62 Сурет. Тойтармалардың элементтерi

Артта жүрушi (62, ә сурет) жартылай дөңгелек бастары үшiн

l = S+(1,2…1,5)d,

Тойтармасының сырығының ұзындықтары есептiк мәнi бойынша ескерiлген стандарттардың мәнi ең жақын көбiрек тередi. Жабыстырып құрастырылатын бөлшектердi өлкеге тойтарманың ортасынан қашықтық тойтарманың 1,5 диаметрi құрау керек. Диаметрге байланысты тойтарманың құрастырылатын қалыңтырларда (пакеттерде) саңылауларын бұрғылайды немесе теседi. Саңылаудың диаметрі тойтарманың диаметрiнен ұлкен болуы керек:

Тойтарманың диаметрi, мм ............ 2,0 2,3 2,6 3,0 3,5

Саңылаудың диаметрi, мм............. 2,1 2,4 2,7 3,1 3,6

Тойтарманың диаметрi, мм ............ 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0

Саңылаудың диаметрi, мм ............... 4,1 5,2 6,2 7,2 8,2

Тойтарма бойынша үлкен жұмыс көлемi арнайы тойтармалаушы машиналар, пневматикалық және гидравликалық баспақтарда орындайды.

Дәнекер-бұл металлдық бөлшектердiң ажырамайтын қосуларының алуын әдiс (ерiтiлмелi металлдар және балқымалар) дәнекерлемелер арқылы. Дәнекердi мықты және қара және түстi металлдар және олардың балқымаларының тығыз бекiтiлген қосуларының алуы үшiн қолданады. Дәнекерлi бұйымдардың жалғастырылатын материалдардың арқасында болмашы қыздыруына құрылымды, механикалық қасиет, форманы және өлшемдердi сақтайды. Машина жасаудағы тарату ең үлкен капилляр дәнекерiн алды. Дәнекерлеменiң балқу температурасы 20..30°С жалғастырылатын материалдардың балқу температуралары төменде болуы керек..

Балқыған дәнекер, бөлшектердiң арасындағы саңылау енгiзiлген (қыздырылған дәнекерлеменiң балқу температурасына дейiн) ерiтiлмелi дәнекерлеме олардың бетiн дымдайды және кристалды материал бар капилляр сызаттарында кiредi. Бөлшектi суытудан кейін және дәнекерлеменiң қатуынан кейiн жалғастырады. Дәнекерлер процессте бөлшектердi материалы бар дәнекерлеменiң химия қосуы iске асады.

Дәнекердi төмен және жоғары температуралы дәнекерлемелермен танып бiледi.

Төмен температуралы дәнекерлемелердi iстесе (оған қалайы - қорғасынды балқу температурасымен 300°С дейiн жатады) егер қосу өте берiктiгi немесе дәнекерлi бөлшектер талап етілмесе аласалау температураның жанында жұмыс істейді.

Төмен температуралы дәнекерлемелердi бұйымдардың қосуында мырыштан, мыстан, мыс қорытпаларын, жұмсақ болаттан, мырышталған темірден, кенді металдардан қолданады. Мұндай дәнекерлеме iстелiнген қосулар аласа коррозия табандылығы болады.

Жоғары температуралыға мыс - мырыш және дәнекерлемелі күмісті дәнекерлер жатады. Мұндай дәнекерлемелер көмегiмен алған қосулар өте берiктiк, температуралық және тоттану төзiмдiлiктерiн алады.

Жоғары температуралы дәнекерлемелердi бөлшектердi болаттардан, шойыннан, Қосу үшiн қолданады болды, шойын, Медиолар және оның балқымалары, никель қорытпасы, қатты қорытпалар тағы басқалар.ыстан және оның балқымалары, никельді балқымалардан, қатты балқымалардан және басқаларды қолданады.

Дәнекердiң төмен температуралы дәнекерлемелерiнiң қолдануында дәнекерді дәнекерлеуішпен (мерзiмдi қыздырылатын, электр, газды, жанармайды тағы басқалар) жүзеге асырады. Жұмыс бөлiгiнiң формасы бойынша түзулер дәнекерлегiштер және бұрыштық танып бiледi. Жұмыс дәнекерлегiштiң бiр бөлiгi биiк жылу сыйымдылықтар және жылу еткiзумен ие болатын қызыл мыстан iстейдi. Мерзiмдi қыздырылатын дәнекерлегiш (сиректеу - пештердегi) дәнекерлегiштермен қыздырады. Газды және жанармай дәнекерлегiштерi дәнекерлегiштiң комбинациялары болады және сәйкесiнше ацетилен оттек немесе жанармай оттығы өзіне ұсынады. Тұрақты және тасымал көрiктерi және дәнекерлейтiн пештердегi ацетилен оттек және оттек оттықтары, дәнекерлегiштерiмен дәнекердiң жоғары температуралы дәнекер-лемелерiнiң қолдануында өндiрiп алады.

Барлық аталған құрылымдар жалғастырылатын бөлшектердi қыздыру және дәнекерлеменiң балқуы үшiн қызмет көрсетедi.

Дәнекердiң процессiндегi тотығуданғы металлдардың сақтаулары үшiн шайыр бұрғыға тұз қышқылы, хлорлы цинк травленуюлердi ретiнде қолданатын флюстарды пайдаланады.

Жалғастырылатын беттердi дәнекердiң жанында барлық тоғысқан жер бойынша саңылау қайраумен, қырумен, арамен кесумен және тағы басқаларларды алдын ала жұмыстанады болуы және 0,35 мм дәнекерлеменiң түрiне байланысты асуы керек.

