7 Сурет. Отырғызулардың (а) саңылауды жүйеге және (ә) бiлiктiң жүйесiнде шек өрiстерiнiң орналастырылуының мысалдары

4.4. Өлшемдер

Өлшемдердiң мақсаты шығарылатын (сызбаларға және техникалық шарттар бойынша) тиiстi кiру рұқсаттарына өлшемдерiнiң өңдеуiн процесс алған бұйымдардың жүйелi түрде бақылауы, сәйкестiгiнiң тексеруi болып табылады.

Өлшемдер әдiстерi өлшелетiн шамалардың мәндерiнiң алулары әдiс бойынша абсолюттi және салыстырмалыға, түзулер бөлшектенедi және және жапсарсыз түйiскен жанама.

Мысалы, абсолюттi өлшемдер әдiсi штангенциркүлмен өлшем өлшеу құралдың көрсетулерiне арналған тiкелей барлық өлшелетiн шаманың анықтауымен бейнеленедi.

Мысалы, (салыстырмалы) өлшем-бұл жанында индикатор құрылымы көмегiмен бақылаудың белгiлi өлшем, қоятын шара немесе үлгiсiнен өлшелетiн шаманың ауытқуларын анықтаған әдiс) салыстырмалы. Мысалы, мысалы, өлшемдер әдiстерi түзуде микрометрдiң өлшеу құралы көмегiмен ) бiлiктiң диаметрi тап қалған шама тiкелей өлшенедi. Iзделiп отырған шама өлшеудiң жанама әдiстерiнiң жанында iзделетiн нақтылы тәуелдiлiкпен сабақтас басқа шамалардың тiкелей өлшеулерiмен жолымен анықталады.

Өлшеулердiң түйiспелiк әдiстерi өлшелетiн бұйымның бетi және өлшеу құралдың жақын болуында өлшемде болғандығында. Мысалы, өлшелетiн бөлшек және өлшеу құралдың беттерi жапсарсыз әдiсте оптикалық құралдар немесе пневматикалық сорғалап ағатын өлшеу құрылымдардың қолдануында жанаспайды.

Бақылау сұрақтары

1. Жеке бөлшектердi орындауды қасиет қандай алмастырмалықпен деп аталады?

2. Материалдарды өңдеуге жiберудi шамаға не тәуелдi болады?

3. Қедiр-бұдырлықпен не ұғылады?

4. Техникалық сызбаларда қойылатын өлшемдерi қалай деп аталады?

5. Өлшемге шақтама нені өзіне ұсынады?

6. Отырғызу өзіне нені ұсынады?

7. Ауытқулардың қандай түрлерi шақтама жүйесiнде ескерiлген?

8. Шек өрiстерiн қандай әрiптермен белгiлейді?

9. Отырғызуды кiру рұқсаты нені ұсынады?

10. Отырғызуларды қандай жүйе машина жасауда көбiнесе қолданылады?

11. Неге абсолюттi өлшемдер әдiсiнiң мәнiнде болады?

1- есеп

Сiзге бiлiк мойнағысы бар тiстi доңғалақтың түйiндесi үшiн керiлiспен отырғызуға жасау керек. Қандаймен, Сiз бiлiктiң мойынымен саңылауды диаметрдiң қатынасы бойынша орындайсыз?

2- есеп

100 мм номиналды диаметрiмен сырғанауды төлкесi бар бiлiктiң мойынағымен түйiндес үшiн саңылаумен отырғызуға жымқырасыңыз?

5 Тақырып. Слесарьлық жұмыстардың технологиялық негіздері

5.1. Технологиялық процесс

Технологиялық процес - бұл тиiстi кескiннiң бұйымының алуы және сапаға дейiн форма, өлшемдер немесе материалдардың физикалық қасиетi немесе шикiзат тiкелей өзгерiске қатысты өндiрiстiк процесстi бөлiк. Технологиялық процесс сонымен бiрге қалай өндiрiстiк процесстi өндiрiстiң затының күйiн өзгерiске және келесi анықтау бойынша әсер болатын бөлiк болғанын анықталады.

Технологиялық процесс операциялардан тұрады.

Операция - бұл қолдануы бар бiр жұмыс орынында слесарь атқарылатын немесе бiр бөлшектi өңдеудiң жанында қол аспабы, тетiктер, құрал-сайман механикаланған қолданулары технологиялық процесті бөлiк. Операциялардың мысалдары: сырықта, саңылаудағы оюды кесудi сырғанау мойынтiрегi, бұрандалы беттiң кесуiне сылау үшiн ойыстың орындауы тағы басқалар. Технологиялық операцияның элементтерiмен қондырғы, технологиялық өткел, қосалқы өткел, жұмыс жүрiсi, қосалқы жүрiс, позициялар болып табылады.

