- •Қазақстан республикасы «аппақ» жшс
- •6 Разрядты Слесарь жөндеуші
- •Алматы, 2011 ж.
- •1 Тақырып. Слесарьлық жұмыстар туралы жалпы мәліметтер
- •1.1. Слесарьлық іс
- •1.2. Кәсiби мамандандыру
- •1.3. Слесарьдың жұмыс орыны
- •1.4. Слесарь шеберханасы
- •1.5. Цехтың слесарь бөлiмшесi
- •1.6. Еңбектi қорғау, қауiпсiздiк және еңбектiң гигиенасы
- •2 Тақырып. Материал тану бойынша жалпы мәліметтер
- •2.1. Материал тануға кiрiспе
- •2.2. Шойындар және олардың бiр түрлерiнiң алуы
- •2.3. Болатты алу , оның сорты және таңбалау
- •1 Сурет. Металлургиялық өндiрiстiң өнiм түрлерi
- •2.4. Қатты қорытпалар
- •2.5. Түстi металлдар және олардың балқымалары
- •2.7. Металлдардың коррозиясы
- •2.8. Металлдық емес материалдар
- •2.9. Түрпiлi және қосалқы материалдар
- •2.10. Қыздыру өңдеуiнiң мақсаттары
- •2.11. Қыздыру өңдеуi үшiн жабдық
- •2.12. Болаттың қаттылығын және температурасын өлшеу
- •2.13. Болаттарды босандату
- •2.14. Болаттарды шынықтыру
- •2.15. Жылдам кескiш болаттарды термиялық өңдеу
- •2.16. Болаттардың беттiк шынықтыруы
- •2.17. Кейбiр құралдардың түрлерiн термиялық өңдеу
- •2.18. Термиялық өңдеуiнiң басқа түрлерi
- •2.19. Шынықтырудан кейiн операциялар
- •2.20. Болаттарды босандату
- •2.21. Шойынның термиялық өңдеуi
- •3 Тақырып. Металлдарды қысыммен өңдеу туралы жалпы мәліметтер
- •3.1. Қолды ыстық ұстахана өңдеуi
- •3.2. Механикалық ыстық өңдеуі
- •3.4. Металлдарды қысыммен өңдеу үшiн машиналар және құралдар
- •2 Сурет. Қолмен соғу үшін қалыпты құрал
- •3Сурет. Еркiн механикалық соғу үшiн ұсталық құрал
- •4 Сурет. Сығуды (а, ә) және қол сығымдағышты құрал (б) сұлбасы
- •4 Тақырып. Машина жасауда алмастырмалықтың негіздері. Шақтамалар, отырғызулар және өлшемдер
- •4.1. Жалпы ережелер
- •4.2. Беттердiң шақтамалары және кедiр-бұдырлықтары
- •5 Сурет. – Шақтама өрісі саңылаумен және білікті отырғызу кезде (саңылаудың ауытқуы оңды, біліктің ауытқуы терiс)
- •6 Сурет . (а, ә, б) беттiң кедiр-бұдырлығының белгiсiнiң таңбалары
- •4.3. Қондырғылар
- •7 Сурет. Отырғызулардың (а) саңылауды жүйеге және (ә) бiлiктiң жүйесiнде шек өрiстерiнiң орналастырылуының мысалдары
- •4.4. Өлшемдер
- •5 Тақырып. Слесарьлық жұмыстардың технологиялық негіздері
- •5.1. Технологиялық процесс
- •5.2. Әмбебапты өлшейтін құрал
- •8 Сурет. Кронциркүлмен (а ) және (ә ) ішкіөлшегіш өлшем
- •1 Және 2- жылжымалы еріндер; 2 және 3- жылжымайтын еріндер; 4- жылжымалы еріндер; 5- тоқтатқыш бұранда; 6 - сызғыш - қарнақ; 7 - тереңдiк өлшеуiш; 8 - нониуспен төрткілдеш
- •9 Сурет. Штангенциркуль
- •10 Сурет. Тереңдiк өлшеуiштi керең саңылауды тереңдiктiң өлшемi
- •1 Және 7 - жақтаушалар; 2 және 8-тоқтатқыш бұрандалар; 3 және 9 - қарнақтар; 4 және 10- микроөлшегiш құрылым: 5 және 11 - нониустар; 6- биiктік сызғыш; 12- жылжымалы ерін; 13- жылжымайтын ерін
- •11Сурет. Тiстiң қалыңдығын тiсөлшегiшпен өлшеу
- •5.3. Дәл өлшеу үшiн өлшеуішті құрал және аспаптар
- •12 Сурет. Микрометр
- •13 Сурет. Микрометрдiң көрсету мысалдары
- •14 Сурет. Микроөлшегiш саңылауөлшер
- •15 Сурет. Индикатордың құрылымы
- •16 Сурет. Шектi мөлшерлегіштер
- •19 Сурет. Жазық параллель шеткi ұзындық өлшемдерi (өлшемді тақталар)
- •20 Сурет. Бұрыштар
- •21 Сурет. Әм (әмбебапты) түрiнiң бұрышты өлшегiш
- •22 Сурет. Слесарь деңгейлерi
- •23 Сурет. Түзу сызықты және жазықтықты тексеру құралдар
- •5.4. Слесарьлық құрал, құрал-саймандар және білдектер
- •24 Сурет. Екi орындықты слесарьлық шеберүстел
- •25 Сурет. Слесарьлық қыспақтар
- •26 Сурет. Бұрандалы слесарьлық қысқыштар
- •27 Сурет. Сомынды кілттер
- •28 Сурет .Слесарьлық қышқаштар
- •5.5. Белгi
- •5.6. Қалыңтырлы материалды бөлшектердi кесу және профилдi ойып алу, шабу, кесіп алу
- •29 Сурет. Слесарьлық қашау
- •30 Сурет. Крейцмейсельдер
- •5.7. Қолды және механикалық металлды ию және түзету
- •31 Сурет. Слесарьлық балғашықтар
- •32 Сурет. Құбыр игіштер
