36 Сурет. Қол ара

Қолды ара төсем - бұл шынықтырылған жұқа болатты жолақ қалыңдығымен 0,6 дан 0,8 мм дейін, 12-15мм енi және ұзындығымен 250-300 мм кесiлген тістерімен көлденең бір немесе екі шеттерін. Қол арағышты станокты полотно 1,2- 2,5мм қалыңдықты, 25-45 мм енi және 350- 600 мм ұзындығын алады. Төсем тiстері келесi бұрыштармен бейнеленедi: қолды қол ара полотносы үшiн алдынғы бұрыш 0^о , артқы бұрыш 40–45°, адымы 0,8 мм, тістің ажырау ені 1,2- 1,5 мм; қол арағыштың станокты полотнолары үшiн алдыңғы бұрыш 0–5° , артқы бұрыш 35–40°, тiстiң ұштау бұрыш 50–55°, тістердің адымы 2-6мм. Тістер ажыратылып қойылған толқын тәрiздi болады.

Жұмсақ металлдар және жасанды материалдар үлкен адымның тістерімен қол арасымен, ал қатты және нәзiк материалдары – майда адымды тістерімен кесіледі. Қолды арағыштар инструментальды жоғары көмiртектi болаттардан У10, У12, У10А, У12А, ерекше жауапты жұмыстар үшiн - болаттардан Р9, Х6ВФ, Х12Ф1, вольфрамды және хромдыдан орындайды. Тістерді ойықтардан кейiн қаттылыққа дейiн шынықтыруға (тек қана тітерді) толық немесе жартылай HRC 60- 61 душар болады. Төсемнің жұмыс ұзындығы оның ұзындығын 2/3 шақты құрайды. Қол арағыштың полотносының өзіне тiсi сүргiлейтiн (37 сурет) кескiш болады.

а- екi жақты; ә - бiр жақты

37 Сурет. Кесiлген тістерімен төсемдер

Материалды кесумен немесе материалды кесу алдында, оның сызбасымен таңбалап немесе белгi салумен белгiлеуге дайындау керек. Кесудi процесстегi қол араның қиғаштануы сызаттың пайда болуы немесе полотноның сынуын себеппен қызмет ете алған полотноның айналмасының түбегейлi кернеулерiн шақырады. Кесудi төсемдегі бiр немесе бiрнеше тістердің сынулары жағдайда, ұсатылған тістер полтноны сырланған ажарлап суырып алу керек. Осыдан кейін полотноларды қолдануға болады.

Үлкен диаметрдi құбырларды кесуiн құбырды бiртiндеп бұрылысымен мiндеттi түрде орындау керек: басқа жағдайда тістерді сыну болуы мүмкін. Радиус бойынша қыстырмамен болмашы күш күйдiрiлетiн құрал-саймандары қыспақтардағы нәзiк құбырды жаншылуын аладуға бекiту керек. Құбырларды кесу үшiн табандатқан және аз адымның өткiр тісті полотноны қолдану керек. Егер кесу сызық металлдың бетiне бұрышымен кетсе, кесудi осы тараптан және басқа бастауға үзу керек. Бастапқы кесу материал бойынша полотноның сырғ үш қырлы егеумен жасау керек. Құбыр кескiш - бұл (38 сурет) құбырларды кесуi үшiн құрал. Құбыр кескiштер әртүрлi түрлерде болады: бiр, - екi және үш пышақты, сонымен бiрге шынжырлы болады.

а- үш пышақты; ә- бiр пышақпен және екi аунақшаларымен

38 Сурет. Пышақты құбыр кескiштер (аунақшалы)

Шаншып аударатын бөлiктiң рөлi құбыр кескiште қамалған шеттерi бар аунақшаны орындайды. Үш пышақты жақтан тұрады, қайсыда екі пышақ-аунақшадан, құрсамалар, бір аунақша, қолсапар және рычагтар болады. Құбырға бекiтiлген қыспақтар немесе сазды құрал-сайманда құбыр кескiштер үстiне қояды және тiреуге дейiн сап арқылы созады. Тербелмелi немесе пышақтардың тетiктiң айналма қозғалысы және бiртiндеп жақындауымен құбырдың кесiндiсiн өндiрiп алады. Бiр қалыпты және құбырдың кесуін үрiм-бұтақты шынжырлы құбыр кескiш көмегiмен алуға болады.

Аспапты кесу және материалдың кесуiнiң жанында қауiпсiздiктер мақсаттардағы, қыспақтар немесе құрал-саймандардағы материалды дұрыс және берiк бекiтiп, сонымен бiрге жақтаулық арасының сабы дұрыс және қатты тұндыруға тексеру керек. Механикалық қайшылардың жанында қауiптi орындар қаппен немесе қалқандармен жабады.

Механикалығы әдейi үйретiлген қызметкердi пайдалану арналған қырықтық нұсқауға сәйкес қызмет көрсетедi.