Глоссарий

Серiппелi қысымөлшеуiштер- сұйықтың артық қысымын өлшеу, газ үшiн өте кең қолдану және серiппелi қысымөлшеуiштер.

Қыздыру- металлдық материалдардың және бұйымдардың қасиеттерiнiң жақсартуының кең қолданылатын әдiстерiнiң бiрi болып саналады.

Кедергiнiң термометрлерi- кең қолдану температураның өлшемдерi үшiн электр кедергiсiнiң өзгерiсiнде металлдық температураға байланысты өткiзгiш негiзделген кедергiлер термометрлердi алды.

Дроссельдiк өлшемдер- әдiсi ортаның статикалық қысымының құбырдың жасанды тарылтылған қимасы арқылы өтетiн өзгерiсiнде негiзделген.

Тартқышты өлшегіштер және арынды өлшегiштер- озат серiппелi қысымөлшеуiштерi техникалық және бақылау манометрлерiнiң тексерiсi үшiн қолданылады.

Микрометр - микрометрлер бөлшектердiң сыртқы өлшемдерiнiң өлшемi үшiн қызмет көрсетедi 0,01 мм дейiн дәлдiкпен. Микрометрлермен әртүрлi қашықтықтар өлшеуге болады, бiрақ өлшемдердiң интервалы 25-50мм сирек асады.

Баббиттер - биiк тұрақты тоздырғышпен, әсемдiлiкпен, аз үйкелес еселiгi және жақсы өңделетiндiктермен айырмашылығы болады.

Термиялық әсер аумағы – пісірудің жылу әсері тараған негізгі металдың аумағы.

Ыстық сызаттар‑ пісіргенен кейін пісіру ваннасының кристалдану процесінде, металдың илемділік қасиеттері күрт төмендеп, созылу деформациясы дамуы нәтижесінен пайда болатын сызаттың түрі.

Шектi тозумен тоз- ескiретiн бұйымның тиiстi шектi күйлерi деп саналады.

Дәнекерлеу‑ жалғанатын металдар қатты қалпында қалып, арасын балқу температурасы төмен металл‑дәнекермен балқытып, жалғастыру процесі.

Сыртқы ақаулар‑ жіктің сыртқы пішінінің сызбаға немесе техникалық шарттар талаптарына сай келмеуі. Оларға жік өлшемдерінің сызбадан ауытқуы, кейбір сыртқы біркелкі еместіктер (кескіндер, толтырылмаған кратерлер т. б.) жатады.

Ішкі ақаулар‑ пісіру ваннасында, әртүрлі себептермен оның газбен қанығуынан, газ қосындылары, кокс және металл қосындылары орын алатындықтан, металл кристалданғаннан кейін пайда болатын ақаулар.

Салқын сызаттар – жік металының салқындау процесінде, сондай‑ақ пісіру құрылғысын пісіргеннен соң біршама уақыт өткеннен кейін де, фазалық өзгерістер өтуі нәтижесінде қалыптасатын сызаттың түрі.

Ақау‑ әрбір жеке жағдайда өнімнің нормативті құжаттарда бекітілген талаптарға сай келмеуі.

Қолданылған арнайы техникалық терминдердің

Қазақша ‑ орысша сөздігі

Абразив, қажақ – абразив

Ақау – брак, дефект

Атанақ – барабан

Ауытқыма – биение (маш.)

Айналдырық – шпиндель

Әдіс, тәсіл ‑ способ

Баспақ ‑ пресс

Білдек - станок

Бет ‑ поверхность

Білік ‑ вал

Бұрама,бұрандама – винт, болт

Босаңдату ‑ отпуск

Бөлшек – деталь

Бұйым – изделие

Бұлғақ - шатун

Дайындама‑ заготовка

Деформация ‑ деформация

Діріл – вибрация

Дөңес – выпуклый

Ереже ‑ режим

Жұдырықшалы білік – кулачковый вал

Желдеткіш, ауа алмастырғыш, - вентиляция

Жабдық – оборудование

Жалғас ‑ соединение

Жайма, қаңылтыр ‑ лист

Жасау, дайындау ‑ изготовление

Жону, кесу – резание

Жинақтау – компановка

Жинастыру – монтаж

Жік ‑ шов

Жүктеме – нагрузка

Желім – клей

Кілтек - шпонка

Қаптама – покрытие

Қабат – слой

Кезең ‑ этап

Кескіш – резак

Қима ‑ сечение

Қарқындылық ‑ интенсивность

Қатаңдық ‑ жесткость

Қоздыру ‑ возбуждение

Қиғаштап кесу ‑ скос

Қоспа – смесь

Күш, жүктеме ‑ усилие

Құрал, аспап, сайман‑ инструмент

Құрастыру – сборка

Құрылғы, құрылым – конструкция, устройство

Қондырғы ‑ установка

Мойынтрек –подшипник

Мойын, мойынақ - шейка

Нұсқама, нұсқаулама – инструктаж

Өкшелік - подпятник

Өзара әсерлесу‑ взаимодействие

Өңдеу ‑ обработка

Ойық, ойықша – паз

Отқабыршақ ‑ окалина

Пайдалану‑ использование

Пісіру жалғасы – сварное соединение

Серіппе - пружина

Соташық - шток

Сына – клин

Сорғыш, сорғы - насос

Сұлба ‑ схема

Саңылау – зазор

Сырғақ –ползун

Тістегеріш, тістегершік - шестерня

Темір ұсталық шеберүстелі – верстак слесарный

Таспа – лента

Түйін ‑ узел

Тұтас еместік – несплошность

Төзімділік – выносливость

Тотығу, тот басу – окисление, ржавление

Тұрқы ‑ корпус

Техникалық көрсеткіш – технические данные

Төсем, астар - подкладка

Шығырық – вылет

Шынықтыру – закалка

Шөркелеу кілті – торцевой ключ

2