Созылмалы өкпе қабынуы

(pneumonia chronica)

Созылмалы пневмония деп мезгіл – мезгіл өкпеде қайталанып өршитін қабыну дәрісін айтады. Бара-бара қабынған аймақтарда дәнекер тіні дамып, дем алу дәрісін бұзады.

Этиологиясы. Негізінен созылмалы пневмонияны жедел өкпе қабынуы туғызады. Әсер ететін мәнбірлерге ағзаның иммунды жүйесінің төмендеуі, уақытында дұрыс емделмеген жедел пневмония, созылмалы бронхит жатады. Сонымен қатар созылмалы пневмонияға әкеп соғатын мәнбірлерге ағзадағы жұқпа ошақтары, темекі шегу, кәсіптік зиянды мәнбірлерде жатады.

Жіктелуі. Ерте уақытта сырқаттың жіктелу тәртібі 1964 жылы Минскіде, 1972 жылы Тибилисиде қаралып, анықталған. Қазіргі кезде бұл жіктелу тәртібі қолданылмайды. Сырқаттың диагнозын ағымына байланысты, клиникалық – рентгенологиялық көрінісіне және асқыну зардаптарына сүйене отырып қояды.

Клиникалық бейнесі. Сырқат толқын тәрізді өтеді. Клиникалық белгілері бірде өршіп, бірде басылып, ұзақ уақытқа созылады. Өршу кезеңінде сырқат жөтеліп, шырышты, іріңді немесе шырышты – іріңді қақырық тастайды. Жөтелгенде терең дем алғанда кеудесі ауырсынады. Сырқаттың бастапқы кезеңінде науқас тек физикалық күш түскенде ентігетініне шағымданады. Бара – бара ентігу тыныш жағдайда да білінеді. Науқас әлсірейді, тез шаршайды, дене қызуы көтеріледі. Өкпенің зақымдалған аймақтарында дыбыс дірілі күшейеді. Перкуссияда өкпе дыбысының қысқарғаны анықталады. Аускультацияда тыныс дыбысы әлсіз және ылғалды сырылдар естіледі. Сырқаттың клиникалық белгілері дамуына байланысты. Даму барысы 3 кезеңге бөлінеді. Бірінші кезеңінде сырқат ұзақ уақыт қайталанбайды, науқастың жалпы жағдайы қанағаттанарлық, тыныс алу мүшелерінің жеткіліксіздігі байқалмайды. Екінші кезеңінде қабыну дәрісі жиі өршіп, ұзаққа созылады. Қақырықты жөтел ұзақ уақыт мазалап, науқастың жалпы жағдайы бұзылады. Өкпе паренхимасында дәнекер тіні өсіп, пневмосклероз дамиды. Үшінші кезеңде өкпедегі қабыну дәрісінің клиникалық, зертханалық және рентгенологиялық көріністері тұрақты болып айқын білінеді. Сырқаттың соңында өкпе – жүрек жеткіліксіздігі дамуы мүмкін.

Жалпы қан анализінде лейкоцитоз, ЭТЖ артады. Рентген суретінде өкпе паренхимасының шоғырланғаны көрінеді. Сонымен қатар пневмосклероз, өкпеқаптың бірікпелері анықталады. Сырқаттың дерт анықтамасын жүргізгенде науқастың сыртартқысына, кәсіптік сыртартқысына, клиникалық белгілеріне, өкпе қызметінің көрсеткіштеріне көңіл бөлу керек.

Емі. Сырқаттың емі кешенді болған жөн. Қабыну дәрісін жою мақсатымен антибиотиктер және сульфаниламид тобының дәрі – дәрмектері кеңінен қолданылады. Алдын ала антибиотикке сезімталдығын анықтап алған жөн. Сонымен қатар бронх тарамдарының өткізгіштігін жақсарту үшін бронхолитиктер, қақырықты жібітіп жеңіл түрде сыртқа шығаратын дәрі – дәрмектер қолданылады. Сырқаттың ауыр түрінде антибиотиктермен қоса глюкокортикоидтар тағайындалады. Өкпе паренхимасының созылмалы қабыну дәрісін сору мақсатымен ультракүлгін сәулесін, орта және қысқа толқынды диатермия жүргізіледі. Емдік шынықтыруды да қолданған тиімді.

Болжамы. Уақытында және дұрыс емделіп отырған жағдайда науқастардың көп уақытқа еңбекке жарамдылығы сақталып, өкпе – жүрек жеткіліксіздігі көпке дейін байқалмайды.

Алдын алуы. Сырқатты болдырмау үшін жедел өкпе қабынуын уақытында анықтап, дұрыс емдеген жөн. Жоғарғы тыныс алу мүшелерінің өткір респираторлы ауруларының алдын алып, жағымсыз қылықтардан аулақ болу керек.

Бақылау сұрақтары

1. Сырқатқа жалпы түсінік беріңіз.

2. Сырқатқа әкеліп соғатын себептерді атаңыз.

3. Сырқаттың жіктелу тәртібінің тізімін айтып шығыңыз.

4. Ошақты және крупты өкпе қабынуының клиникалық бейнесіне, зертханалық және құрал – жабдық аппарат арқылы тексерістер түрлерінің қорытынды нәтижесіне сипаттама беріңіз.

5. Созылмалы өкпе қабыну сырқатына қысқаша түсініктеме беріңіз.

6. Аурудың емдік қағидасының негізі.

7. Физио емін қандай мақсатта қолданады?