12.3. Үйкелiстiң түрлері және майлау материалдары

Майлаулар негiзгi тағайындау үйкелетiн беттердiң тозуын үйкелiс және сақтап қалу немесе кiшiрейтуге жоғалтуларын төмендету болып табылады; сонымен бiрге майлау қарсылық бiлдiру үшiн қолданылады жылу, коррозия және тозудың өнiмдерiнiң алып тастауынан бөлшектердi сақтау. Технологиялық жабдықты үйкелiстiң түйiндерiнiң майлаулары үшiн майлаушы материалдардың үш түрлерiн қолданады: (минерал майлар) сұйық, (консистент пасталары немесе әсем майлаулар) қабадай және (қурап қалған ) қатты.

Мұнайды өңдеудiң өнiмдерi және олардың негiзгi артықшылықтарымен минерал майлар жүйедегi регенерация және үздiксiз таралуды жүзеге асыру қалпына келтiрудi салыстырмалы аласа құн, болмашы iшкi үйкелiс, мүмкiндiк жолымен болып табылады. Сұйық майлау сұйық немесе үйкелiстiң жартылай сұйық түйiндердегiнi әдетте қолданылады және майдың ағып кетулерi құтылуға мүмкiндiк беретiн сенiмдi тығыздау талап етедi.

Минералды маселдердiң мiнездемелерiмен негiзгi физикалық-химия тұтқырлық, лапылдау температурасы және мұздап кетулер болып табылады және тағы басқалар.

Тұтқырлық-бұл майдың қасиетi қималы күштiң әсерiмен оның жiктерiнiң салыстырмалы жылжуына кедергi көрсету. Тұтқырлық iшкi үйкелiстi мiнездейдi және майдың ең маңызды мiнездемелерiнiң бiрi болып табылады, ең алдымен оған өйткенi үйкелiс, кедергi жасау, шашыратуға жоғалтуларға тәуелдi болады және (немесе салыстырмалы) шартты тұтқырлық кинематиялық (немесе абсолюттi) динамикалық танып бiлу тағы басқа сол сияқтылар.

Жағатын майдың тұтқырлықтарына байланысты жеңiл, орташа және ауырға бөледi. Майларды тұтқырлық әр түрлi факторлардан тәуелдi болады және оның температурасынан ең алдымен - тұтқырлықтың температурасының жоғарылатуымен азаяды. Минерал майлар кейбiр орташа жұмыс температурасы үшiн тұтқырлық бойынша таңдайды, үшiн (жеңiл және орташа маселдер үшiн) тұтқырлықтың үйреншiктi мәндерi 50 °С болғанда не қолданады немесе 100 °С (үшiн ауыр). Керек температураға майдың тұтқырлығының қайта есебi арнайы формулалар, кестелерге немесе номограммалар бойынша өткiзедi. Машиналар және температураның тербелiсiнiң механизмдері болмай қалмайтын жұмыс iстегенде тұтқырлықтың түбегейлi өзгерiсiне келтiре алатындығы және, бөлшектер және түйiндердiң үлкен тозуына салдардан, температурадан тұтқырлықтың тәуелдiлiгi сызықты емес және маңызды пайдалану сипаттама болып табылады.

Майларға бiр қатар жағдайда көрсеткiштерiмен майдың коррозия қасиеттерiн анықтаған және еркiн органикалық қышқылдардың мазмұнының көрсететiн қышкылдық сан қызмет көрсететiн химия табандылығының талабы көрсетедi; майдың қабiлеттiлiгiн (кокс ) қатты тұнбалардың ерекшелеуi бар биiк температураларының әсерiмен шiруге қамтып көрсететiн кокс саны; өртенбейтiн заттардың онындағы майдың тазартуын сапа және бар болуды мiнездейтiн күлдiлiк. Майдың сапасына еркiн сiлтiлер, су және механикалық қоспаларды мазмұн сонымен бiрге ықпал етедi. Еркiнi сiлтi сал, еркiн қышқылдарға қарағанда, емес қара сезiнедi, түстi металлдармен; қышқыл құбырлардың iшкi қабырғаларына тұнбалықтарын құрастырады және нақ сол төмендетедi де, сiлтi сал да майлау жүйелерiнiң тиiмдiлiгi сонымен бiрге.

Суды майдағы бар болу құбырлардың iшкi қабырғаларына және металлдық беттердiң тотығуына конденсаттың заттың пайда болуынайды. Мысалы, механикалық қоспалармен тұнбалық түрде майда немесе металлдық жоңқа, өндiрiстiк шаң ойлап-пiшiлген күйде тағы басқалар болатын қатты заттарды деп атайды. Механикалық қоспалар үйкелетiн беттердiң тозуларын үлкейтедi және құбырлардың есiк аузындағы қималары азайтады. Таза түрдегi минерал майлары жағдайлар көпшiлiгiнде майлаушы материал көрсетiлетiн талаптарға қанағаттандыра алмайды. Қай соған сәйкес болғанын, олар масел неткен қасиеттер жонылуға қарсы, тозуға қарсы тағы басқалар жуушы тұтқырлыққа жақсартып, жiктелетiнiн майға сондықтан (әдетте 3 тен 5%), арнайы қоспаларға толықсытады.

