11.2. Электрлі пісіру

Металлдың қыздыруын электр пісіруінің жанында электр арқылы өндiрiп алады.

Қағидаға байланысты электр энергиясының айналулары жылулық пісірудің келесi түрлерi танып бiледi: индукциясы және электронды-сәуле түйiскен доғалы, электр күйiндi.

Доғалы пісіру түр қолданылатын электродтан тәуелдi болады. (Бенардостың әдiсi) көмiр немесе (Славянова әдiс) металлдық электродтарды қолданылады.

Доғалы электр пісіруін 1-80 мм нiң қалыңдығымен металлдық қалыңтырды пісіру үшiн қолдануға болады. Электр күйiндi пісіруді қолдану едәуiр үлкенiрек қалыңдығы материалдары пiсiруге мүмкiндiк бередi.

Электр доғасы маңыздылау санның ерекшелеуiмен жарысайды жылу болатын және жарық газдардағы қуатты ұзақ электр дәрежесi болады. Пісірудің жанында электр доғасы пісірумен деп аталады.

Ол пiсiрiлетiн жиiрек бұйымдардың балқуы және металлымен пiсiру жiгiн толтырылатын электрод үшiн қызмет көрсетедi. Доға шағын қашықтықта бiр-бiрiмен немесе электродтардың жақын болуы салдарынан және өсiру олар келесi кейбiр орналасқан электродтардың арасындағы ұшқынның бiлiмi салдарынан пайда бола алады.

Доғалысы пісіру үшiн аспапқа тұрақты немесе айнымалы тоқ келтірілген болады.

Электр доғасының температурасы 6000°C пісіру аймақта жұмыс температурасының пісіру жанында 3500°C шамасында болады. Тұрақты тоқтың электр доғасы оң полюстағы биiгiрек температураны алады, осы уақытта айнымалы тоқтың доғасы екi полюстарға ең жоғары температурасы болады. Электр пісіру доғасының температурасы доға арқылы ағатын электр тогiнiң күшiнен тәуелдi болады.

Тоқ күшi көбiрек болған сайын сол көбiрек адыраяды жылу, сондықтан қылың материалдан астам балқытуға және қалың электродтан астам қолдануға болады. Санның пiсiрiлетiн материалы электродтың алыстаулары шара бойынша ерекшеленетiн жылу азаяды. Доғалы пісіру үшiн тасымал және тұрақты пісіругіш агрегаттар қолданылады. Ретiнде тасымал пісіру трансформаторларды қолданады, ретiнде тұрақты – пісіру генераторлар және түзеткiштерді қолданады. Олар электр қозғағышы немесе iшкi жануды қозғаушыдан ерiксiз келтiрумен бiр және және көп бекеттi бола алады.

Доғалы пісіру үшiн тиiстi қиманың аласа кернеуiн кабелмен бiрге пісіру трансформатор немесе пісіру генератор, электрод ұстағышы бар жұмыс орыны, құрал-саймандармен және қорғайтын қалқандармен қажеттi.

Пiсiрушiнi доғалы пісірудің жанында (балғашық, қашау) күйiндiнiң алып тастауы, болаттан жасалған шөткенi, қолғап және арнайы аяқ киiм үшiн электродтар, аспап үшiн қара шынымен қорғаныш бетқапқа, ұстаушы алуы керек.

Доғалы пісіру үшiн электродтардың екi негiзгi түрлерi танып бiледi: металлдық және көмiрi. Металлдық электродтар сыланған (қай флюстарда құбырдыцң iшi болады) жалаңаш, түтiк тәрiздi бола алады.

Металлдық электродтар қалыңдығымен 2-6мм және ұзындығымен 350-450мм өндiрiледi. Олар көмiртектi және қоспасыз болат конструкциялық болаттардың пiсiруi үшiн электродтарға бөлшектенедi, қоспасыз болат ыстыққа нық болаттардың пiсiруi үшiн, ерекше қасиеттерi бар жоғары қоспалы болаттардың пiсiру үшiн және беттердiң балқытып қаптастыруы үшiн бөлшектенеді. Электродтың диаметрi пiсiрiлетiн металлдың қалыңдығынан тәуелдi болады.

Тігіс оның азотын пiсiру жiгiнiң тотығуы және қанығумен майланбаған металлдардың электродтың пісіру жанында байланысты морт, газды қосындылармен пайда болады.

Металлдың электродының майлаулары қолдануда азотты қылғымайды және қышқылданбайды. Бұл жiктiң механикалық қасиеттерiн жақсартуға бағытталды. Бұдан басқа, сыланған электродынан жiгiнiң металлына маргандық, никель, хром, кремний, титан тағы басқалар сияқты құрайтын болып кiредi.