- •33 Сурет. Серiппелер
- •34 Сурет. Қолмен қыспақтарда бұрандалы орау
- •5.8. Қолды және механикалық кесу немесе кесіп алумен
- •35 Сурет. Металлдарды кесу үшiн қолды қайшылар
- •36 Сурет. Қол ара
- •37 Сурет. Кесiлген тістерімен төсемдер
- •38 Сурет. Пышақты құбыр кескiштер (аунақшалы)
- •5.9. Қолды және механикалы түрпілеу
- •39 Сурет. Слесарьлық егеулердің пішіндері
- •40 Сурет. Егеулердiң кертулерiнің түрлері
- •5.10. Бұрғылау және жазу. Бұрғылау станоктерi
- •41Сурет. Бұрғылар
- •42 Сурет. Бұрғылау үшiн кондуктор тақтасымен құрал-сайман
- •43 Сурет . Ортаға дәл келтiру бұрғылар
- •44 Сурет. Ұңгіштер
- •45 Сурет. Жаймалар
- •46 Сурет. Тескіш
- •5.11. Бұрандаларды және бұрандакескiшті кесу құрал
- •47 Сурет. Қолды слесарьлық бұрандаойғыштар
- •48 Сурет. Бұранданың пішініі және кесіндісі
- •5.12. Тойтару үшiн тойтарма жұмыстары және құрал
- •49 Сурет. Тойтармалар
- •50 Сурет. Тойтарма қосулардың түрлері
- •51 Сурет. Тойтарма жiктерiнiң түрлерi
- •52 Сурет. Слесарьлық қырғыштар
- •5.14. Ажарлау және ажарлау білдектерi
- •53 Сурет. Екі еселі шарық
- •5.15. Ысқыштар, жылтырату және беттерін өңдеу
- •54 Сурет. Ысқыштар
- •5.16. Дәнекерлеу, қалайлылау, ішпектерді құю, металлдандыру және желімдеу
- •55 Сурет. Дәнекерлегiштер
- •6 Тақырып. Слесарьлық – құрастыру жұмыстары
- •6.1. Жалпы құрастыру технологиясы
- •56 Сурет. Құрама бөлiктегi кешендi бұйымдарды бөлу, құрастырушы элементтер және олардың өзара байланысы құрылымдық сұлба
- •57 Сурет. Құрастыруды сұлбасы (а) құрастыру бiрлiктерi (ә)
- •58 Сурет. Операциялық карта
- •6.2. Жылжымайтын , ажырағысыз қосылыстарды құрастыру
- •59 Сурет. Бөлшектердi нығыздап кiргiзудiң әдiстерi
- •60 Сурет. Тойтармалардың түрлерi
- •61 Сурет. Тойтарма жiктерiнiң сыртқы пiшiнi
- •62 Сурет. Тойтармалардың элементтерi
- •63 Сурет. Желiмдi қосулардың тағайындалатын конструктивтiк пішіндер
- •64 Сурет. Пісірудің негiзгi түрлерiнiң сұлбасы
- •65 Сурет. Пiсiру жiктерi
- •66 Сурет. Түйiстiру жiктерiнiң түрлері және олардың шартты белгiлері
- •6.3. Ажырамалы жылжымайтын қосылыстарды құрастыру
- •68 Сурет. Бұрандаларды тотпастыру
- •69 Сурет. Бұрамаұстастырмаларды бұрау үшiн құрал
- •70 Сурет. Кілтектер
- •71 Сурет. Оймакілтектер
- •72 Сурет. Оймакілтке қосылыстарының ортаға келтiруiнiң әдiстерi
- •73 Сурет. Сомынды кілттер
- •6.4. Айналмалы қозғалыстың механиздерін құрастыру
- •74 Сурет. Бiлiктер, өстер және тiректер
- •76 Сурет. Индикатор құрал-сайманымен осьтестiкті тексеру
- •77 Сурет. Арнайы бұрылатын құрал-сайман көмегiмен бiлiктердiң өстестiктiгін тексеру сұлбасы
- •78 Сурет. Мойынтректерді тексеру сұлбасы
- •79 Сурет. Мойынтрек тiректерiнiң өзара орналасу
- •80 Сурет. Тұрақты жалғастырғыштар
- •81 Сурет. Іліністі жалғастырғыштар
- •82 Сурет. Сақтағышты жалғастырғыштар
- •83 Сурет. Тежеуiштер
- •6.5. Қозғалыстың беріліс механизмдерін құрастыру
- •84 Сурет. Тiстi берiлiстер
- •85 Суркт. Құрама тiстi доңғалақ
- •86 Сурет. Конусты тiстi берiлiстiң iлiктiрудiң элементтерi
- •87Сурет. Орналастырылу конустық тiстi берiлiстi бояуға байланысу бақылауда өкше
- •88 Сурет. Тұрқыда бұрамдықты редуктордың саңылауларының өстерiнiң орналастырын бақылау
- •89 Сурет. Тұрқыда саңылаулардың орналасуын ( а) бәсеңдеткіш және (ә ) тiстi доңғалақтардың согуын тексеру сұлбасы
- •90 Сурет. Саңылаулардың тұрқыда бәсеңдеткіштің кешендi бақылау үшiн аспап
- •91 Сурет. Цилиндрлi тiстi берiлiстiң құрастыру кезінде (а) сапалы және (ә-в) сапасыз орналасу байланыс дақтар
- •6.6. Түрлендіру механизмдерін құрастыру
- •92 Сурет. Жалпы көрініс қосиінді- бұлғақты механизмнің (а ) және (ә ) бұлғақтың құрылысы
- •93 Сурет. Кулиса механизмi
- •94 Сурет. Қырылдақты механизмдер итшекті домалаумен (а), тұрақты қосиінді радиуспен (ә) және (б, в) алмалы-салмалы итшекпен
- •95 Сурет. Бұрандалы берiлістер
- •96 Сурет. Жүрiс бұранда-сомын берiлісі
