Гепатиттер

Гепатит дегеніміз - бауырдың торшаларының қабынуынан мүшенің диффузды өзгерістерге ұшырауы. Гепатиттің екі түрі болады: жедел және созылмалы. Жедел гепатит – жұқпалы ауру. Созылмалы гепатит – бірте –бірте дамитын түрі. Егер алты ай бойы жедел гепатитке қарсы жүргізілген ем тиімсіз болған жағдайда ол созылмалы гепатитке айналады. Созылмалы гепатитте бауыр торшалары қабынып, диффуздық және дистрофикалық өзгерістерге ұшырайды, бауыр қызметі бұзылады.

Созылмалы гепатиттер

Этиологиясы. Жұқпа мәнбірлер, вирусты гепатит В,С,Д,Е, жұқпалы гепатит А, құрт гелминттері, ішек ауруларының, токсикалық мәнбірлер, ішімдік гепатиттер, аллергиялық гепатиттердің әсерінен бауырда қабыну дәрісі дамиды. Оның өзі уақытында әртүрлі диффузды, некротикалық және дистрофикалық өзгерістерге әкеліп соғады.

Клиникалық бейнесі. Алғашқы кезде созылмалы гепатит белгісіз және баяу өтеді. Науқас басында оң жақ қабырға астының ауырсынуына, аузында ащы дәмнің пайда болуына, тәбетінің төмендеуіне, кекіру, іштің кебуіне, үлкен дәреттің өзгеруіне( нәжістің кідіріп қалуына немесе іштің өтуіне), терінің қышуына, қызыл иектен, мұрыннан қан кетуіне шағымданады. Науқастардың жалпы жағдайы нашарлап, еңбекке деген қабілеті төмендеп, әлсіздік пайда болады. Жалпы қарағанда терісінің түсі сарғыш, денесінде тамыр жұлдызшылары пайда болады. Сипалау жүргізгенде бауырдың көлемі сәл ұлғайғанын, ауырсынуын, бауырдың тығыздануын, көк бауырдың үлкейгендігін байқауға болады. Сырқаттың негізгі даму себептеріне байланысты созылмалы гепатиттің уш клиникалық түрі бар: агрессивті, персистиялық, холестатикалық.

Созылмалы агрессивті гепатит – бұл үнемі қозып, емге бой бермей отыратын ауыр түрі. Сырқаттың бұл түрі тез арада бауыр жетіспеушілігіне әкеліп соғуы мүмкін. Науқастың шағымдары: оң жақ қабырға астының сыздап ауырсынуы, әлсіздік, еңбекке деген қабілетінің төмендеуі, салмағының азаюы, тәбетінің төмендеуі, лоқсу, тамақ қабылдағаннан кейін іштің кебуі, дене қызуының көтерілуі және денесінің сарғаюы, мұрыннан, қызыл иектен қан кетуі, іш қуысына сары су жиналу (бұл белгіні асцит деп атайды). Белсенді гепатитте жиі кездесетін объективті белгілерінің бірі - тамыр жұлдызшалардың және “бауырлы”, эритематозды (қызыл) алақандардың болуы. Сипалағанда оң жақ қабырға астынан бауырдың 5 - 7 см-ге ұлғайғандығы сезіледі. Кейбір науқастарда буындардың ауырсынуы, гломерулонефриттің белгілері білінеді. Жалпы қан анализінде ЭТЖ артады, лейкоциттердің, тромбоциттердің мөлшері төмендейді, АлАТ, АсАТ мөлшерлері көтеріледі. Билирубин мен гаммаглобулиндердің мөлшерлері де көтеріледі.

Персистиялық гепатит негізінде жағымды түрде өтеді. Сырқаттың ағымы толқын тәрізді (қайталанудан кейін ұзақ ремиссия байқалады). Әртүрлі жағымсыз мәнбірлердің әсерінен мысалы, ішімдік, дәрілерден улану, әртүрлі тағамдық улы жұқпалар сырқаттың қайталануына әкеліп соқтырады. Науқастың жалпы жағдайы қатты өзгермейді, оң жақ қабырға астының ауырсынуы байқалады, сипалаған кезде бауырдың көлемі сәл үлкейген, дене қызуы субфебрильді түрде көтеріледі. Зертханалық тексерісте ақуыздың мөлшерінің азайғанын байқауға болады.

