33 Сурет. Серiппелер
Серiппелер серiппелi немесе серiппегішті болаттанлi даярлайды. Бұл жоғары көмiртектi болат немесе маргандық қосымшасы бар қоспасыз болат серiппелi және серiппегішті болат, хром, вольфрам, ванади, кремни бола алады. Серiппелi және серiппегішті болат, қыздыру өңдеуiн шарттың химия құрамы, сонымен бiрге механикалық қасиеті тиiстi МЕСТ және техникалық шарттармен анықталатын болады.
Серiппелердi қолдан даярлайды немесе машина әдiсiмен. Ең оңай қол әдiстерiнiң бiрi диаметрдi сабы бардың дөңгелек сырығы, серiппенiң бiрнеше кiшiсi iшкi диаметрi, және қыспақтардың беттерi губка қабаттасқан арнайы ағаш беттер көмегiмен (34-шi сурет) қыспақтардағы серiппелерiнiң жасауы болып табылады. Бұрандалы серiппелер бұрғылайтынға, токарь немесе арнайы орайтын станоктер сонымен бiрге орауға болады.
34 Сурет. Қолмен қыспақтарда бұрандалы орау
Бұрандалы серiппенiң орауы үшiн қажеттi дөңгелек қима сымын ұзындығы қажеттi формула бойынша анықталады:
L = π∙Dcp∙n,
L - сымның толық ұзындығы;
Dор - серiппе орамдының орташа диаметрі (iшкi диаметрге тең плюс сымның диаметріне);
n – орамның саны.
Резеңке жалғағыш серiппелейтiн муфтасы - бұл серiппенiң бiр түрi. Резеңке жалғағыш серiппелейтiн бөлшектерi бiлiктердiң қосуы және динамикалық жүктемелердiң шартты жұмыс iстейтiн басқа бөлшектердi қатар үшiн әртүрлi машиналарда, тетiктер және жабдықтың қолданулар табады. Қабiлеттiлiктiң олар энергияны қабылдап жинақтап, тербелiстер өшуге ие болады илгішті және серпiмдi муфталарды қолданады.
Ең алдымен серiппелер немесе резеңке жалғағыш серiппелейтiн бөлшегiн қоюды алдында машина немесе тетiктiң құрастыруына сызбаға түр, мiнездеме және серiппенiң сапасының сәйкестiгi және техникалық талаптарға тексеруi керек.
Сәйкес келмейтiн бұл талаптар немесе серiппе немесе резеңке жалғағыш серiппелейтiн бөлшегiн болатын механикалық зақымданулар машинаның жұмысқа қабiлеттiлiгi немесе тетiктермен қамтамасыз етпейдi. Түзетуге және металлдың июдi жанында қолданылатын құралдардың техникалық күйiн тексерiп, тақтаға, қыспақтар немесе басқа құрал-саймандағы материал дұрыс және тура бекiту керек. Алдыңғы тiзелердегi киiмнiң жеңдерi түймелеуi керек, қолда қолғап киiну керек.
5.8. Қолды және механикалық кесу немесе кесіп алумен
Кесу қол қайшылары, қашау немесе арнайы механикалық қайшылар көмегiмен екi жеке бөлiктерге (затты ) материалдың бөлiнуiнiң операциясы деп аталады.
Кесу алумен қолмен немесе механикалық қол ара немесе дөңгелек ара көмегiмен (затты ) материалдың бөлiнуiнiң операциясы деп аталады.
Металлдың кесiндiлерi үшiн ең оңай аспап кәдiмгi қол (35-шi сурет) қырықтық болып табылады, (жоғарғы шаншып аударатын шет оңнан солға немесе төменгi шаншып аударатын шет сол жақта) оң және сол болады.
35 Сурет. Металлдарды кесу үшiн қолды қайшылар
Қырықтық шеберүстелге бекiтiлген қолды немесе тұрақты бола алады. Механикалық құрылымдарға және жабдыққа дiрiлдi қырықтық жатады және машинкалар, тұтқалы механикалық қырықтық, сонымен бiрге көлбеқайшылы қырықтық және баспақтар жатады.
Қалыңтырлы материалды кесу, фасонды бөлшектердi кесу әсiресе, газды ацетилен - оттек оттығымен өндiрiп алады, бiр қатар жағдайда - арнайы фрезалармен тағы басқалар фрезерлiк станоктерде бармақ.ты шыбықты материалдың кесуi кесiлетiн кескiштермен токарь станоктерiнде өндiрiп ала алады. Құбырларды арнайы құбыр кескiштермен өндiрiп алады. Материалдарды кесу үшiн тағы басқа тетiктер тұрақты немесе жайылмалы шеңберi бар қолды және механикалық қол аралар, таспа сияқты ара, дөңгелекті араларды қолданады.
Қолды қайшылар 1 мм ге дейiн қалыңдықты қаңылтырды кесу және темiр жазықты үшiн қырықтық қызмет көрсетедi, сонымен бiрге сымды кесу үшiн. 5 ммге дейiн қалыңдығымен жапырақты материал тұтқалы қайшыларға бiлемдейдi, қалыңдықпен материал 5 мм ден астам - механикалық қайшыларға қызмет көсетеді. Шаншып аударатын шеттердiң кесуiн алдында маймен сылау керек.
Шаншып аударатын жиiрек қайшылардың ұштауын бұрыш сипат және бiлемделетiн металлдың маркасы және материалдан тәуелдi болады. Бұл бұрыш аз болған сайын сол материалға қайшыларының шаншып аударатын шеттерi жеңiлдеу кесiп орнатады, керiсiнше. Шаншып аударатын шеттер ұштаулар жанында дегенмен аз көмiр жылдам уатылып бiтедi. Ұштауды бұрыш iс жүзiнде сондықтан шектердегi 75-85о таңдайды.
Қайшылардың топастанған шеттерiн тегiстеу станоктерiнде ұштайды. Фомкалардың арасындағы ұштау және таратуды дұрыстықтарын қағазды бiлемдей тексередi.
Қолды қол арасы тұрақты немесе реттелетiн жақтаушадан, сап және қол ара полотнодан тұрады. Төсем екi болаттан жасалған бағытсұққышты, бұрандама және сомын-қосқұлақ көмегiмен бекiнедi. Сомын мен бұрандама полотноны керiлу үшiн (36-шы сурет) қызмет көрсетедi.
1, 5 - тiлiктермен бастары; 2 - құлақты бұранда; 3 - жақтауыш; 4 - қолсап; 6- қол ара төсем