10 Тақырып. Бөлшектерді қалпына келтіру

10.1 Жалпы мәлiметтер

Химия өнеркәсiбiнiң синтетикалық полимерлiк материалдардың шығарылымы осы үлкеюден машина жасау өнеркәсiбiндегi полимерлердiң кең қолдануы және өндiрiс жөндеу үшiн қолайлы жағдайларды құруға сабақтас дамытуы.

Полимерлiк материалдар арзан, ептеген тығыздықтың жанында өте берiктiктермен салыстырмалы ие болады, суды қиратушы әсер, жанатын-майлаушы материалдар, қышқылдар және сiлтiлерге қарсы орнықты, жақсы электрлiк оқшаулау қасиеттер, аласа жылу еткiзулердi алады, кесетiн аспаптармен оңай қаралудан өтедi.

Қымбат бағалы металлдар және балқымаларды алмастырадығана емес, сапаларға олар беттерiнше асып түседi де жиi полимерлiк материалдар. Технологияның полимерлiк материалдарынан бөлшектердi қолдануды кеңейтуi және жөндеудi өзiндiк құн азайтып, машиналардың жұмысының ұзақ уақытқа жарамдылығын жоғарылатуға ықшамдауға мүмкiндiк бередi.

Полимерлiк материалдардың машиналардың бөлшектерiн қалпына келтiруiнiң әдiстерi өндiрiс жөндеудiң басқа әдiстерiнiң алдында салдарынан өз талассыз артықшылықтарының түбегейлi дамытуларын алды.

Мысалы, эпоксидтық шайырдың негiзiнде желiмдi құрамдармен осылай құрамдарды 250°С дейін жұмыс істейді. Бұл құрамдар температураның жанында кез келген форманың желiмдi жiктерi алуға мүмкiншiлiк беретiн әр түрлi тұтқырлық даярлауға болуға жұмыс iстейтiн бөлшектердi қалпына келтiредi.

Бұл эпоксидтық арқасында желiмдi құрамдарға қалың қабырғалы бөлшектерде сызаттар және ойықтардың бiтеуi үшiн кең қолданады - автотрактор қозғалтқыштардың цилиндрлер блогi және картерлерi, берiлiс қорабы және артқы белдiктердiң корпустары, қақпақтар таратушы тағы басқаларда жалбақтаған.

Бұл әдiстiң корпусты бөлшектерiн жөндеу 5-10 ретке штифттардың дәнекерлеумен, дәнекермен және қоюымен жөндеуге қарағандасы арзандау қарайды.

Полимерлiк материалдардың негiзiн (синтетикалық) жасанды немесе байланыстыратын материалдың табиғи шайыр, көп ойнаушы рөлiн құрайды. Мысалы, шайырды бiр қатар жағдайда нәзiк сызаттардың бiтеуiнiң жанында таза түрлерiнде қолданады.

Шайырға әдетте толтырғыштар, пластификаторлар, қатырғыштар, бояулар тағы басқалар материалдарды ендiредi, (темiр ұнтағы, цемент, алюмини, шыны мата тағы басқалар) толтырғыштар берiктiк, соқпа жабысқақтық және тағы басқалар полимерлердiң механикалық қасиеттерiн жақсартады.),(дибутилфталат, диметилфталат тағы басқалар) пластификаторлар әсемдiлiк және жақсы өңделетiндiктi полимерлерге хабарлайды, (полиэтиленполиамин, гекса метилдер тағы басқалар) қатырғыштар қатты күйге материалының қайтымсыз аудармаларына көмектеседi. Бояулар (жоса, мумия тағы басқалар) нақтылы түс полимерлерге тұлдайды.

Жөндеудi тәжiрибеде негiзiнен келесi полимерлiк материалдар қолданулар табады: полимерлiк ұнтақтың ПФН-12 эпоксидтық шайырының негiзiнде ЭД-6 (құрамдар) композициялықтар және синтетикалық БФ-2, БФ-4 БФ-6 және ВС-ЮТ болып табылады.