- •97 Сурет. Домалаудың бұрама-сомын берiліс конструкциясы
- •98 Сурет. Бағыттаушы сырғанау (а), домалау (ә), және (б) – бағыттайтын гидростатикалық тұйықталмаған сұлба
- •99 Сурет. Компенсаторлар
- •100 Сурет. Жазықты бағыттаушы түйін
- •101 Сурет. Элемент бойынша бағыттайтын бақылау сұлбалары
- •6.7. Құбыржолдарды құрастыру
- •103Сурет. Құбыр қосылыстары
- •104 Сурет. Құбырларды фланецтермен қосу
- •6.8. Гидравликалық және пневматикалық жетектердiң түйiндердiң құрастыру
- •105 Сурет . Гидравликалық жүйелердiң элементтерiнiң шартты график түрiнде бейнелері
- •106 Сурет. Тістегерішті сорғыш
- •107 Сурет. Тілімшелі сорғыш
- •108 Сурет. Дифференциалды күш беретiн гидроцилиндр
- •109 Сурет. Керіқимылдау реттығындар
- •110 Сурет. Құбырлардың қосу түрлері
- •111 Сурет. Күш беретiн гидроцилиндрлердiң тығыздауы
- •112 Сурет. Гидрожетекті элементтерiн тексеру үшін стендтерін сынау сұлбалары
- •6.9. Такелаж жұмыстары
- •113 Сурет. Болаттан жасалған сым арқанының қимасы
- •114 Сурет -(а ) I және бұрандалы қысқыштармен (ә ) бұрым бекiтiлген аяқтары бар арқан жүк асып қоятын арқандар
- •115 Сурет. Жүк таситын шынжырлар
- •116 Сурет. Даналанатын жүктер үшiн басып алулар
- •119 Сурет. Стропалар
- •118 Сурет. Бұрылысты консольды қабырға краны ұшып
- •119 Сурет. Таль (а) және тельфер (ә)
- •120 Сурет. Орын ауыстыруды қолды механизімен дарарельстi арба
- •121 Сурет. Полиспасттар
- •7 Тақырып. Технологиялық жабдықты пайдалану және техникалық қызмет көрсету
- •7. 1 Технологиялық машиналардың пайдалану тиiмдiлiгі
- •122 Сурет. Тм (технологиялық машиналарды) пайдалану процессiнiң иерархиясы
- •7.2 Технологиялық машиналардың пайдалануының ерекше шарттары
- •7.3. Технологиялық машиналарды және электромеханикалық жабдықтарды пайдалану, оларды қолдану, тасымалдауға, техникалық қызмет көрсетуге, жөндеуге дайындық
- •123Сурет. Тм және техникалық қызмет көрсетудiң қолданылатын түрлерiнiң күй құрылымы
- •7.4 Технологиялық жабдықты пайдалануға дайындық
- •7.5 Технологиялық машиналардың техникалық және электрмеханикалық жабдықтың қызмет көрсету түрлерi
- •7.6 Технологиялық машиналарды жөндеу кезінде тқ (техникалық қамтамасыз ету) жұмыстарын ұйымдастыру
- •7.7 Технологиялық машиналардың техникалық қызмет көрсетудi жүйесiнiң көрсеткiштерiн ықшамдау
- •1, 2,... I... M-1 байланысайырмашылығы сияқты түріболады
- •7.8. Технологиялық жабдықтың техникалық диагностикасы
- •124Сурет.Полюстiк магниттеу (а)электромагнитiмен, (ә)соленоидпен
- •125 Сурет.Тоқпен циркуляр магниттеуi (а) бөлшек арқылы және (ә)өткiзгiш арқылы жартылай бөлшекте
- •126Сурет.Физикалық әдiс (рентгеноскопия ) ақаулардың табылуы
- •127Сурет. Ақаулардың ультрадыбыс арқылы табылуы
- •7.9 Сорғышты қондырғылар. Сорғышты қондырғыларды техникалық күту
- •128 Сурет. Сорғыштарды орнату сұлбасы
- •7.10. Сорғыштарды пайдалануға монтаж және іске қосу
- •129 Сурет. Консолды сорғыш үшiн дірілді оқшалауға жасайтын негiз
- •130 Сурет. Дөңгелек сомындар үшiн кiлт
- •131Сурет. Мойынтректердің (а) жарты муфталар және (ә) құрал-саймандар
- •132 Сурет. Ротордың бөлшектерiн алу үшiн құрал-сайман
- •133 Сурет. Домкраттардың секцияларының ағытуы
- •134 Сурет. Тiк сорғыштың салынған заттың сақинасының көрмесi
- •135 Сурет. Арақашықтық епелектiң қалыңдығын анықтау сұлбасы
- •136 Сурет. Сорғышты орнату
- •137Сурет. Сiңетiн сызықтағы кеpi клапаны бар сорғыштың құю сұлбасы
- •138 Сурет. Арынды сызықта кеpi клапаны бар сорғыштың құю сұлбасы
- •7.11 Ортадан тепкiш сорғыштарды сынау
- •139 Сурет. Сорғышты сынау сұлбасы
- •7.12 Сорғыштың арын анықтау
- •7.13 Кавитациялық сорғыштарды сынау
- •140 Сурет. Сорғыштардың ысырылу мiнездемелерi
- •7.14. Сорғыштардың негiзгi ақаулықтары, олардың табылуы және жоюдың әдiстерi
- •7.15. Компрессорлы қондырғылар. Пайдалану және техникалық қызмет көрсету. Поршеньді компрессорларды пайдалану
