Өкпелік жүрек (cor pulmonale)

“Өкпелік” жүрек деп бронх - өкпе аппаратының қызметі бұзылып, өкпенің қан тамырларында қысым көтерілгендіктен жүректің оң жақ бөліктерінің ұлғаюымен сипатталатын патологиялық жағдайды айтады.Бұл жағдайда ағзаның оттегі мен көректік заттармен қамтамасы бұзылады. Дамуына байланысты өкпелік жүрек жедел және созылмалы түрде болады.

Жедел өкпелік жүрек

Жедел өкпелік жүрекке әкеліп соқтыратын себептерге өкпе артериясының эмболиясы, өкпе демікпесі, өкпенің ауыр түрде өтетін крупты қабынуы жатады. Айтып кеткен себептердің әсерінен кіші қан айналым шеңберінде қанның қысымы жоғарылап, жүректің оң бөлігіне күш түседі. Альвеоларға сұйықтық жиналып, газ алмасу дәрісі бұзылады.

Клиникалық бейнесі. Негізінде жедел өкпелік жүрек тез арада дамиды.Науқас кенеттен ентіге бастайды. Терісі көгеріп, кеудесі қатты ауырсынады.Қарағанда мойын көк тамырлары қанға толып айқын білінеді. Аускультацияда демнің әлсірегені анықталады, өкпеде құрғақ және ылғалды сырыл естіледі. Жүрек жұмысының ырғақтылығы бұзылып, науқасқа ауа жетпей, мазасызданады. Қанда лейкоцитоз, ЭТЖ артады. Фибриноген, гамма-глобулин, С-белсеңді ақуыз және сиал қышқылдардың мөлшері көбейеді. Рентгенде өкпе түбірінің сұлбасы кеңейіп, жалпы бейнесі ашық түсті болады. Көкеттің күмбезі жоғарылап, көк тамырлар мен жүректің оң бөліктері ұлғаяды. Дерт анықтамасын жүргізгенде сырқаттың кенеттен басталып, кеуде қуысының қатты ауырсынуына, науқастың ауа жетпей ентігуіне сүйене отырып диагноз қояды.

Емі. Сырқаттың негізгі ем қағидалары ауырсынуды жойып, өкпе артериясындағы қысымды төмендетіп, жүрек жұмысын жақсартуға бағытталған. Жедел өкпе жүрегінің бастапқы кезеңінен бастап қанды ұйытпайтын дәрі-дәрмектерді қолданады. Осы мақсатпен гепарин ерітіндісінің 20000-25000 бірлігін көк тамырға, содан кейін әр 6 сағат сайын 5000-10000 бірліктен терінің астына егеді. Қанның ұйю мерзімін зертханалық тексеріспен анықтап отыру керек.

Созылмалы өкпелік жүрек

Көптеген тыныс алу мүшелерінің аурулары созылмалы өкпелік жүректің дамуына әкеліп соғуы мүмкін. Айтып кеткенде созылмалы өкпелік жүректің дамуына бронх демікпесі, өкпе қатерлі ісігі, созылмалы бронх обструкциялық сырқаттары себеп болады. Осы аурулар барысының нәтижесінде кіші қан айналым шеңберінде қысым жоғарылайды, жүректің оң бөлігіне күш түседі. Альвеоларда газ алмасу дәрісі бұзылып, артериялық қанда оттегі мөлшері азаяды. Кеуде қуысының қысымы артады, тыныс алу қиындайды.

Клиникалық бейнесі. Негізгі клиникалық белгілері жүрек жұмысының жеткіліксіздігімен сипатталынады. Созылмалы өкпелік жүректің бастапқы кезеңінде жүрек қызметі жеткілікті. Аурудың клиникасы себепші сырқаттың белгілерімен сипатталынады. Тексергенде оң қарыншаның ұлғайғаны анықталынып, құрсақ үсті бұрышынан жүрек лүпілі көрінеді. Жүрек жұмысының жеткіліксіздігі дамыған жағдайда созылмалы өкпелік жүректің белгілері айқын көрініс береді.Науқастың тынысы тарылып, ентігеді. Жалпы цианоз білінеді. Мойын көк тамырлары қанға толып, айқын білінеді.Жүрек жиі қағады, аяқтары ісінеді. Бауыр ұлғайып ауырсынады.Қозғалыс қабілеті төмендейді. Жүрек жұмысының жеткіліксіздігінің соңында ағзаның бүкіл мүшелері зақымданады, гипоксия өршіп ацидоз дамиды. Қан анализінде эритроциттер мен гемоглобин мөлшері көбейеді, ЭТЖ бәсеңдейді.

Емі. Негізгі ем қағидалары кіші қан айналым шеңберінде қысымды төмендетіп жүрек жұмысын жақсарту болып табылады. Осы мақсатпен көк тамырға 2,4% –10 мл эуфиллин ерітіндісін жібереді. Жүрек жұмысын жақсарту мақсатымен жүрек гликозидтерін тағайындайды. Сонымен қатар зәр айдайтын дәрі-дәрмектерді қолданған жөн.Гипоксияда оттегі берген тиіс. Оттегі тапшылығында қанда көмір қышқылығының мөлшері көбейіп ол тыныс орталығын қоздырады. Сондықтан оттегімен емдегенде фосфор қышқылы және сілтілердің ара қатысын мұқият қадағалап отыру қажет: газ қоспасындағы ылғалды оттегінің мөлшері 40-60% болуға тиісті. Бұл қоспа катетермен мұрын арқылы 6-9 л-мин көлемінде 15-20 минут жіберіледі. Тыныс орталығын тітіркендіру үшін әр 2-3 сағат сайын 2 мл кордиамин немесе камфора ерітінділері тері астына жіберіледі.

Алдын-алуы. Созылмалы өкпелік жүректі алдын алу үшін тыныс алу мушелерінің сырқаттарын уақытында дұрыс емдеген жөн.

Болжамы. Өкпелік жүрек жеткіліксіздігінде ем уақытында жүргізіліп отырса науқас өзін қанағаттанарлық күйде сезінеді.

Бақылау сұрақтары

1. “Өкпелік”жүрек деген терминді қалай түсінесіз?

2. Сырқаттың патогенезіне түсініктеме беріңіз.

3. Жедел өкпелік жүректің дамуына әкеліп соқтыратын себептерді айтып шығыңыз. Клиникалық белгілеріне қысқаша сипаттама беріңіз.

4. Созылмалы өкпелік жүректің дамуына әкеліп соқтыратын себептерді айтып шығыңыз. Клиникалық көрінісіне қысқаша сипаттама беріңіз.

5. “Өкпелік” жүректің ем қағидасы.

6. Алдын алу шараларына түсінік беріңіз.