Дәнекердiң жанында әр түрлi қосу түрлерiн қолданады: жапсар - берiктiк бойынша биiк талаптардың көрсетпейтiн бұйымдар үшiн; айқастыра - бұйымдардың үлкен берiктiктерi үшiн; муфтасы - берiктiгi жоғары және тығыз бекiтiлген бұйымдар үшiн.

Қиюласқан пiшiлген заттары қолдармен, қышқаштармен, қыспақтар, сыммен және тағы басқаларға бiр-бiрi туралы бекiтедi.

Тiгiс дәнекерлерден кейiн мұқият тазартып, жуып кептiредi. Флюс қалған дәнекерлерден кейiн 10 % каустикалық сода, 5 % машиналық май және 85 % су болатын ерiтiндiде ұзақ емес қайнатумен алып тастауға болады.

Қалайылау - бұл дәнекерлеудiң металл бұйымдарын беттерін қалайылау –жұқа қабатпен балқымасымен (қорғасыны бар қалайынмен тағы басқалар) жабу.

Дәнекерге бөлшектерiн әзiрлеудiң жанында қолданатын, коррозия, тотығудан бұйымдардың сақтау үшiн, сонымен бiрге баббиттi мойынтректерімен құюының жанында даярлайтын операция жалату. Қорғасынмен және мырышпен қалайы балқымалармен тоттанғы сақтау мақсаттарындағы металл бұйымдарын қалайылайды. Көркем бұйымдардың қалаылау үшiн әдемi ақ және жалтыр дәнекерлеудi (90%) қалайының (10%) висмутпен балқымаларынан алады.

Қалайылау процесс бетке бет, дәнекерлеудiң даярлауын әзiрлеу және оның ұруынан тұрады. Қалайылауға беттiң әзiрлеуi бұйым көрсетiлетiн талаптар және дәнекерлеудiң ұруын әдiстен тәуелдi болады. Беттiң қалайыны жабулауды алдында шөткелермен жұмыстанады, содан соң қырып, майын кетiрiп улайды.

Шөткелермен күштi кiр басқан қабықшаларды бет, жабулы көздердi әдетте жұмыстанады. Қалайлылатуды алдында бұйымдар мөлдiр сулармен жуады.

Бұйымдардағы тегiс еместiктер түрпiлi шеңберлер және терiлермен қайраулармен алып тастайды. Бұйымдардың беттерiнiң химия майын кетiруi (1л суда - 10г сода) каустикалық соданың су ерiтiндiлерiнде жүзеге асырады. Минерал майлар тағы басқа ерiткiштермен жанармаймен, жер майларымен алып тастайды. Мыс, жез және құрыштан жасалған бұйымдар ағымында 20...23 мин 20...30% улайды - жылытуы бар қышқылдың сұрымен ерiтiндi.

Қалайлылау екi әдiстермен жүзеге асырады: (ептеген бұйымдар) дәнекерлеуге батумен және (үлкен бұйымдар) уқалаумен. Батумен жалату дәнекерлеулердi тотығудан сақтау үшiн ағаш көмiрiнiң кiшкентай шақпақтары оның бетiне төге алдын ала балқытқан таза металлдық ыдыста орындайды. Ерiтiлмелi дәнекерлеуге бұйымдарды баяу батырады және жылытуға дейiн ұстайды, содан соң алып жылдам қағыстырады. Дәнекерлеулер артықшылықтарды ұнтақ тәрiздi мұсатыр шашып себiлген қалдық талшықпен үйкеп тесуқажап тоздыра шешедi. Содан соң бұйым суларда жуады және ағаш үгiндiлерiнде кептiредi. Уқалаумен жалатуларды орындайды, содан соң дәнекерлеудiң балқу температурасына дейiн бұйымның беттерi хлорлы цинк қылтықты шөткемен немесе қалдық талшықпен тазалалған орынға алдын ала әкеле бiр қалыпты қыздырады. Салқындаған бұйым жалатулар аяқтау бойынша дыққыл құмдармен үйкеп тесуқажап тоздырады, сулармен жуады және кептiредi. Желiмдi қосу - бұл машиналар, тағы басқа бұйымдардың құрылыс құралымдарының бөлшектерiн ажырамайтын қосу желiмдер арқылы.

Қосулар жабысып қалу алған дiрiлдi және екпiндi жүктемелерге жеткiлiктi тығыз бекiтiлгенмен, майға төзiмдiлiкпен, биiк табандылықтармен ие болады. Жағдайлар жабысып қалу көпшiлiгiнде дәнекердi, Клепкоға, керiлiспен дәнекерлеудi, отырғызуға алмастыра алады. Желiмдi қосулардың кемшiлiктерiне (берiктiк оларлары бар +90°С температураның жанында жоғары құлдырайды) болмашы қызуға шыдамдылылық, сұламалыққа әуестену үлкен статикалық жүктемелердi ұзақ әсерде жатады, табанды және тығыз бекiтiлген қосулар, жылжуға аласа берiктiктiң алуы үшiн тоқаштың ұзақ мерзiмдерi, қыздыруды қажеттiлiк тағы басқалар.

Әдеттегiдей аз жуандықтың бөлшектерiн сенiмдi қосу тек қана жабысып қалумен болуы мүмкiн. Айқастыра жалғау және жапсар тақтайшалар арқылы жиiрек қолданады, төлке тағы сол сияқтылар. Желiмдi қосулардың кең таралғанын 63 а – б суретте көрсетiлген.

а

ә

б

а - жазықтықты; ә - таврлы; б- цилиндрлi; I- айқасты қосулары, II – кесу алу (шпунтты ) , III-түйiстiрмелі