Әсем сылаулар сылақшылар немесе ретiнде қолданады (сабын) май қышқылы немесе (парафин, церезин тағы сол сияқтылар) қатты көмiрсутектер тұздайтын арнайы қоюланғыштардың минерал майында кiрiспе жолымен алған пасталардың түрiндегi майлаушы материалдары болады. Тарату ең үлкен кальци, натри және аралас кальци - натри сабын қоюландырылған сылауларды алды. Физикалық-химия және әсем майлауларды пайдалану сипаттама сипаттайтын негiзгi көрсеткiштермен болып табылады: сылауды жұмысқа қабiлеттiлiктiң жоғарғы температуралық шегiнiң жақын жүрген адам баға беретiн тамшы құлаулар температура; әсем сылауды (қоюлықты, өтiмдiлiк) тығыздық 25°С болғанда мiнездейтiн өтiмдiлiк; құбырлар бойынша қабадай сылауды қотарылуды мүмкiндiктi анықтаған тұтқырлық; сылауды қабiлеттiлiк ауаның оттегi әсердi қарсыласуға қамтып көрсететiн химия тұрақтылығы; су мөлшерi, еркiн сiлтiлер және қышқылдар, күл және механикалық қоспалар; қабiлеттiлiк коррозиядан металлды қоруыштау; сылауды қабiлеттiлiк қысыммен жылжуды қарсыласуға мiнездейтiн берiктiк.

Әсем сылаулар (натри, кальци, литилiк тағы сол сияқтылар) қоюланғыштың түрi бойынша классификациялайды, нашар еритiн t_там < 65°С, орташа балқитын t_там= 65-100 °C жанында, қиын балқитын t_там > 100°С жанында және (тығыздағыш қорғайтын үйкелiске қарсы) тағайындау бойынша. үйкелiске қарсы сылаулармен солидолдар, сталиндар, индустриалды сылаулар тағы басқалар қорғайтын сылауларға болып табылады бүлiнуден қорғаған сылаулар тағы басқалар Тығыздағыш сылаулары және зеңбiрек сылақшы арған техникалық вазелиндердi жатады тығыздаулар, бұрандалық қосылыстар, газды крандардың герметизациясы үшiн қолданады тағы басқалар.

Қатты майлаулар (молибденнiң графит, дисульфидi, вольфрамды дисульфид тағы басқалар) қолдану минералды майлар және әсем майлаулар қайда онда орынсыз немесе мүмкiн емес қолданады. Жамылғыларды түрдегi қурап қалған майлау биiк температураларда жақсы нәтиже бередi, вакуум шарттарындағы және жемiргiш орталар.

Ақаулықтарды басым болатын түр бөлшектердi тозу болып табылады. Жылжымалы түйiндестердiң саңылауларын бөлшектердi тозуды өсiп келе жатуды қарқын және өзгерiс жұмыстың ұзақтығына байланысты нақтылы заңдылықтарда болады.

Бiрiншi мерзiм жұмыстың салыстырмалы аз мерзiмiне тозуды қарқынды өсiп келе жатумен бейнеленедi - бұл бөлшектердi қосымша табыстар уақыт. Мерзiм тозу бұл бөлшектер, майлау және жүктеменiң шарттарының беттiң кедiр-бұдырлығынан көпшiлiгiнде тәуелдi болады. Жұмыс бетiнiң кедiр-бұдырлықтары, сонымен бiрге бөлшектердi тозуды жұмыстың алғашқы кезеңiне жүктемесiнiң үлкеюiмен өсумен едәуiр жоғарылайды.

Екiншi мерзiм, созылымдық бойынша ең үлкен, бөлшектердi нормалы жұмысқа және түйiндеске сәйкес келедi. Бөлшектердi тозуды қалыпты пайдалануды уақытқа табиғи тозу жиi деп аталатын кiшi-гiрiм шамаға үлкеедi. Сонымен бiрге тоздыруды қарқын пайдаланудың шарттарынан, сонымен бiрге уақытылы болу және өткiзiлетiн техникалық қызмет көрсетудi сападан көпшiлiгiнде тәуелдi болады.

Үшiншi мерзiм түйiндестердегiсi салдарынан өсiп келе жатқан саңылаулардың бөлшектерiн тозуды қарқынды өсiп келе жатумен бейнеленедi. Апат қиратуымен майлауды шарттарды бұзылысымен бейнеленiп, бөлшектердi қызып кетумен, шулар және қағыстардың пайда болуымен жарысап жиi бiткен мүмкiн мән артық тозулары бар түйiндестiң жұмысы болып табылады.

Мұндай тозулар шектi деп аталады. Бөлшектер, болатын шектi тозулар, жұмысқа рұқсат етiлмейдi; оларды қалпына келтiруi немесе жаңа алмастыруы керек.

Бөлшектi тозуды өсiп келе жату немесе шектi және бөлшектердi жiберiлетiн тозулар немесе түйiндестiң саңылаулары оңай анықтау мүмкiн түйiндестiң саңылауын үлкеюдi заңдылық бiле оңай анықтау мүмкiн сайып келгенде.

Шектi тозумен тозу, ескiретiн бұйымның тиiстi шектi күйлерi деп атайды.

Жiберiлетiн тозумен бұйымның жанында жұмысқа қабiлеттiлiк жөндеу аралық мерзiм iшiнде сақтай алған тозу деп атайды.