiмен немесе 5 серiппесiмен iске асады, сөндiру - 11 электромагнитiмен. Тежеудi 12 шкивтi қамтиды.

6.5. Қозғалыстың беріліс механизмдерін құрастыру

Тiстi берiлiстердi құрастыру

Тiстi берiлiстердiң конструкциясы және тағайындау. Тiстi берiлiс буындарымен тiстi доңғалақтар болып табылған берiлiс тетiк қозғалыстың берiлуi және жолымен тiкелей байланысудың күштерi үшiн қызметшiлер болады. Тiстi берiлiстер кең қолдануларды алды, берiлістердің басқа түрлерiнiң алдында өйткенi келесi артықшылығы болады:

• биiк ПӘК (0, 99 жетедi);

• қуаттардың берiлуi үшiн қолдануды мүмкiндiк округтық жылдамдықтарда 150 м/с ке дейiн мың киловаттқа он шақтыларына киловаттын құя түс;

• биiк кинематиялық дәлдiк; жасауды дәлдiк;

• пайдаланудың әр түрлi шарттарындағы жұмысының сенiмдiлiк және ұзақ уақытқа жарамдылығы.

Кеңiстiктегi бiлiктердiң геометриялық өстерiнiң өзара орналастырылуына байланысты тiстi берiлiстер төмендегiше классификациялайды:

• берiлістер параллел өстерiмен; (84, а, ә сурет) цилиндрлiк тiстi доңғалақтармен iске асар едi;

• берiлістер қиылысатын өстермен; (84, б сурет) конусты тiстi доңғалақтарымен iске асады;

• берiлістер тоғыспалы өстермен; (84, в сурет) бұрандалы тістері бар цилиндрлiк тiстi доңғалақтар, (84, г сурет) бұрандалы тістері бар конустық тiстi доңғалақтар, бұрамдық доңғалағы және (84, д сурет)бұрамдықпен iске асады.

Берiлудi тiстiң профильсiнiң формаларына байланысты эвольвенталық, iлiктiрумен Новиковтың, циклоида болады. Тарату ең үлкен эвольвенталық iлiктiрумен тiстi берiлiстердi алды. Доңғалақ тоғынында орналастырылуларға байланысты тістерді (84, а, б сурет) түзулермен берiлу, (84, ә сурет ) қисық, шевронды және (84, в, г сурет) бұрандалы тістермен танып бiледi. Айналма қозғалыстың өрнектеулерi үшiн тiстi доңғалақ рейкалы берiлулердi қайтарымды-iлгерлемелi қолданады (84, е сурет) тақтайша. Жұмыс жылдамдығына байланысты келесi тiстi берiлiстер танып бiледi: (округтық жылдамдық 3 м/с ке дейiн) жай жүретiн; (3...5м/с округтық жылдамдық) орташа шапшаң; (округтық жылдамдық 15 м/с) жүрдек.

а- цилиндрлi түзу тістермен; ә - цилиндрлi шевронды тістермен; б- конусты түзу тістермен; в - цилиндрлi бұрандалы тістермен; г - конусты бұрандалы тістермен, д - тістегерішті; е- төрткілдешті