Бақылау сұрақтары

1. Естен тануға, есенгіреуге жалпы түсініктеме беріңіз.

2. Естен тануға әкеліп соқтыратын себептердің тізімін беріңіз.

3. Есенгіреуге әкеліп соқтыратын себептерді атап шығыңыз.

4. Естен танудың клиникалық бейнесін айтыңыз.

5. Есенгіреуде науқастың гемодинамикасы қалай өзгереді?

6. Шұғыл жәрдемі не болып табылады?

7. Сізге таныс қан қысымын көтеретін дәрілерді атаңыз.

Созылмалы жүрек жеткіліксіздігі

Созылмалы жүрек жеткіліксіздігі дегеніміз – ағзалар мен тіндердің қалыпты жағдайда жұмысын атқаруына керекті қан көлемімен қан айналым жүйесі қамтамасыз ете алмайтын патологиялық жағдай. Қан айналымы жеткіліксіздігінің дамуы негізінде, қан қысымының көтерілуі, жүрек қуыстарында қан көлемінің артуы немесе миокардтың жиырылу қабілетінің әлсіреуі. Қан көлемінің ұлғайып, қысымның көтерілуінен түсетін күш қолқа мен өкпе артериясының, оң және сол артриовентрикулярлы тесіктердің тарылуында байқалынады.

Клиникалық бейнесі. Сырқаттың ағымында үш кезең айқындылады. 1–ші кезеңі. Көптеген ауруларда созылмалы қан айналымы жеткіліксіздігінің алғашқы кезінде әлбетте жұмыс атқарғанда (жүру, сатымен шығу) тез шаршау, ентігу, тамыр соғуының жиіленуі байқалынады. Науқасты жалпы қарағанда саусақтарының көгеруі, ал үш бес отырғызып тұрғызғанда тыныс алуымен тамыр соғуы жиілейді. Өкпе шекарасы өзгеріссіз, везикулды тыныс қатқыл реңді болады. Бауыр мен көк бауыр өзгерістері байқалынбайды. Бұл кезде науқастарда шағым болмайды. Денеге күш түскенде сол қарыншада диастолдық қан қысымы жоғарылайды.

ІІ–ші А кезеңі. Клиникалық белгілері көпшілік жағдайда қан айналымының өзгерісіне байланысты болады. Науқастар негізінен күш түскенде ентігуге, жүрек қағуына шағымданады. Тез шаршау, құрғақ жөтел болады. Тері жамылғысы бозарады, бет ұшының қызаруы, шырышты қабықтардың көгеруі, аяқ қолдарының саусақтары мұздайды. Ісік болмайды, бауыр мен көк бауыр ұлғаймайды.

ІІ–ші Б кезеңі. Көптеген науқастарда денеге аздап күш түскеннің өзінде де ентігу, жүрегінің қағуы, оң қабырға астында ауырсыну, ісіну, әлсіздік байқалынады. Науқасты қарағанда төсектегі “ортопное” қалыпы, саусақтарының көгеруі, жаппай ісіну белгілері анықталынады. Ісік алғашқы да аяғынан басталып, кейіннен бел тұсына жайылып, барлық тері асты шел майында пайда болады. Бауырдың ұлғаюы білінеді. Науқаста арықтау, шаршау, аяқтарының ісінуі, шамалы қыймылдағанда ентігу сияқты шағымдар болады.

ІІІ–ші кезеңі. Науқастардың көпшілігінде әртүрлі деңгейдегі ісіну байқалады. Кейбір науқастарда ісіну бүкіл денесінде білінеді (анасарка). Сыртқы тыныстық дәрісінің бұзылуы байқалады. Науқастардың тамыр соғуының тапшылығымен жиіленген жыбырлы аритмия анықталады. Зәр көлемінің азаюы мен сусінділенуі басым болады. Бауыр ұлғайып, сканограммада фиброз өзгерісінің қалыптасуы ошақты бейнеленеді.

Емі. Негізгі мақсат жүрек жұмысын жақсартып, тамыр қабырғасының серпімділігі мен мөлтек қан айналымын қалпына келтіру. Сондықтан ем ауру патогенезіне сәйкес, үйлесімді, кешенді, ұзақ жүргізіледі. Басты сырқатты емдеумен қатар, сыртқы ортаның тигізетін әсерімен күресу, емдәмді тамақтандыру, жүрек жұмысы және су мен тұз алмасу дәрісін қалыптастыратын дәрілерді қолдану бірге жүргізіледі. Денеге түсірілетін күш пен науқастың дамыл кезеңінің ұзақтығы қан айналымының түрі мен сатысына үйлесімді болуы керек (жеке науқасқа негізделінген). Науқастың ұзаққа созылған төсектік қалпы, жиі ағзаның шынығу қабілетін төмендетеді. Сондықтан дер кезіңде емдік шынықтырумен қолданылғаны дұрыс. Жүрек жұмысының қабілетін жақсарту мақсатымен келесі негізгі қағидаларды қолданады: жүрек гемодинамикасын нашарлататын негізгі себептерді хирургиялық тәсілмен түзету; миокардтың жиырылу жұмысын күшейту; айналымдағы қанның көлемін азайту; жүрекке түсетін күштерді азайту. Жүректің жұмысын жақсартуына жүрек гликозидтерін тағайындайды. Емдік мөлшері уытты мөлшерінен алшақ болса, әсері нәтижелі және ем дәрісі қауіпсіз болады. Жүрек гликозидтерін науқасқа нақты сұраптап алуда аурудың ағымына, дене салмағына, себебіне, жүрек жұмысының жиілігіне көңіл аударылады. Қан көлемін азайтуға қолданылатын әрекеттер: зәр шығаратын дәрілердің берілуі, қан қысымының жоғарылауында ганглиоблокаторларды қолдану. Кең таралған диуретикалық топтарға фуросемид, гидрохлортиазид, калийді сақтайтын дәрілер (спиролактон, дайтек) жатады. Диуретиктердің әсерінің нәтижелі болуы көп жағдайда олардың дұрыс қосарлана қолдануында. Қан айналымының жеткіліксіздігі үдеген сайын қанның минуттық бөліну көлемі азаятындықтан шеткергі қарсылықтар ұлғаяды, соның салдарына миокардқа түсетін күш артып, қан айналымы жеткіліксіздігінің үдеуіне себепші болады. Миокардтың жиырылу қабілетінің төмендеуімен қабат жалпы айналымдағы қанның көлемі ұлғаяды. Бета – блокаторларды қолданғанда миокардқа түсетін күш азайып, оттегінің қосымша мөлшерінсіз–ақ, гемодинамикалық көрсеткіштер жақсарады. Нәтижелі дәрілердің бірі нитропруссит натрий қосындысы немесе нитроглицерин. Оның мөлшерін науқастың хал күйіне және қан қысымының деңгейіне байланысты көбейтеді. Сырқат ағымының барысында витаминдерді және жүрек бұлшық етіндегі зат алмасу дәрісін жақсартатын дәрілерді қолданады (рибоксин, АТФ, ретаболил т.б.) Емнің құрамындағы емдік дене шынықтыру, мөлшерлі түрде белсенді қыймылдау, жүрек бұлшық етінің жиырылуын жақсартады, тыныс алу жеткіліксіздігін азайтып, тотығу қалпына келу дәрістерін реттейді. Негізгі мақсат жүрек пен қан тамыр жүйелернің қызметтік жағдайын жақсарту. Оның негізінде науқастың белсенділікпен дамылдау кезеңдерін алмастыру жатады.