- •7.16. Сығымдағыштардың негiзгi ақаулықтары және оларды жою әдiстерi
- •7.17 Құбыржолдарды және тиек арматураларды пайдалану Құбырлар және фасонды бөліктері iшкiстационды коммуникациялары
- •141 Сурет. Тығыздамалар
- •142 Сурет. Болаттан пісірілген фасонды бөлiктер
- •8 Тақырып. Бөлшектеуге, жөндеуге, құрастыруға және техникалық қызмет көрсету туралы жалпы мәліметтер
- •8.1. Тағайындау және жөндеудiң түрлерi
- •8.2. Жөндеудiң шарты және орны
- •8.3. Жабдық, құрал және айлабұйымдар
- •8.4. Объектті жөндеуге және бөлшектеуге дайындық
- •8.5. Жөндеудi ұйымдастыру
- •8.6. Бөлшектерді және түйiндердi құрастыру
- •8.7. Құрастырудан кейiн операциялар
- •9 Тақырып. Жөндеу жұмыстары
- •9.1. Жөндеудiң технологиялық процесінің негiзгi кезеңдерi
- •9.2 Үлгiлі бөлшектерді және механизмдерін жөндеу
- •143 Сурет. Жонғыш білдегінің айналдырықтың жөндеу сызбасы
- •144 Сурет. Сыналы белбеудің орналастырылу сұлбасы
- •I, 2, 3, 4 - тiстi доңғалақтың беттерi жөндеуге ұшыралатын
- •145 Сурет. Тiстi доңғалақтың жөндеу тiзбегі
- •147Сурет. Тiстi тәж бұрандалармен, (а)пісірумен және (ә)бұрандамамен және (б) кілтекпен секторларында орнату сұлбасы
- •148 Сурет Құрама текстолит тiстi доңғалағының уақытша жөндеу
- •149 Сурет. Бұрамдық доңғалағының тiстi тәжiн алмастыруды сұлба
- •9.3. Құрал-саймандардың жасау және жөндеу
- •151 Сурет. Әмбебап патрондар
- •152 Сурет. Оқтаулы кондукторлар
- •153 Сурет. Әмбебап-құрама құрал-сайманның сұлбасы
- •154 Сурет. Қаңылтақты бұрамалы қысқы
- •155 Сурет. Негiзгi тiректер
- •156 Сурет . Призмалар
- •157 Сурет. Саусақтарды қондырғы
- •158 Сурет. Бұрамалы қыспақтар
- •159 Сурет. Эксцентрикті қыспақтар (в — эксцентриситет)
- •160 Сурет. Кондукторлы төлкелер
- •161 Сурет. Саңылауларды координаталық өңдеу үшiн әмбебап
- •9.4. Гидравликалық жетектердің түйiндерiн жөндеу
- •162 Сурет. Құбырларды және шлангтердi қосу
- •163 Сурет. Құбырларды шырқайналдыру және ию
- •1, 4, 11, 15 - Мойынтректер; 2 - тұрқы; 3, 12 - тістегеріштер; 5, 16 - ернемектер;
- •164 Сурет. Тістегерішті сорғыш
- •165 Сурет. Сынау стендiнiң сұлбасы
- •166 Сурет. Тілімшелі сорғы
- •9.5. Негiзгi механизмдерді және түйіндерді бақылау
- •167 Сурет. Құралкүймешіктердің орын ауыстыруды түзу сызықтығын
- •168 Сурет. Орын ауыстыруларды түзу сызықтықтығын сым арқылы және микроскоппен тексеру
- •169 Сурет. Машина жасауда қолданылатын оптикалық өлшемдер үшiн коллиматор
- •170 Сурет. Автоколлиматордың сұлбасы
- •171 Сурет. Күймемен және деңгейдi (извернутости ) иiлгендiктi анықтау:
- •9.6. Жөнделетін жұмыстарды орындау кезде қауiпсiздiк талаптар
- •10 Тақырып. Бөлшектерді қалпына келтіру
- •10.1 Жалпы мәлiметтер
- •174 Сурет. Су қобдиы және салмақтармен тартпа шкаф
- •175 Сурет. Эпоксидтық шайырдың негiзiнде құрамның даярлауы
- •10.2. Сызаттарды бiтеу
- •176 Сурет. Сызаттарды бiтеу
- •177 Сурет. Бұрандамалауға бұранды саңылаулары бар сызат
- •178 Сурет. Металлдық жапсырманың қоюы арқылы сызаттарын бiтеу
- •10.3 Ойықтарды бiтеу
- •179 Сурет. Жапсырмалардың салуы бар ойығының бетiмен бiрдей қылып бітеу
- •180 Сурет. Жапсырмалардың салуы бар ойығының бiтеуiн айқастыру
- •181 Сурет. Металлдық жамауды салу арқылы ойықтарды бiтеу
- •10.4 Жылжымайтын бұранды түйiндестердiң қалпына келтiру
- •182 Сурет. Бұрмалауды қоюды бұранды саңылауды қалпына келтiру
- •10.5. Полимерлi жабындарды газ жалынымен жүргізу
- •183 Сурет. Полимерлi жабындарды газ жалынымен жүргізу үшiн жабдық
- •10.6. Синтетикалық желiмдердi қолдану
- •184 Сурет. Қозғалтқыштың картерiндегi сызаттарды бiтеу
- •11 Тақырып. Пісіру туралы жалпы мәліметтер
- •11.1. Газбен пiсiру
- •11.2. Электрлі пісіру
- •11.3. Металлды газды оттекті кесу
- •11.4. Қауiпсiздiк талаптар және еңбектi қорғау
- •12 Тақырып. Технологиялық жабдықты майлау
- •12.1 Қирату және технологиялық жабдықты тозудың түрлерi