Электродтың майлауы, өз кезегiнде жiктен газдарының еркiн ерекшелеуiне металлдың бiртiндеп бағытталатын және ауадан металлды қорғаған күйiндiнiң пiсiру жiгiнiң бетiнде сонымен бiрге кернеулердiң жiгiнде кiшiрейтуге тастап кетедi.

Жалғастырылатын материалдарға байланысты әр түрлi химия құрамының майлауы бар электродтарын қолданады.

Электродтары майлаулары қалыңдығы бойынша жiктеледi (0,2–0,4 мм), орташа сыланған ( 0,5 тен 0,8 мм дейін) және қалың майланған (0,9–1,5мм дейін).

Аз көмiртектi болаттарды пісіру үшiн маркаларының электродтары кең қолданылады - АНО-4, УОНИ-13/45 және т. б. Бұл электродтардың майлауына 53% мәрмәр, 18% балқығыш шпат, 9% кремнезем, 15% ферротитан, 3% ферросилиция және 2% ферромаргандық кiредi.

Қола, шойын, алюмини, мыстар пісіру үшiн қолайлы арнайы сыланған электродтары сонымен бiрге қолданылады, болуға тот баспайтын ыстыққа нық.. Мұндай электродтардың химия құрамы пiсiрiлетiн материалдың химия құрамына жақын.

Қол доғалысы пісірумен келесi пісіру қосуларды алуға болады: түйiстiру, айқастыра, бұрыштық, таңбалы сонымен бiрге қатар басқа, соның iшiнде тiрек, крест сияқты. Жiктердiң келесi түрлерi танып бiледi: бортталған, түйiстiру, бұрыштық, саңылаумен, ойып жасалған, сонымен бiрге бiр және көп қабаттысы.

Ток көзiне пісіргіш жабдық квалификациялы электрші қосуы керек.

Пісірудің жанында тоқ күшiн қалыңдық және электродтың түрi, түр және пiсiрiлетiн материал, Қосу түрiнiң қалыңдығы және пісіруді жағдайға байланысты, сонымен бiрге пiсiрiлетiн бұйымның балқу температураларынан тередi.

Пісіру дұрыс жинақты электродтар және тоқ күшiнiң жанында (жұмсақ болат) көмiртектiң мазмұны ерекше қиыншылықтарды ұсынатын аз болмады.

Болат күрделiрек пiсiруге жоғары 0,25% көмiртектiң мазмұныды. Пісіру жiк материал айнала уақытында қызады, содан соң морт қатая жылдам тоңдырттырады.

Пісірудің бұл кемшiлiктерi, сонымен қатар температураның 900°C жанында күйдiру жолымен мүмкiн материалдың қызып кетуi шеттетсiн мүмкiн.

Көмiртектi пісіру үшiн жоғары 0,35% көмiртектiң мазмұнитын болды тиiстi электродтар қолдану керек.

Қоспасыз болатты олардың механикалық қасиеттерi және химия құрамы, қыздыру және суы температурамен алдын ала танысудан кейiн дұрыс жинақты электродтар қолдана пiсiру керек болды.

Шойынның доғалы пісіруін бұйымдардың жөндеу немесе құю мiндерiн жоюыда қыздырусыз орындайды немесе пiсiрiлетiн бұйымның қыздыруымен.

Бұйымдарды жылытумен пісірудің жанында температурасы 500–700°C ға дейiн қыздырады және шойын электродтармен пiсiредi. Бұйымның пісіруінің аяқтауларынан кейiн бiртiндеп салқындату керек.

Келесi әдiстермен мүмкiн пісірудің жанында мүмкiн пайда болатын деформацияларды жартылай шектеу: мұндай олар металлдың отыруын ықпалмендi пісіруден кейiн керек жағдайлармен қабылдау үшiн бұрышпен пісіру алдында пiсiрiлетiн элементтерді жатқызып немесе орнату; сонымен бiрге, олар деформацияларға душар болмайтындай етiп құрал-саймандағы пiсiрiлетiн элементтерiн орнатып немесе жатқызып, жiктегi көпiршiктерi көрiнiп қала алады; элементтер жiктердегi жабысудың нәтижесiнде пайда болған кернеулердi өзара сөндiруде болғандай етiп элементтер пiсiру. үлкен мән сонымен бiрге жiктер, сонымен бiрге операциялардың тiзбектi сақтау жiктiң құрастыруында дұрыс таңдау болады.