Өкпе қабынуы (pneumonia)

Дем алу ағзаларының ішінде жедел өкпе қабынуы жиі кездеседі. Антибактериалды терапия арқасында бұрынғы өліммен салыстырғанда өкпенің қабынуынан қазіргі кездегі шетінеудің саны азайған. Бірақ сырқаттың емі мен күтімі дұрыс болмаған жағдайларда ауру асқынуларға әкеліп соқтырады.

Жедел пневмония - өкпенің жұқпалық қабыну сырқаты. Басқа ішкі ағзалар ауруларының ішінде алатын мағыналық мәнінің үлесі әжептәуір. Жиі ер адамдар, балалар, жасы келген қарт адамдар сырқаттанады. Дем алу қызметінің қорғаныш механизмінің бұзылуына және пневмонияға әкеліп соғатын келесі мәнбірлер қатары жатады: суық тию, бронхтың дренажды функциясының бұзылуы, вирустық жұқпалар, иммунитеттің төмендеуі, ішімдік, жарақаттар, гипоксия және т.б.

Этиологиясы. Себебі әр түрлі жұқпалар болып табылады. Олардың ішінен көбіне пневмококктар қоздырады. Оған стафилакокктар, стрептококктар, вирустарда себеп бола алады. Жедел пневмонияның дамуына химиялық және физикалық мәнбірлер де әсер етеді. Яғни бензин, тұрмыста, соғыста қолданатын улы заттарды айтып кетуге болады, жарақаттан, күйгеннен де дамуы мүмкін.

Патогенезі. Пневмонияның дамуы жұқпаның вируленттігіне және ағзаның қорғаныш қызметіне байланысты болып келеді. Қабыну дәрістің әсерінен альвеолар сусінділеп, газ алмасу дәрісі бұзылады. Сырқаттың ағым ауырлығы қабынудың көлеміне байланысты, неғұрлым қабыну аймағы улкен, соғұрлым сырқаттың жалпы жағдайы нашарлайды.

Круптық пневмонияның патологиялық морфологиялық көрінісі. Пневмонияның бұл түрінің сипатталу кезеңдері былайша жіктеледі:

• Өкпе тініне қанның толу кезеңі. Өкпе тіні қанмен толып, тығызданып, дымқылданады (3 тәулікке дейін созылады);

• Қызыл бауырлану кезеңі. Альвеолаларға эритроциттер шығып, өкпе бөлігі қызарады. Мерзімі 1-3 тәулікке созылады.

• Сұр бауырлану кезеңі. Альвеолаларға лейкоциттер шығып, өкпе бөлігі сұрланады. Мерзімі 2 - 6 тәулікке созылады.

• Айығу кезеңі. Альвеолалардағы фибрин талшықтары сіңіріліп жойылады. Біртіндеп өкпе тіні жұмсарады.

Жіктелуі. Өкпе қабынуының әкеліп соқтырған себептеріне, өту ағымына, клиникалық белгілеріне байланысты түрлері өте көп.

Қоздырғыштың түріне байланысты: бактериялық, вирустық, орнитоздық, микроплазмалық, аллергиялық, физикалық, химиялық түрде болып сипатталады.

Дәрістің жайылуына байланысты: ошақты (бронхопневмония) – бір бөлікшенің зақымдануы; крупты (плевропневмония ) – бір бөлігінің зақымдануы болып сипаталады.

Ошақтың жайылуына байланысты: кіші ошақты, ірі ошақты; бір жақты, екі жақты; жоғарғы бөлігінде, ортаңғы бөлігінде, төменгі бөлігінде орналасқан болып келеді.

Ағымына байланысты: жедел және созылмалы; жеңіл, орташа, ауыр түрлері кездеседі.

Крупты пневмония (плевропневмония)

Өкпенің тұтас бір бөлігі немесе сегменті қабынады және қасында жатқан өкпеқап қабыну дәрісіне бейім болуы мүмкін. Сондықтан бұл ауруды плевропневмония деп атайды. Сырқат күрт басталады, науқас өзінің сырқатын нақты қай уақыттан басталғанын айтып, сырқаттың мерзімі анықталынады. Дене қызуы 39 – 40⁰ С дейін көтеріліп, науқас қатты дірілдеп, қалшылдайды. Кеудесі ауырсынып жөтелгенде және қатты дем алғанда ауырсыну күшейе түседі. Бұл сырқатта ентігу тез басталады, дем алу жиілігі 30 - 40 дейін барады. Сырқаттың бастапқы кезеңіңде жөтел құрғақ болып келеді. Ал 1-3 күннен кейін қақырық бөлініп шығады. Сырқаттың бастапқы кезеңіңде қақырықтың құрамы қан аралас болып келеді. («татты қақырық»). Бұл сырқаттың қызыл бауырлану кезеңіңде байқалатын көрініс. Содан соң қақырық шырышты түріне ауысады. Бұл сырқаттың сұр бауырлану кезеңі. Сырқаттың қабынған өкпе жағындағы бетінің ұшы қызарып, науқастың ауыз маңайының ұшына ұшық шығады. Науқастың дем алуы жиіленіп, кеудесінің зақымданған жағы өкпе бөлігінің сау жағынан тыныс алғанда қалыптан тыс кеміп отырады. Осының салдарынан өкпенің қозғалыс белсенділігінің кемуі байқалады. Тықылдатқанда қысқарған дыбыс естіледі. Науқасты тыңдағанда әлсіз везикулярлық дем байқалып, дымқыл сырылдар естіледі. Егер дәріс өкпеқапқа жайылса, өкпеқап аралығының үйкеліс шуылы естіледі. Кейіннен айығу кезеңінде сырылдар азайып, везикулярлық демге айналады. Орталық жүйке жүйесі бұзылғандықтан уыттану белгілері дамиды: бастың ауруы, қозу, тамаққа тәбетінің төмендеуі, үлкен дәретінің кідіріп қалуы. Кейде ас қорыту ағзаларының уыттанулық зақымдануынан терісі сарғыш болуы мүмкін. Бұл жағдайларда науқас сандырақтайды. Науқас ыңғайлы жағдай іздейді, ауырған жағына жатады. Рентген тексерісін жүргізгенде өкпенің қарайып тұрғаны білінеді (бір бөлігінің немесе сегментінің).

Қанда: лейкоцитоз, ЭТЖ артады, сиал қышқылдары, гаммаглобулиндер күрт көбейеді.

Асқынулары: өткір қан тамыр жетіспеушілігі (есенгіреу), эксудатты плеврит, өкпе іріңдеуі, жүрек қабатының қабынуы, миокардит, нефрит сияқты асқыну түрлеріне әкеледі.