Полимерлердiң бөлшектердi қалпына келтiруiнiң әдiстерi кең таралғанды: сызаттар және ойықтардың бiтеуi, жылжымайтын және эпоксидтық құрамдар және синтетикалық желiмдердiң бұрандалық қосылыстарын қалпына келтiру; полимерлiк ұнтақтың газ жалынымен ұруының тегiс еместiктер, бөлшектердiң тағы басқа мiндерiнiң майысқан жерлерiнiң жоюы; iлiнiстiк жалғастырғыштар және автокөлiктер және тракторлардың басқаруының муфталарының тежеу қалыптарына және дисктерiне жапсырмаларының желiмi; сындырылған бөлшектердi жабысып қалу.

Құюмен (әсем полимерлiк материалдармен) қысыммен және (жылу реактивтi полимерлiк материалдармен) сығудың машиналардың бөлшектерiн жөндеу қымбат бағалы жабдық талап етедi, орынды кәсiпорындар және бөлiмшелердiң мамандандырылған жөндеуде экономикалық және бұл жерде қаралмайды.

ЭД-6 эпоксидтық шайырының негiзiнде әр түрлi әдiстердiң құрамдардың бөлшектерiн қалпына келтiрулерiнiң жанында атқарылатын ортақ операцияларға бөлшектердi майын кетiру, құрамның даярлауы және оның қатаюлары жатады. Бұл операцияларды қарап шығамыз. Бөлшектердiң майын кетiру.

Полимерлiк материалдардың ұруын алдында бөлшектердi бөлiмшелердi майын кетiредi: немесе (марля оралған мақталы тампонмен) ацетондармен үйкеп тесуқажап тоздырады және 20°С температураның жанында 8-10 мин шыдайды, немесе су сiлтiлiк ерiтiндiсi бар ванналарға сыйғызып салады. 1л суда ерiтiндiнiң даярлаулары үшiн 50 г кальциленген сода, 10г күйдiргiш натр және фосфаттың 30 г тринатрийлары алады. Ерiтiндiнiң 75-90°С температурасының жанында ваннадағы майын кетiрудi ұзақтық - кемiнде 5 мин. Су сiлтiлiк ерiтiндi майы кетiрiлген бөлшектер 70-80°С сумен ыстық мұқият, содан соң суық ағын сумен жуады.

Егер бөлшектi құрғатылған майы кетiрiлген бетке сумен тамып кетсе, онда тамшы бет көлкiп дымдауы керек. Барлық процесс ар жағында майын кетiрулерден кейiн майы кетiрiлген бөлiмшелерге кiр немесе май үйтпегендей етiп әйтпесе қайталауға тура келуге ықыласпен қадағалауы керек.

ЭД-6 эпоксидтық шайырының негiзiнде құрамдардың даярлауы.

Кәсiпорындардың жөндеу құрамдары үшiн кеңес берiлетiн мұндай компоненттер кiредi: эпоксидтық шайыр ЭД-6 (СТУ 30-14026-63), дибутилфталат (МЕСТ 8728-58), темір ұнтақ (ТУ 3648-50), алюмини пудрасы ПАК-1, полиэтиленполиамин (СТУ 49-2529-62).

Құрамдардың рецепттерi 10 кестеде келтірелген.

10 кесте.ЭД-6 эпоксидтық шайырының негiзiнде құрамдардың рецепттерi

Құрама бөлiктер	Рецепт
	А	Б	В	Г
ЭД-6 эпоксидтық шайыр Пластификатор - толтырғыштар дибутилфталат:	100 10—15	100 15	100 15	100 15
цемент темiр ұнтақты	—	160	120
қатырғыш алюмини опасы полиэтилен- полиамин	8	7	7	20 7

Құрамның даярлауын технология төмендегiдей болады. Толтырғыш - темiр ұнтағы, цемент немесе алюмини опасын 100-120 ⁰С темпаратурада шыны ыдыс орналастырылған ағымында 2-3 сағ.шамада полиэтиленполиаминмен 110-115°С температураның жанында қаңылтыр табада кептрiгiш шкафқа вакуумлерге қайнатып шығарады.

Құрамның даярлауы (174 сурет) тартпа шкафы бар жұмыс үстеліндегі хабар ұсынылады. Болғанша, тарадағы эпоксидтық шайырды оны 60-80 ^оС температураның жанында жылу шкафы немесе су қобдиларына қыздырады, бейнелi күйге дейiн алып жүрмегенiнде емес, содан соң ваннаға қажеттi шайырдың сандарын алып қойғанында.