Гипотиреоидтық команың емі

Көк тамырға 60 – 90 мг преднизолонды 5% глюкоза ерітіндісіне қосып жібереді. Оған қоса 5мл 5% аскорбин қышқылын енгізеді. Сүңгі арқылы асқазанға 100 – 200 мкг үш – йод – тиронин жіберіледі. Адамға өлім қатері туған кезде 400 – 500 мкг тироксиннің арнайы ерітіндісін 5% - тік глюкозаға қосып көк тамырға тамшы түрде жібереді. Одан әрі науқастың жағдайын ұдайы бақылап отырып, қанның қысымы қалпына келгенше әрбір 4 – 6 сағатта бұлшық етке 50 – 100 мг гидрокортизон жіберіледі. Сүңгі арқылы әрбір 4 сағатта 100 мкг тироксин беріледі. Тамырдың соғуы жиілеп, дене қызуы көтерілсе үш – йод – тирониннің тәулікті мөлшерін азайтады. Науқасқа деміл – деміл оттегі беріп отырады. Науқас жылы бөлмеге жайғастырылады, комадағы науқасты жылытқышпен жылытуға болмайды, өйткені ол қан қысымын төмендетіп жіберуі мүмкін.

Бақылау сұрақтары

1. Гипотиреоз ауруына жалпы түсінік беріңіз.

2. Сырқаттың негізгі клиникалық бейнесі немен сипатталады?

3. Қалқанша бездің қызметін қандай зертханалық және құрал – жабдық аппарат арқылы тексеру әдістерімен анықтайды?

4. Гипотиреоздың негізгі емдік қағидасы.

5. “Алмастырушы ем” терминін қалай түсінесіз?

Эндемиялық жемсау

Эндемиялық жемсау дегеніміз – арнайы жерлердің тұрғындарында, топырақ пен суда йод жеткіліксіз болғандықтан дамитын қалқанша бездің ұлғаюы. Негізінде таулы жерлерде көп кездеседі: Кавказда, Уралда, Орта Азияда, Алтайда. Көбінесе әйелдер ауырады.

Патогенезі. Ағзаға сумен, тағамдармен, өсімдіктермен йодтың жеткілікті мөлшерде түспеуінен қалқанша бездің тиреоидты гормонының шығарылуы азаяды. Осы себептен қалқанша бездің көлемі үлкейеді. Бездің салмағы 40 – 60 г дейін өседі (қалыпты салмағы 35 г). Бірақ осы өзгерістерге қарамастан қалқанша бездің қызметі бұзылмайды. Негізгі зат алмасу дәрісі қалыпты түрде жүреді.

Клиникалық бейнесі. Эндемиялық жемсаудың клиникалық көрінісі жемсаудың пайда болуымен, оның көлемімен және орналасуымен сипатталады. Көлемінің өзгеруіне байланысты түйінді, диффузды және аралас түрлері болады. Эндемиялық аудандарда тұратын кейбір тұрғындарда бездің біртіндеп сәл ұлғаюы жиі кездеседі, бірақ ауытқулар болмауы мүмкін. Ал кейбір тұрғындарда бездің мөлшері қатты ұлғайып, ауруға әкеп соғуы мүмкін. Көлемі үлкейген жемсау жан – жағында жатқан мүшелерді (кеңірдек пен жұтқыншақ) қысып, олардың қызметін бұзады. Бұл кезде науқастың дауысы қырылдап, жөтел білінеді, дем алу дәрісі бұзылады, тұншығу ұстамасы пайда болады. Өңеш қысылған жағдайда жұтудың бұзылуы байқалады. Мойын көк тамырлары қысылса қан айналымы бұзылады: тері асты көк тамырлары кеңейеді, науқас басын еңкейткенде кернеген сезім пайда болады, беті домбығады. Тамырлар механикалық түрде қысылғаннан дем алу дәрісі бұзылып, кіші қан айналым шеңберінде қан тұрып қалады. Осы себептен “жемсаулық жүрек” белгілері дамиды, яғни жүректің оң жақ бөлігінің гипертрофиясы байқалады. Жемсау жүйке бағандарын қысса, науқастың дауысы қарлығып шығып, көз саңылаулары өзгеріп, көз қарашығы кеңейеді. Қалқанша бездің қызметінің жағдайына байланысты эутиреоидты, гипертиреоидты және гипотиреоидты жемсау болып бөлінеді. Жиі кездесетін эутиреоидты жемсау қалқанша бездің қызметі қалыпты түрде болуымен өтеді. Бірақ эутиреоидты жемсауы бар адамдарды толық дендері сау деп санауға болмайды. Өйткені олардың жүрек – тамыр, жүйке және тағыда басқа жүйелерінің қызметтері аздап болса да қалыпты түрден ауытқуы байқалады. Таулы аймақтың тұрғындарында гипотиреоидты жемсау жиі байқалады. Көбінесе түйнекті түрінде болады. Далалы аймақтың тұрғындарында диффузды жемсау жиі кездесіп, гипертиреоз белгілерімен сипатталады. Гипертиреоз дәрежелері әдетте аса көп емес және аздаған жүректің жиі қағуымен, көз алмасының сәл шығып тұруымен, арықтаумен, саусақтардың аздаған дірілдеуімен өтеді.

Дерт анықтамасы. Эндемиялық аудандарда тұратын тұрғындарда қалқанша безінің ұлғаюы негізінде эндемиялық жемсау диагнозы қойылады. Эндемиялық пен диффуздық уытты жемсауды салыстырғанда гипертиреоздың аздап дамуы мен науқастың эндемиялық ауданнан екендігі есепке алынады. Тиреоидитпен салыстырғанда эндемиялық жемсауда қабыну белгілері байқалмайды. Зертханалық тексерісте қанда йодтың мөлшері төмен болады. Ультра дыбыс арқылы тексеріс қалқанша безде коллоид тінінің көбейгенін анықтайды.

Емі. Эндемиялық жемсаудың алғашқы кезеңдерінде емдік шаралар 0,25% калий йодидінің ерітіндісін енгізумен немесе антиструмин таблеткасын ішумен жүргізіледі. Гипотиреоздың дамуы қалқанша безінің гормон дәрілерін қолдануға мәжбүрлейді. Бұл гормондар қалқанша безінің жеткіліксіздігі белгілерін жойып қана қоймай, сонымен қатар оның гиперплазиясын азайтады. Үлкен жемсау мойындағы мүшелерді қысқанда, түйнекті жемсаудың қатерлі ісікке ауысқанында хирургиялық емді қажет етеді.

Алдын алуы. Йодталған тұзды (1г тұзға 10 г калий йодиді) кең түрде қолдануға кеңес беріледі, калий йодиді таблетка түрінде қолданылады.

Бақылау сұрақтары

1. Эндемиялық жемсаудың жалпы түсінігін беріңіз.

2. Әсер ететін мәмбірлерді атап беріңіз.

3. Сырқаттың клиникалық көрінісіне сипаттама беріңіз.

4. Қалқанша безінің қызметі қалай бұзылады?

5. Сырқаттың негізігі емдік қағидасы.

6. Сырқаттың алдын алу шараларына түсінік беріңіз.

7. Аурудың болжамы қалай болады деп ойлайсыз?