Қондырғы - технологиялық операцияны жұмыстанылатын бөлшек немесе жиналатын жиынтық бiрлiктi өзгерiссiз бекiту атқарылатын бөлiк. Мысалы, әртүрлi диаметрдiң бiр немесе бiрнеше саңылауларын бөлшекте бұрғылау бөлшектi өзгерiссiз бекiтуде, сырықтағы оюды кесу айтады.

Технологиялық өткел - қолданылатын аспаптың тұрақтылығы және құрастырудың жанында жалғастырылатын өңдеу құрастырылатын бет мiнезделетiн бiткен операцияның бiр бөлiгi. Мысалы, бiр диаметрдiң бұрғысын бөлшектi бұрғылау немесе төлкенiң қосуы топырлап.

Қосалқы өткел - пiшiлген затының қоюы технологиялық өткелдiң орындауы үшiн қажеттi жиналатын бөлшектердi жұмыстанылатын бет немесе жағдайдың геометриясы операцияның бiр бөлiгi өзгерiссiз аспаптар және тағы басқалар ауысым қажеттi.).

Жұмыс жүрiсi - бөлшектi геометрияның өзгерiсiнiң жүзеге асыруы үшiн қажеттi жұмыстанылатын бөлшек туралы аспаптың бiр рет орын ауыстыруымен қажеттi сабақтас бiткен операцияның бiр бөлiгi.

Қосалқы жүрiс бөлшектi геометрияның өзгерiсiмен байланбаған, бiрақ жұмыс жүрiсiнiң жүзеге асыруы үшiн қажеттi.

Позиция-бұл операцияның белгiлi бөлiгiнiң орындауы үшiн аспап немесе жылжымайтын жабдықтың бiр бөлiгi туралы бекiтiлген жұмыстанылатын бөлшекпен немесе жиналатын жиынтық бiрлiкпен құрал-сайманымен бiрге атқаратын бекiтiлген жағдай. Процесстiң технологиялық картасы технологиялық жабдықтау құралдары туралы мәлiметтердiң нұсқауы бар технологиялық тiзбегiндегi бiр цех атқарылатын жұмыстардың бiр түрлiсiнiң барлық операцияларына арналған жасауды процесс, құрастыру немесе (бақылау және орын ауыстыруды қоса) бұйымның жөндеуiн сипаттама болатын технологиялық құжаты болып табылады, заттық және нормативтардың еңбектері.

Онда жұмыс орыны, түр және материалдың өлшемдерi, бөлшектi өңдеудiң негiзгi беттерi және оның қою, жұмыс аспабы және құрал-сайман, сонымен бiрге әрбiр операцияның ұзақтығы сонымен бiрге анықталады.

Технологиялық үдерiс жаппай және үлкен сериялы өндiрiсi үшiн өте жете орындауы керек болған сызбаның негiзiнде өндейдi. Өңдеу немесе құрастыру үшiн қажеттi операциялардың тiзiмiмен тек қана маршрут технологиялық үдерiсi қажеттi дара өндiрiсте жиi берiледi. Уақыт хронометраждың негiзi немесе қабылданған нормаларға жуық шамамен бекiтiлу бұйымның жасауы үшiн жеке және майда сериялы өндiрiсте қажеттi, үлкен сериялы және жаппай өндiрiсте - негiзде есеп - техникалық нормалар.

Негiздеумен таңдаулы координаталар жүйесi туралы тиiстi жағдайдың пiшiлген заты немесе бұйымына беру деп аталады.

Базасы - бұл беттердiң бет, тiркесi, өс немесе пiшiлген заты немесе бұйымға негiздеу үшiн қолданылатын тәуелдi нүктелер.

Базалары тағайындау бойынша конструкторлық, негiзгi, қосалқы, технологиялық және өлшеуге бөлшектенедi.

Конструкторлық база бұйымдағы бөлшектi жағдайдың анықтауы немесе жиынтық бiрлiк үшiн қолданылады.

Негiзгi базасы - бұл осы бөлшек немесе жиынтық бiрлiкке бұйымдағы оның жағдайының анықтауы үшiн қолданылатын тәуелдi конструкторлық база. Мысалы, подшипниктермен жиналатын бiлiктiң негiзгi базаларымен оның тiрек шейктерi және табанды төмпешiк немесе фландықтар болып табылады.

Қосалқы базасы - бұл осы бөлшек немесе жиынтық бiрлiкке ол қосылатын бұйымның жағдайының анықтауы үшiн қолданылатын тәуелдi конструкторлық база. Мысалы, беттi төлкесi бар бiлiктiң Қосуында қосалқы базасымен бiлiктiң отырғызатын диаметрi, оның төмпешiгi және шпонка бола алады. Технологиялық базасы - бұл беттердiң бет, тiркесi немесе жасау немесе жөндеудi процесстегi пiшiлген затының жағдайының анықтауы немесе бұйым үшiн қолданылатын өстер. Мысалы, бөлшектi негiздiң жазықтығы және екi негiздi саңылаулар. Өлшеу базасы пiшiлген затының салыстырмалы жағдайының анықтауы немесе бұйым және өлшеу құралдары үшiн қолданылады.