Холестатикалық гепатит өт жолдарының дискинезиясының әсерінен туындайтын сырқат. Өт жолдары ісініп, өт жөнді жүрмей қалады. Осының әсерінен өт ұлтабарға түсудің орнына қанға түседі. Нәтижесінде уыттану белгілері пайда болады. Сырқатқа тән белгілер - көздің шырышты қабатының, терінің сары түске боялуы және терінің қышуы. Дене қызуы көтеріледі, науқас әлсізденеді, диспепсия белгілері байқалады. Осымен бірге бауырдың көлемі оң жақ қабырға астынан 1,5 - 3 см-ге ұлғайғандығын, тығызданғанын байқауға болады. Жалпы қан анализінде: холестерин, билирубин мөлшерлері көбейіп, ақуыз құрамы азаяды.

Дерт анықтамасы. Жалпы қан анализінде: ЭТЖ көтеріледі, ақуыздардың мөлшері азаяды, қанның сары суында АсАТ, АлАТ (лактат, дегидрогеназа, сілті т.б ферменттердің мөлшерін) көрсеткіштері көтерілгенін көрсетеді. Тік улы билирубин мөлшері көбейеді. Бауырдың синтездеу жұмысы бұзылғаннан қанда альбуминнің, протромбиннің, фибриногеннің мөлшері азаяды. Бауыр торшаларының зақымдануы АлАТ, АсАТ көрсеткіштерінің көтерілумен сипатталады, Әртүрлі глобулиндердің фракциялары, иммуноглбулиндердің мөлшерінің көтерілуі қабыну дәрісін дәлелдейді. Сілті фосфатаза, холестерин, өт қышқылдары, билирубиннің көбеюі бауырдың өзектерінде өт тұрып қалғанын білдіреді. Дерт анықтамасын нақты қою үшін бауырға пункциялы биопсия, сканирлау өткізеді, УДЗ қолданады, бауырды контрастық затпен рентген арқылы тексереді .

Емі. Қатаң төсек тәртібін сақтау маңызды роль атқарады. №5 емдәм қолданады: құнарлы, майлы, қуырылған, ысталған тағамдарды жеуге тиым салу. Көмірсу, ақуыз және майдың қарым қатынасы – 1:1:5 болу тиіс. Жағымсыз қылықтардан аулақ болу керек. Науқастың жағдайына байланысты және аурудың өту ағымына қатысты гормон препараттарын қолдану - 20,0 - 40,0 преднизалон, зат алмасу дәрісін жақсарту мақсатында анаболикалық гормондарды дәрігердің нұсқауымен тағайындап және белгілі бір кесте тәртібімен беріледі (неробол, ретаболил). Бауыр торшаларын қорғайтын дәрі - дәрмектерді қолдану қажет - эссенциале, легалон, корсил, силибор. Иммунодепрессантты дәрі - дәмектерін қолданған жөн – мысалы, делагил. Уыттану белгілерін басу үшін көп мөлшерде дәрілік сұйықтықтарды енгізеді: глюкоза, гемодез, Рингер ертінділерін. Сонымен бірге В,С топтарындағы витаминдерін қолданған жөн.

Болжамы. Сырқаттың түріне, ағымына және науқастың иммундық жүйкесіне байланысты.

Алдын алуы. Жедел гепатитте уақытында емделіп, диспансерлік тіркеуге дер кезінде тіркелу, дәрілерді абайлап қолдану, санаторлы курортты ем қабылдау болып табылады.

Бақылау сұрақтары

1. Гепатит сырқатының түсініктемелі сипаттамасын беріңіз.

2. Гепатиттердің қандай клиникалық түрлерін білесіз?

3. Гепатиттердің әр клиникалық түрлеріне қысқаша сипаттама беріңіз.

4. Нақтылы диагнозды анықтау үшін қандай зертханалық және құрал – жабдық аппарат арқылы тексеріс әдістерін қолданады?

5. Сырқаттың емдік қағидасының негізі.

6. Уытсыздандыру ем түрін қалай жүргізуге болады?

7. Созылмалы гепатиттің алдын алу шаралары туралы айтыңыз.