- •12.2 Тозудың механикалық түрлерi
- •183 Сурет. Бөлшектердiң тозу сипаты
- •184 Сурет. Домалау мойынтiректерiнiң тозуы
- •12.3. Үйкелiстiң түрлері және майлау материалдары
- •12.2. Майланатын майлар және оларға қоспалар
- •12.3. Технологиялық жабдықтың майлау режімін және түрін таңдау
- •12.6. Қою майлаудың орталықтандырылған жүйелері
- •12.7. Айналымынды сұйық майлау жүйелері
- •185 Сурет. Ротациялық-поршень сорғыштың сұлбасы
- •186 Сурет.Тістегерішті сорғыштың сұлбасы
- •187 Сурет. Фдж түрдiң диск сияқты өздiгiнен тазартатын сүзгiсiнiң сұлбасы
- •188 Сурет. Май суытқыштың сұлбасы
- •12.8. Құбыржолдар және арматура
- •189 Сурет. Құбырлардың қосылыс түрлері
- •13 Тақырып. Полимерлік материалдардан газ құбырларын жинақтау және сынауын жасау ерекшеліктері
- •13.1 Полимерлiк материалдардан құрбырлар және бөлшектер және оларды қолдану
- •13.2 Құбыржолдарды қосу түрлерi
- •190 Сурет. Термопластардан құбыржолдардың ажырамайтын қосулары
- •191 Сурет. Термопласттардан құбыржолдардың ажырамалы қосылысы
- •192 Сурет. Бурттары бар құбырлардың фаолитовты қосылысы
- •13.3 Кесу, ию және құбырларды қалыптау
- •193 Сурет. Қалыптаумен құбырлардың шеттерін өңдеу сұлбасы
- •13.4 Құбыржолдарды құрастыру, пісіру және жабыстыру
- •194 Сурет. Құбырларды және бөлшектердi жапсардың түйiспелiк пiсiру сұлбасы
- •195 Сурет. Нспм-110 түйістіріп пісіретін қосылыстар үшін электрқыздыру құрал
- •196 Сурет. Құбыржолдардың пісіру бөлшектерiн жасауды сұлба
- •197 Сурет. А)- түйiскен кең қоңыш және құбырлар
- •198 Сурет. А)-аспап түйiскен үшiн кең қоңыш және ә)- пісіру кең қоңыш - түйiстiру үшін
- •199 Сурет. Қол газды шыбықты пісіру а- кәдiмгi және ә- жылдамды сұлбасы
- •13.5 Пісірілген және желiмдi қосылыстардың сапасын бақылау
- •13.6 Құбыржолдарды монтаждау
- •200 Сурет. Резеңке сақиналарына вpacтpy6ның құбырларды жинақтау үшiн
- •13.7 Құбыржолдарды жинақтау және сынау кезінде қолданылатын конструкциялар
- •201 Сурет. Пластмасса құбырлары үшiн тiректердiң конструкциясы және самай асты
- •14 Тақырып. Уран жер асты өндіру және оны өңдеу
- •14.1 Уранның ашылуы және оны өнеркәсіпте қолдану
- •14.2. Уранның табиғатта таралуы және Қазақстан кен орындары
- •14.3. Уранның физикалық және химиялық қасиеттері
- •14.4 Уранды өндірудің жер асты скважиналық шаймалау әдісі
- •14.5 Өнімді ерітінділерді қайта өңдеу
- •14.6 Дайын өнімді алу
- •14.7 Кеніште өнімді ерітінділерді қайта өңдеудің технологиялық және аппараттық сұлбасы
- •Глоссарий
- •Қазақша ‑ орысша сөздігі
135 Сурет. Арақашықтық епелектiң қалыңдығын анықтау сұлбасы
Епелектердiң жуандығын ба, iшкi обоймалардың арасындағы шарттардан таңдайды δ = Hср+0,02 мм сыртқы обоймалардың арасындағы орташа арифметикалық қашықтық; 0,02 мм - саңылаулар қажеттi кепiлдiк беретiн кiру рұқсаты.
Епелектер δ тиiстi қалыңдыққа ның қайрауларымен қамтамасыз етедi. Епелектердiң қалыңдығын iшкi обоймалардың арасындағы 3-6 мм шектерiндегiн таңдайды. Екiсi епелектердi шынықтырады. Электр қозғағышының ортаға келтiруi сорамын құрал-саймандардың енен дәрменмене дейiн өндiрiп алады.
Поршень сорғыштарын қояды пломбалаған. Өндiрiп алмайтын олар тексерудi сондықтан. үрлегiштер алып тастамайтын бүлiнуден қорғаған сылауды сұыйқ консервiлейдi. Егер қотара соратын сұйықта рұхсат етiлмейдi сылаудың мазмұныса, үрлегiштiң iшкi қуыстары 70÷90°С температурасымен суды үрлеудi сылаулардан тазартады, сыртқы беттер жанармаймен немесе уайт-спирит суланған ескi-құсқылармен үйкеп тесу қажап тоздырады.
Сорғыштың монтажы оның iргесiне қоюда және су перiсi және бумен құбырлардың төменгi қосуында болады. Құбырлар күштер алып беруi керек сорған. үрлегiшке сықау құбыржолындағы қысымның пульсi және берудi бiр қалыптылықтың кiшiрейтулерi мақсатпен тiкелей үнемi бейтарап газ немесе ауа болуы керек болатын (ол егер зауытпен жабдықтауды комплектте ескерiлмеген) әуе қазығы орнатады.
