73 Сурет. Сомынды кілттер

Бүйірлі кілттер (73, а суретті қара) бұрап тастау және кәдiмгi кiлтпен сомынды мүмкiн емес тартылатында сомындарды бұрап алу үшiн қолданады. Домалақ кiлттерiнiң бастары бiртұтас табандатқан бұрғымен немесе жиналмалы, сонымен бiрге бұрғымен және имек сырықпен ретiнде орындайды.

Арнайы кiлттерден (73, ә сурет ) трещоткалы, (73, в сурет) топсалы және (73, г сурет) ұңғыларды кең қолданады. Беттердiң арасындағы (73, ә сурет) корпуста 1 трещоткалы кiлтi 6 алты қырлы саңылаумен 5-шi ендірме орналастырған, 2-шi 4-шi серiппе басылатын бекітпе кiретiн саңылаулар болатын сырттан. Бекітпе 3-шi сұққышпен қайтарудан жығылмай тұрады. Бекітпе сағаттық нұсқағыш жүрiс бойынша кiлттiң айналуында орнатуды саңылауға және сомынға тiреледi айналдыра алады. Жұмыстың процессiндегi кiлттердi сомындардың созылуының жанында уақыт (салыстырғанда кәдiмгi кiлттермен) 50...60% ке сығымдап ұстайтынын қайта орналастырмайды.

Кілттер ұңғылары (73, д сурет) сомындармен және шатқалаң орналасқан ықшамдау-лардың бұрандамаларын бұрап тастауында қолданады.

Реттелетiн бұрау моментiмен кілттер қажеттi сонымен бiрге машиналар және дiрiлдеу шарт жұмыс iстейтiн тетiктердiң сомындар немесе беттi қақпақтардың беттi құбырлардың құрастыруының жанында қажеттi бiрдей күшi бар бұрандамалардың созылуы үшiн қолданады. Реттелетiн бұрау моментi бар домалақ кiлттiң құрылымы 73 суретте көрсетiлген. 1 жұдырықша сменалық домалақ кiлтпен онына қондырылған деп сапта орнатылған. Тәрелкеге 4 басатын 3-шi түйiршiк және сабы бардың жұдырықша iлiнiсуiн серiппенi 2 сыға тоқтайды жұдырықша шектi күште сығады.

6.4. Айналмалы қозғалыстың механиздерін құрастыру

Айналмалы қозғалыстың механизмдері

Айналмалы қозғалыстың берiлулерi машиналардың өте тән бiр үлгiдегi бөлшектер және жиынтық бiрлiктерiмен үшiн (74 сурет) бiлiктер, өстер, цапфалар, бiлiктер және (мойынтректер) өстердiң тiректерi болып табылады.

а ә

б в

а- тiректерде бiлiк; ә - сырғанау мойынтiрегi ажырамайтын; б,в - ажырамалы сырғанау мойынтiректерi; 1 - шымшыды; 2 - (мойынтрек) тiрек; 3 - тегершік; 4-монтаждық мойын; 5 - (мойынтрек) тiрек; 6 - тiстi доңғалақ; 7 - шет мойын; 8 - ось; 9 - блок

74 Сурет. Бiлiктер, өстер және тiректер

Бiлiктер - бұл машиналардың бөлшегi (қуат) бұрау моментiнiң өздiң мұндай шкивтер, тiстi доңғалақ, жалғастырғыш бөлшектерiне сермерлер жүк көтергiш берiлулерi үшiн қолайлы. Бiлiктер дербес орналастырылу реттердi иемдене алады: көлденең, тiк, көлбегенi. Бiлiктер жұмыс iстегенде бұрауға, айналмаға, көлденең және ұзына бойына жүктемелерге душар болады. Бiлiктер цилиндрлiк, тегiс, қуыс, сатылы, иiндi, кривошип және құрама бола алады. Мысалы, машина немесе нәсiлдердiң тетiгiнiң бiлiгi қашан қатты берiлулермен олардың байланысы мүмкiн емес iске асыратынның қозғаушысының бiлiгi қарағанда қашықтан басқару және бақылаудың ерiксiз келтiруi солқылдақ сым бiлiктерiн қолданады қойған.

Өстер - бұл айналмалы (бұрау моменттерiн алып бермейдi) бөлшектер үшiн тек қана машиналардың бөлшегi, қызметшiлер тiректi. Өстер немесе бөлшек бекiткенде және бiлiкпен бiргелермен айналатында жылжымалы насажены айналмалы бөлшектер еркiн мелшие алады. Өстер (төте ) цилиндрлiк немесе сатылы формаларды алады.

Тиек және мойындар - бұл тiрек бiлiк ұштары. Жағдайларға байланысты бiлiкке және цапфаны жүктеменiң бағыттарында тiкенектер, шейктерге жiктеледi және бесiншi.

Тиектер және мойынақтар - бесiншi радиал жүктемелердi қабылдайды бiлiктi бесiншi. Тиектер бiлiк ұшында немесе өстер орналасады, және бұрау моментi ол арқылы берiлмейдi. Мойыннаққа бұрау моментiнiң әсер душар болған бiлiктердiң бөлiмшелерiнде қолданады. Тиектер және мойынақтар (сиректеу конустық немесе шар сияқты) цилиндрлiк формаларды алады. Домалақ өстердiң бiр бөлiгi және бiлiк болу бесiншi.

Машиналардағы тiректер бiлiк және өс айналмалы болып арқа сүйейтiн жылжымайтын аздап болып табылады. Тiректiң қоса тiркелетiн жүктемесiнiң бағыттарына байланысты подшипниктер және табан тiреулерге ұсақтайды.

Мойынтректер радиал жүктемелердi қабылдайды, табан тiреулер - бiлiктi. Құрамалы жүктеменiң жанында радиал - табанды тiректердi қолданады. Түрге байланысты үйкелiстер сырғанауды тiрек және домалаудың тiректерi танып бiледi.

Бiлiктерді және өстердi құрастыру технологиясы

Құрама бiлiк (екi, үш жиiрек және көп) муфталардың көмегімен жинайды: шлиц, тегiс, цилиндрлiк, конустық және керең орам. Реттелетiн биiктiгi бар призмалық тiректерге бұл бiлiкте орнатып (75 сурет) бiлiктердiң өстестiгi мiндеттi түрде сақтай бекiтедi.

1 - қамыт; 2 – сағат түрдi индикатор; е - бiлiктердiң радиалды ығысуы