Порталды цирроз

Бұл ең жиі кездесетін сырқаттың түрі. Әртүрлі бауырға жағымсыз әсерлерден (ішімдік, ақуыз, витаминді жеткіліксіздігі) дамиды. Порталды цирроздың қалыптасуы бауырдың бөліктерін қоршап тұратын дәнекер тінінің түзілуіне байланысты, осы дәріс бауырдың барлық бөліктерін қамтиды. Сондықтан порталды циррозға тән біркелкі түйіндер пайда болады. Маңызды белгілердің бірі - көк тамырлардың кеңеюі. Тез арада асцит білінеді - ішке сары судың жиналуы. Кіндік манайының тамырлары кеңейіп, жан -жаққа жайылып өзіне тән көрініс береді,мұны “медузаның басы” деп атайды. Осы аталған үш белгі порталды гипертензияға тән үштік белгіні құрайды. Науқаста сонымен қатар әлсіздік, тәбетінің төмендеуі немесе мүлде болмауы, бауыр аймағында ауырсынудың болуы, диспепсия белгілерінің білінуі анықталынады. Жалпы қарағанда тері қабатының сарғаюы, қара түсті дақтар, тамырлы жұлдызшалардың пайда болуы, эритематозды алақандардың болуы. Көк бауыр, бауырдың көлемі ұлғайғандығын, тығызданғаның, ауырсынудың белгілерінің білінуін науқастан сұрастыру арқылы және сипалау арқылы білуге болады. Сонымен қоса бұл ауруда гормоналды өзгерістер білінеді.

Асқынулары. Варикозды тамырлардан, жатырдан, өңештен, асқазаннан қан кетуі мүмкін. Сырқаттың соңғы кезеңінде эндогенді дистрофия белгілері байқалады - науқас жүдеу келеді, жағы суалған, терісі бозарған, ернімен тілі жылтыр - қызыл түсті болып келеді, аяқ қолдары пішіні жіңішкеріп, ұштары үлкейген. Жалпы қан анализінде билирубин мөлшері көбейеді, жалпы ақуыздың мөлшері төмендеп, құрамы өзгереді. Тимол сынамасы жағымды нәтиже береді. Қан аздық белгілері, лейкопения, тромбоцитопения білінеді.

21 сурет Бауыр циррозындағы

бауыр мен көк бауырдың

сканограммасы.

Билиарлы цирроз

Бұл аурудың пайда болу себебі - бауыр өзектерінінің созылмалы қабынуы. Бара-бара өт жолдары дәнекер тінімен бітеліп, қасындағы бауыр торшалары зақымданып қызметін атқара алмайды.

Клиникалық бейнесі. Дененің сарғаюы және терінің қышуы осы сырқаттың негізгі белгісі болып табылады. Қарағанда терісі құрғақ, тығыз, үстінде дақтары бар, теріде тырнақтың іздері қалған, қабақта, шынтақта, тізеде, алақанда дақтар, тамырлы жұлдызшалар байқалады. Мұрыннан, қызыл иектен жиі қан кетеді. Бауыр көлемі ұлғайған, тығыз. Сүйек жүйесінде өзгерістер болады. Арқада, қабырғаларда ауырсыну, остеопороз, сүйек эпифизінің үлкеюі, омыртқаның патологиялық сынуы байқалады. Асқынуларының бірі болып он екі елі ішектің пептикалық ойық жарасы, өт қабының ұстамалы түрде шаншуы, қызбаның қалтырау түрінде өтуімен сипатталады. Қанда холестерин, фосфатаза трансаминаза мөлшерлері жоғарылайды, анемия белгілері білінеді.

Дерт анықтамасы. Негізінде клиника - биохимиялық мәліметтер арқылы анықталады. Зертханалық тексеріс альбуминнің, протромбиннің мөлшерінің азайғанын, ал гаммаглобулиннің артқанын көрсетеді. Қан торшаларының деңгейінде де ауытқушылықтар байқалады, мысалы, лейкоцит, тромбоцит мөлшерлері кемиді. Нақты цирроздың түрін анықтау үшін бауырдың құрылысын, көлемін, цирроз жайылған аймағын лапароскопия арқылы анықтайды, бауырға биопсия, сканирлау, эхография, томография әдістерін қолданады.

Болжамы жағымсыз. Өмір сүрудің орташа ұзақтығы 3-6 жыл.

Емі. Бауыр циррозын емдеуде ең алдымен тамақтануға көңіл бөлу керек. №5 емдәм : майлы, қуырылған, жіті тамақтардың мөлшерін шектеу, құрамында витамині, ақуызы, көмірсуы мол тағамдармен жиі және аз мөлшерде қолдану керек. Аяқ ісінген жағдайда, асцитте тамақтағы тұзды азайту керек. Демалыс және еңбек тәртібін дұрыс ұйымдастыру жөн. Теңгеру кезінде қатаң төсек тәртібін сақтау керек. Гормонды дәрі - дәрмектерді қолдану. Кортикостероидтар: преднизалон, триамценалон, В_{1 ,}В _6, В₁₂ тобының витаминдерін қолдану, кокарбаксилаза. Бауыр препараттары: сирепар, легалон, эссенциале, Лиф-52. Уыттануға қарсы - көп мөлшерде көк тамыр арқылы дәрілік ертінділерді енгізу (5% глюкоза, 0,9% физиологиялық ерітінді).

Бақылау сұрақтары

1. Бауыр циррозы сырқатына түсініктемелі сипаттамасын беріңіз.

2. Бұл сырқатта бауырдың атқаратын қызметтері қалай зақымдалынып

бұзылады?

3. Бауыр циррозының әр клиникалық түріне қысқаша сипаттама беріңіз.

4. Зертханалық тексерістерде қандай өзгерістер байқалады?

5. Сырқаттың емдік қағидасының негізі.

6. Сырқаттың алдын алу шараларын айтып беріңіз.