Поршень сорғыштары үшiн вакуумның әсерiнен деформациялайтын құбырлар соруды сызықта қолдануға рұқсат етiлмейдi.
Сорғышта тығыздағыштық нығыздалуларды күй және штоктердiң орын ауыстыруын байсалдылықтар тексередi. Егер электр қозғатқышпен сорған әртүрлi рамаларға орнатылса, онда олар қоюдың жанында ортаға келтiредi. Түрi төлқұжатта көрсетiлген соратын сылауды үрлегiштiң корпуста айдаушы түйiнi ақырғы олардың қоюынан кейiн құяды.
Монтаждың орынында бақылау, толық емес және толық бұзуға душар бола аладуға соруға керек болса.
Сорғышпен бақылау бұзуының жанында арматураны, клапандар, бумен және гидравликалық цилиндрлардың қақпақтарын шешедi. Тығыздағыштық нығыздалуларды талдайды және толтыратын заттарды алып тастайды. Арнайы кiлтпен муфталардан түйрегiштерiн бұрап алады. Цилиндрлардан пiскектерi алады. Сорғышпен қойылатын арнайы кiлттiң клапан қорабының ұяларынан клапандармен бiргелердi ерлерi алады.
Сорғыштар, бұдан басқа операциялардың толық емес бұзуының жанында, тетiктердiң түйiндерiн шешiп талдайды. Пiскектер және мысқалдарды талдайды, сальниктердiң корпустарын шешедi. Жағалауға таяу жер үрлегiштерде пiскектердi талдайды, бастаушы бiлiктiң қақпақтарын шешедi және шатундары бар бiлiк және жорғалағыштармен алады. Жетекшi белдiктен шығарушымен шкивтердi шешедi және жетекшi белдiктер алады.
Толық бұзуды слесарь шеберүстелде ерекше жағдайларында өндiрiп алады: барлық қалған бөлшектер корпустардан үзедi, сақтағыш клапандарды талдайды. Цилиндрлардың төлкелерi олар алмастыру тек қана қажеттiлiк жағдайда жаңа итерiп шығарады.
Егер цилиндрлардың төлкелерiнiң диаметрi тозудың нәтижесiнде үлкейсе, салыстыр-ғанда бастапқы өлшемдi 0,25-0,3 мм, қабырға шамаға цилиндрлардың төлкесi 20% қалыңдықтан аспайтын қашайды.
Клапандардың жұмыс беттерi және сонымен бiрге тозуды шара бойынша шашы ағарды қашап ысқылайды. Металлдың орымы 1,5 мм аспауы керек.
Сорғыштардың құрастыруын керi реттерде жүзеге асырады. Ерекше iлтипат бекiткiштi сенiмдiлiктерге айналдырады ұялардағы клапандары және ерлерге клапандардың ысқылауын тығыздықты шашы ағарды. Пiскектер түйрегiштерде берiк бекiтедi.
Сақиналар пiскек ойыстарындағы оңай жылысуы керек. Дұрыс күйдегi төсемдерi берiк қысуы керек. сорғыштың төлқұжат көрcетiлген қысымға сақтағыш клапандарды реттейдi. Ванның түрiнiң вакуумды сорғыштары. Жүйесiне сорғышының төменгi қосуларына дейiн вакуумның құрылған шамаларын тексередi. Жiберетiн түтiктегi бұқтырмалары орынына ол үшiн сынап компрессия манометрлерiн қосқан немесе аспап дәлдiгi бойынша басқа ұқсас арнайы тығыз бекiтiлген қақпақты орнатады. Егер қалдық қысымға төлқұжат мәлiметiмен сәйкес келсе, сорған жүйелерге қосады. Ерекше iлтипат құбырдың тығыз бекiтiлгендерiне айналдырады.
Вакуумды сорғыштар олардың бұзуын қажеттiлiктi шығаратын пломбалалған түрде қояды. Егер мұндай қажеттiлiк пайда болса, онда бұзуды нұсқауға сәйкес зауыт-жасап шығарушы таза жүзеге асырады, шеттетiлген бөлме жылу. Тазалық, бұзу және құрастыруды процессте - үрлегiштiң нормалы жұмысы үшiн керектi шарт. Жағады сорған және тек қана арнайы вакуум майы оларға құяды. Құрастырудың жанында барлық бұрандалық қосылыстар толтыра созады. Бұранды штуцер қосулары денелiк ескерт зығыр орамасы бар эмальмен жабады. Құрастырулардан кейiн сорған 48 сағ iшiнде шыдайды, не ол кейiн майлармен жанар май құяды және жiберулерге дайындайды.
Сорғыштарды жаттықтыру және жөндеу
Сорғыштар. Сорап агрегатын дайын тұрған iске қосуға жұмысқа немесе жергiлiктi басқару пультiнен қосады, немесе орталық диспетчер пультiнен автоматика жүйе болған жағдайда. Жөндеудi процесстегi алғашқы жiберулерi жергiлiктi пульттен қолдан өндiрiп алуға ұсынылады. Айдаушы қозғаушы жоғарғы палубаның iске қосуын нұсқаумен сәйкес және номиналды айналу жиiлiгiнiң олары табыс бойынша асуы керек тап қалған амперметрдiң көрсетуi тексередi. Содан соңы подшипниктердiң күйлерi тексередi: мойынтректердің температурасы немесе сальниктiң корпусының қатты жоғарылатуында, бiрақ үшiн кемшiлiктердi жою агрегат салқындату жүйесiнiң нормалы жұмыс жасауында тоқтатады. Егер қысым түтiгiндегi манометрдiң көрсетуi төлқұжат мәндерiне сәйкес келсе, қысым жапқыштарын бiртiндеп ашады, электр қозғағышының жүктемелерiне қадағалайды. Агрегатты электр қозғағышының шамадан тыс жүктеуiнiң жанында дереу тоқтатады.
Қысым жапқышын көрсетулерге немесе бастырмалатудағы шығын өлшегiш құрылым немесе манометр арналған анықтаған ақшалай параметрлер номиға агрегаттың қорытындысына дейiн ашады. Төлқұжат аталып өткен параметрлер үрлегiш аса шамадан тыс жүктеуге жол беруге болмайды. Жұмысқа жiберсiн сiңетiн құбыр, таралуды сызық және жүк түсiруде шұраларында жабулы жапқыштарда сорған бесiншi үзiлдi-кесiлдi рұқсат етiлмейдi, (жабулы қысым жапқышына) нөлдiк берудiң жанында үрлегiштiң күшiнiң сәйкестiгi мiнездеме бойынша тексередi. Сорғыштардың жұмысы ыссы суда жабулы қысым жапқышы және асылымды бойдақтың жоқтығында су бесiншi сорғышқа булаудан аман болу үшiн рұқсат етiлмейдi.
Шеткi тығыздауларға және мойынтректерге және мойынтректердің жұмысына мұздатқыш суды берулердi тексередi. Мойынтректерден шығатын есiктегi майдың температурасы 65°С тотығуды құтылуға оны қатал болуы керек. Электр қозғағышының жүйесiндегi ауаның температураларын тексередi.
Мойынтректердің дiрiлдеуiн деңгейлер тексередi. Дiрiлдеудi жiберiлетiн деңгей ротордың айналу жиiлiгiнен тәуелдi болады:
Ротордың айналу жиiлiгi, айн/мин...... 375-500 750-1000 1500 3000 аса
Екi есе шығын тербелiстер амплитудасы, мм .............0,12 0,1 0,07 0,05 0,02
Жаттықтырудың жанында шеткi тығыздауларды жұмыстарды тексередi. Сальниктiң толтыратын заты нәзiк ақырын ағыспен су ол арқылы келiп жату үшiн сайып келгенде қысуы керек. Сонымен бiрге толтыратын зат жақсы жағылады және берiледi сальниктен жылу. Тамшы ағып кету тұрақты температуралық тәртiпте домалақ тығыздау арқылы рұқсат етiледi. Сонымен бiрге саңылау тығыздаулардан кейiн сыртқы тамшы ағып кетулерге рұқсат етiледi, содан соң (бiлiктi бағыттағы жоқтығы) ротордың орнықты жағдайы сорғыштың әртүрлi жұмыс тәртiптерiнде тексередi.
Жаттықтырулар процессте сорап агрегатының жұмыс iлескен дыбыстардың сипаттарына құлақ түредi. Дыбыстар немесе шулардың сипатының өзгерiсi сорғыштардың жұмысында қисықтықтардың пайда болуы туралы куәландырады.
Жаттықтыруды қажеттi уақыттың iшiнде жүзеге асырады. Жаттықтыруды ұзақтық журналдарда бекiтедi. Әдеттегiдей, егер сорған жұмыс iстедi ағымында 72 сағ. үзiлiстерсiз осыдан кейiн сорған бойынша оның күйi туралы соттауға болатын агрегаттың қашып шығы бұл уақытта өлшей тоқтатса, жаттықтыруы бiткен болып есептеледi.
Жаттықтырулар процессте келесi жағдайлардағы үрлегiштiң авария тоқтауын қажеттiлiк пайда бола алады:
- мойынтректер, саңылау және домалақ тығыздаулардан түтiннiң пайда болуында; ұшқындар немесе электр қозғағыштарынан жанып тұрған изоляцияның иiсi;
-бұзылған жерде биiк қысым және қысым құбырында жылдам жылдам үдейтiн сыздауықтардың пайда болуы немесе өткiзгiштiң май беттi;
-ар жағында қысым бесiншi бу түзiлудi тең қысымға болып қалыптасатында үрлегiштiң булауында;
- қағыстардың агрегатында немесе күштi дiрiлдеудi пайда болуда;
- қайғылы жағдайларда.
Роторлар сорғыштың авария тоқтауынан кейiн қолдан айналдырады, ырың-жырың себептердi анықтайды және оларды жояды.
Жаттықтырулар iлесе агрегаттың ортаға келтiруi, жалғағыш муфтаның күйлерi тексередi және баяулатқан гайкалар тартады.
Поршень сорғыштарының жiберуi сыналатын күйiнде шұралар кiруге ашады және шығу. Шұраның бумен цилиндрлерiнiң соруларынан кейiн жаңа қажеттi сорғыштың жұмыс тәртiптерi буды орнатады. Егер сорғыштың жұмысының ырғақтығын болмаса немесе корпус туралы пiскектiң соққылары естiледi болса, бу үлестiрiлудiң тетiктерiн сол немесе сорғыштың нормалы жұмысының табысына дейiн басқа жағынанына бу үлестiрушiнi шток айналдыра реттейдi. Жұмысқа iске қосудан кейiн бумен майлаушылар маховиктiң айналуы ине сияқты клапан жолымен аша iске асырады. Бумен майлаушылар маймен үрлегiштiң әрбiр 4 ч жұмысынан кейiн толтырады. Жұмыс iстейтiн сорғыштың i майлаушының күйiктен аман болу үшiн жаңа паромы нұсқауда зауыт-жасап шығарушы көрcетiлген тiзбектерде толтырады. Қатты металлдық қағыстарда сорған шұраның жабуымен жаңа пара тоқтатады. Барлық шұралар тоқтаулардан кейiн жабады, үрлеу ашады. Жағалауға таяу жер үрлегiштердiң жiберу және тоқтаулары қосындымен және электр қозғағышының сөндiрулерiмен жүзеге асырады.
Вакуумы плунжер түрi сорған мұндай тiзбектегi жұмыстарына iске қосады: май өлшегiш шынының шұраларын ашады, суларды тұжырымдайды сорамын; дозаторларды жабады; өткiзгiштiң майы шұраларды ашады және айдаушы электр қозғағыштары қосады.
Егер сорған су-газды қоспаны, дозаторды қотарады жiберетiн құбырдағы шұраларды ашып байсалды ашса. Егер ұзақ уақыт сорған жұмыс iстемесе, онда iске қосу оны майдың молдығы артынан қинала алады. Осы жағдайда, шкивке ротордың бiрнеше айналымдарына май өткiзетiннiң шұрасы жабылып қолдан қайтарады, майдың молдығы нәтижеде не роторлы камерадан бошалайды. Сорғыштың содан соң iске қосуларын әдеттегiдей жүзеге асырады.
Вакуумды сорғыштың тоқтауының жанында операциялар керi тiзбектерде өндiрiп алады. Құбырлардың жүйесiнiң жұмыс схемасында сорап агрегатының жөндеулерiн жаттықтырулардан кейiн жүзеге асырады.
Жөндеулер процессте тарттырады оның мiнездемелерiнiң анықтауы және жұмыс аймағының анықтауын мақсатпен осы жүйеде сорған; агрегатты автоматика және басқаруды жүйелердi талқылайды, қорғау және сигнализацияның жүйелерiн реттейдi; кавитация құбылыстарының барлық болуы мүмкiн жұмыс тәртiптерi, жоқтығына үрлегiштiң жұмысының орнықтылықтары тексередi тағы басқалар, монтаждың дұрыстығы және мiндi жояды. Жөндеудi қолдану кезiндегi қызыметшiнiң тiкелей қатысуында жүзеге асырады. Жөндеулер процессте номиналды параметрлерде кемiнде 4 сағ. жұмыс iстеуi керек сорған.
Сынау нәтижелерi пайдалануға сорғыштың өткiзуiнiң жанында негiзгi құжаттар болып табылады, не туралы акттердi құрайды. Өткiзулердi актке келесi құжаттарды қоса тiркейдi: iргелердiң қабылдау актi; құрастыруды және монтаж, атқарушы схемаларға формулярлар; жұмыс параметрлерiне сорап агрегатының сынақ актi; агрегаттың пайдалануы үшiн өзгерiстердiң оларындағы монтаждың процесс енгiзiлген қажеттi жұмыстық сызбаларды комплект қажеттi. Актке ерекше жағдайларында тағы басқа құжаттарды қоса тiркейдi. Пайдалана соратын қызыметшiге арнайы аспаптың комплектi және құрал-саймандар, зауыт-жасап шығарушы түскен қосалқы бөлшектердi алып бередi.
Сорғыштардың іске қосу және қызмет көрсету
Сорғышты орнату. Осыған дейiн бiз бiрақ собствендердi қарадық сорған. Iс жүзiндесi сорған тиiстi арматура жабдықталған құбырлардың жүйесiне қосылады. Нормалы сұйықтық беру үшiн қажеттi барлық жабдықты жиынтық қажеттi сору қоюын атауды тасысады. Сору қоюын схема 136 сурет көрсетiлген. Сызықты 1 сұйықтың қабылдау резервуарын түседiден соратынына 2 қабылдау торы 3 арқылы, iрi бөлшектердiң сақтап қалатын дәл тигiзуiн 4 сорған, және 5 суды бағытшаң өткiзетiн қабылдау клапаны. Бұл үрлегiштiң құюын елеулi жеңiлдетедi, үрлегiш керiден қабылдау резервуарға сұйықтың шығуы өйткенi сақтап қалады. Қабылдау клапаны бiрақ соруды мүмкiн биiктiктiң кiшiрейтуi шақыратын түбегейлi кедергiмен ие болады.
Ол iрi қоюларда сондықтан үрлегiштiң құюын күрделену арынды сызықта, неткенмендердi құруға қалайды. 136 сурет бiр жағынан шартты сәйкесiнше қысымға және сiңетiн сызықтармен, iс жүзiнде бiр-ақ олардың iшiнен қолданады (136 сурет) кеpi клапандар көрсетiлер едi атап өтемiз.
Сұйықтың сiңетiн сызығын түседiден сорына. Егер сорған (қоректендiргiш, конденсат) тiреумен жұмыс iстесе, онда сiңетiн сызықтың монтаж немесе жөндеу сiңетiн сызықтан уақытында бөлiп тастау соруға мүмкiндiк беретiн монтаждық жапқышты 7 орнатады. Сорған арынды сызыққа сұйық 8 бұдан әрi әпередi - 9-шы қысым резервуарына. Арынды сызықта зығыр дүкенi 10 жапқыш, Ұстанов, берудi реттеу және үрлегiштiң ажыратуы үшiн қызмет көрсетедi. Арынды сызықта суды берiлетiн үрлегiштiң сандары есепке алу үшiн 11-шi шығын өлшегiш орнатылған. Арынды сызықта қысым сорғышпен және қысым жапқышының аралығында 12 манометрiмен өлшенедi. Сiңетiн сызықтағы қысымы 13 қоректендiргiш үрлегiштер манометрмен немесе вакуум өлшеуiшпен сонымен бiрге тексередi дейiн су температураны өлшем үшiн термометрлермен сонымен бiрге жабдықтаған және үрлегiштен кейiн. 8.
Күрiкшке13 сүйеу жұмыс iстейтiн үрлегiштердiң қоюды қоюының тек қана негiзгi элементтерi көрсетiлген үрлегiштердiң құюы үшiн (сорған немесе вакуум- сорған) қосалқы жабдығы болатынын атап өту керек.
